O odmienności frazeologizmów przysłówkowych
Sebastian Przybyszewski
Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie UWMhttps://orcid.org/0000-0002-5207-666X
Abstract
Frazeologizmy przysłówkowe pełnią w zdaniu funkcję przysłówka, choć często samego komponentu przysłówkowego nie zawierają. Przysłówek jest nieodmienną częścią mowy i za nieodmienne uznawane były standardowo frazy przysłówkowe. W przeciwieństwie do fraz rzeczownikowych czy czasownikowych, gdzie głównymi komponentami są zazwyczaj odpowiednio rzeczowniki i czasowniki, we frazeologizmach przysłówkowych przysłówek rzadko stanowi główny komponent. W artykule omawiane są sytuacje, w których komponenty rzeczownikowe, przymiotnikowe i czasownikowe fraz przysłówkowych podlegają odmianie. Rozważane są zarówno komponenty odmieniające się obligatoryjnie, jak i fakultatywnie. Analizie poddano m.in. frazy przysłówkowe typu: jak długi z odmiennym komponentem przymiotnikowym (długi), jakby kij połknął z odmiennym komponentem czasownikowym (połknął), jak mucha w smole z odmiennym przez liczbę komponentem rzeczownikowym (mucha). Wskazuje się również, że opisywane zjawiska należy rozpatrywać jako wariantywną odmianę (poziom fleksji), a nie jako warianty fleksyjne (poziom jednostki leksykalnej). Przywoływane są rozwiązania przyjęte w odniesieniu do analizowanych fraz w leksykografii wraz z ich krytycznym omówieniem i propozycjami uzupełnień.
Schlagworte:
fleksja frazeologizmów, frazeologizm przysłówkowy, frazeologia, wariant fleksyjny, wariant frazeologicznyLiteraturhinweise
Bąba S. (1982): Ograniczenie w zakresie kategorii liczby komponentu a stabilność struktury formalnej związku frazeologicznego. „Poradnik Językowy” 3, s. 141–151. Google Scholar
Buttler D. (1982): Pojęcie wariantów frazeologicznych. [W:] Stałość i zmienność związków frazeologicznych. Red. A.M. Lewicki. Lublin, s. 27–35. Google Scholar
Fliciński P. (red.) (2011): Perspektywy współczesnej frazeologii polskiej. Wariantywność we frazeologii. Poznań. Google Scholar
Kosek I. (2008): Fleksja i składnia nieciągłych imiennych jednostek leksykalnych. Olsztyn. Google Scholar
Kosek I. (2017): Pełny czy defektywny? O ustalaniu paradygmatów związków frazeologicznych. „Prace Filologiczne” LXXI, s. 201–217. Google Scholar
Kosek I., Czerepowicka M. i Przybyszewski S. (2020): VERBEL. Elektroniczny słownik paradygmatów polskich frazeologizmów czasownikowych. Teoria, problemy, prezentacja, wersja 2.0. Olsztyn. Google Scholar
Krajewski L. (1982): Synonimia porównań odprzymiotnikowych. [W:] Stałość i zmienność związków frazeologicznych. Red. A.M. Lewicki. Lublin, s. 113–121. Google Scholar
Lewicki A.M. (1976): Wprowadzenie do frazeologii syntaktycznej. Teoria zwrotu frazeologicznego. Katowice. Google Scholar
Lewicki A.M. (1982): Problemy metodologiczne wariantywności związków frazeologicznych. [W:] Stałość i zmienność związków frazeologicznych. Red. A.M. Lewicki. Lublin, s. 37–46. Google Scholar
Lewicki A.M. (1986): Składnia związków frazeologicznych. „Biuletyn PTJ” XL, s. 75–83. Google Scholar
Lewicki A.M., Pajdzińska A., Rejakowa B. (1987): Z zagadnień frazeologii. Problemy leksykograficzne. Warszawa. Google Scholar
Nowakowska A. (2011): Wariantywność porównań frazeologicznych. [W:] Perspektywy współczesnej frazeologii polskiej. Wariantywność we frazeologii. Red. P. Fliciński. Poznań, s. 23–32. Google Scholar
Pajdzińska A. (2020): Składnia frazeologizmów o funkcjach przymiotnika (zarys problematyki). „Prace Filologiczne” LXXV, z. 1, s. 385–397.
Crossref
Google Scholar
Przybyszewski S., Kosek I. i Czerepowicka M. (2022): Not only meaning… Verbel: The Electronic Dictionary of Paradigms of Polish Verbal Multiword Expressions. „International Journal of Lexicography” XX, s. 1–16. Google Scholar
Rytel D. (1982): Frazeologiczne warianty i synonimy ustalonych porównań w języku czeskim i polskim. [W:] Stałość i zmienność związków frazeologicznych. Red. A.M. Lewicki. Lublin, s. 69–77. Google Scholar
Saloni Z. i Świdziński M. (2012): Składnia współczesnego języka polskiego. Warszawa. Google Scholar
Świdziński M. (1992): Gramatyka formalna języka polskiego. Warszawa. Google Scholar
Tyrpa A. (2019): Wariantywność frazematyki w gwarach polskich. „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Linguistica” 14, s. 246–257.
Crossref
Google Scholar
Węgrzynek K. (2017): Kilka uwag o fleksji nieciągłych jednostek przymiotnikowych. „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Linguistica” 12, s. 316–323. Google Scholar
Wysoczański W. (2006): Językowy obraz świata w porównaniach zleksykalizowanych. Na materiale wybranych języków. Wrocław. Google Scholar
Żmigrodzki P. (2025): Zasady opracowania Wielkiego słownika języka polskiego, , dostęp: 15.09.2025. Google Scholar
Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie UWM
https://orcid.org/0000-0002-5207-666X
