Opis leksykograficzny żeńskich nazw osobowych w Słowosieci. Stan aktualny i perspektywy rozwoju

Bartłomiej Alberski; Hubert Jankowski

doi:10.31648/pj.11529

Opis leksykograficzny żeńskich nazw osobowych w Słowosieci. Stan aktualny i perspektywy rozwoju

Bartłomiej Alberski

Politechnika Wrocławska
https://orcid.org/0000-0002-9099-6627

Hubert Jankowski

Uniwersytet Warszawski
https://orcid.org/0000-0001-7120-9889

DOI: https://doi.org/10.31648/pj.11529

Abstrakt

Celem pracy jest przedstawienie sposobu opisu feminatywów (żeńskich nazw osobowych) w Słowosieci oraz wskazanie możliwych kierunków jego rozwoju, tak by zwiększyć jakość przetwarzania języka naturalnego (PJN), do którego zasób jest wykorzystywany. Fundamentem Słowosieci jako słownika relacyjnego jest zgrupowanie jednostek leksykalnych w synsety połączone siecią relacji morfosemantycznych. Jedną z relacji na poziomie jednostek jest właśnie relacja żeńskości, która służy do łączenia derywowanych żeńskich nazw osobowych z ich podstawą słowotwórczą. Praca przedstawia kolejne typy feminatywów wraz z mechanizmami słowotwórczymi i ich możliwymi interpretacjami. Autorzy opisują obecne w Słowosieci rozwiązania metodologiczne, a także proponują dalsze możliwe prace, polegające m.in. na rozszerzeniu listy relacji, np. o relację męskości opisującą coraz powszechniejszy typ derywacji: przedszkolanka => przedszkolanek, niania => nianiek. Obecnie malarka ma wskazaną jako podstawę derywacyjną rzeczownik malarz, ale można tu też wskazywać jako podstawę czasownik malować. Takie postawienie sprawy umożliwia zmianę sposobu opisu relacji derywacyjnych z obecnie systemowego uznawania feminatywów za derywaty od męskich odpowiedników na układy analogiczne, gdzie podstawą może być czasownik fundujący dwa derywaty mutacyjne: żeński i męski.
To podejście umożliwia również opisanie coraz powszechniejszych form neutralnych,
np. malować => malarx (tzw. iksatyw).

Słowa kluczowe:

Słowosieć, feminatyw, maskulatyw, nazwy osobowe, leksykografia komputerowa, relacje morfosemantyczne

Bibliografia

Bevilacqua M., Navigli R. (2020): Breaking through the 80% glass ceiling: Raising the state of the art in word sense disambiguation by incorporating knowledge graph information. „Proceedings of the conference-Association for Computational Linguistics. Meeting”. Association for Computational Linguistics.
Crossref Google Scholar

Bogusławski A. (1987): Obiekty leksykograficzne a jednostki języka. [W:] Studia z polskiej leksykografii współczesnej. Red. Z. Saloni. T. II. Białystok, s. 13–34. Google Scholar

Boroditsky L., Schmidt L., Phillips W. (2003): Sex, syntax, and semantics. „Language in Mind: Advances in the Study of Language and Thought”, s. 61–79.
Crossref Google Scholar

Chudzik A. (2022): Wiolka mówi o obrzydliwych rzeczach. O semantyce i funkcji nazw intymnych części ciała w kobiecym stand-upie. „Academic Journal of Modern Philology”. Vol. 15, s. 127–142. Google Scholar

Drobniak N. (2013): Wpływ określania kobiet żeńską formą nazw zawodów na ich postrzeganie społeczne i zarobki [praca magisterska na prawach rękopisu]. Google Scholar

Dyszak A. (2024): Formy męsko- i żeńskoosobowe a niebinarni użytkownicy polszczyzny. U źródeł nowych zjawisk leksykalno-gramatycznych we współczesnym języku polskim. „Język Polski” CIV, z. 1, s. 32–47.
Crossref Google Scholar

Dziob A., Dobrowolska-Pigoń M., Nowakowska B., Wieczorek J. (2020): Procedura korekty Słowosieci. Wrocław. Google Scholar

Fellbaum Ch., Osherson A., Clark P. (2007): Putting semantics into WordNet’s morphosemantic links, Human Language Technology. Challenges of the Information Society: Third Language and Technology Conference, LTC 2007, Poznan, Poland, October 5–7, 2007. „Revised Selected Papers 3”. Red. Z. Vetulani, H. Uszkoreit. Springer Berlin Heidelberg, s. 350–358. Google Scholar

Formanowicz M., Bedynska S., Cisłak A., Braun F., Sczesny S. (2013): Side effects of genderfair language: How feminine job titles influence the evaluation of female applicants. „European Journal of Social Psychology” 43, s. 62–71.
Crossref Google Scholar

Gębka-Wolak M. (2022): Językowe wykładniki niebinarności płci w polszczyźnie. Cz. 2: Innowacje a system i tendencje rozwojowe. „Prace Językoznawcze” XXIV/1, s. 101–116. Google Scholar

Grzegorczykowa R., Puzynina J. (1984): Słowotwórstwo. [W:] Gramatyka współczesnego języka polskiego. Morfologia. Red. R. Grzegorczykowa, R. Laskowski, H. Wróbel. Warszawa, s. 307–407. Google Scholar

Hodel L., Formanowicz M., Sczesny S., Valdrová J., von Stockhausen L. (2017): Gender-fair language in job advertisements: A cross-linguistic and cross-cultural analysis. „Journal of Cross-Cultural Psychology” 48, s. 384–401.
Crossref Google Scholar

Hołojda-Mikulska K. (2016): Dyskusje o feminatywach na łamach „Języka Polskiego” w latach 1945–1989. „Język Polski” XCVI, z. 2, s. 89–97.
Crossref Google Scholar

Jankowski H. (2021): W obronie języka czy w obawie przed zmianą? Manipulacje językowe w prawicowych tekstach publicystycznych o nazwach żeńskich. „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Linguistica” 55, s. 73–87.
Crossref Google Scholar

Janz A., Piasecki M. (2023): Word Sense Disambiguation Based on Iterative Activation Spreading with Contextual Embeddings for Sense Matching. „Proceedings of the 12th Global Wordnet Conference”, s. 140–149. Google Scholar

Karwatowska M., Szpyra-Kozłowska J. (2005): Lingwistyka płci. Ona i on w języku polskim. Lublin. Google Scholar

Kelman D. (2024): Prezydentki w Polsce. Tym kobietom zaufali wyborcy w wyborach samorządowych, https://i.pl/prezydentki-w-polsce-tym-kobietom-zaufali-wyborcy-wwyborach-samorzadowych/ar/c1-18479639 Google Scholar

, dostęp: 05.05.2024. Google Scholar

Kołodziejek E. (2022): Normatywne aspekty komunikacji inkluzywnej. „Studia Językoznawcze. Synchroniczne i diachroniczne aspekty badań polszczyzny” 21, s. 23–34.
Crossref Google Scholar

Krysiak P. (2016): Feminatywa w polskiej tradycji leksykograficznej. „Wrocławskie Rozprawy Komisji Językowej” 42, s. 83–90. Google Scholar

Krysiak P., Małocha-Krupa A. (2020): Feminatywum, feminatyw, nazwa żeńska, żeńska końcówka – problemy terminologiczne. „Oblicza Komunikacji” 12, s. 229–238.
Crossref Google Scholar

Lakoff R. (1973): Language and woman’s place. „Language in Society” 2.1, s. 45–79.
Crossref Google Scholar

Latos A. (2020): Feminatywy w stanowiskach Rady Języka Polskiego. Język a ewolucja normy społecznej. „Postscriptum Polonistyczne” 2(26), s. 227–242.
Crossref Google Scholar

Lyons J. (1995) Linguistics Semantics: An Introduction. Cambridge.
Crossref Google Scholar

Łaziński M. (2006): O panach i paniach: polskie rzeczowniki tytularne i ich asymetria rodzajowo-płciowa. Warszawa. Google Scholar

Łaziński M. (2023): Feminatywy oraz inne spory o słowa. Próba diagnozy i propozycje pozytywne. „Socjolingwistyka” 37(1), s. 345–368.
Crossref Google Scholar

Małocha-Krupa A. (2018): Feminatywum w uwikłaniach językowo-kulturowych. Wrocław. Google Scholar

Małocha-Krupa A. (red.) (2015): Słownik nazw żeńskich polszczyzny. Wrocław. Google Scholar

Maziarz M., Piasecki M., Szpakowicz S. (2013): The chicken-and-egg problem in wordnet design: synonymy, synsets and constitutive relations. „Language Resources and Evaluation” 47, s. 769–796.
Crossref Google Scholar

Miller G., Beckwith R., Fellbaum C., Gross D., Miller K. (1990): Introduction to WordNet: An on-line lexical database. „International Journal of Lexicography” 3(4), s. 235–244.
Crossref Google Scholar

Nitsch K. (1951): Uwagi o nazwiskach kobiet zamężnych i panien. „Język Polski” XXXI, s. 62–68. Google Scholar

Pawłowski E. (1951): Baran mówi o Kowal, „Język Polski” XXXI, s. 49–62. Google Scholar

Piasecki M., Broda B., Szpakowicz S. (2009): A wordnet from the ground up. Wrocław. Google Scholar

Rada Języka Polskiego (2024): https://rjp.pan.pl/, dostęp: 16.05.2024. Google Scholar

Rada Języka Neutralnego (2021): https://zaimki.pl/manifest, dostęp: 11.05.2024. Google Scholar

Saussure de F. (1991): Kurs językoznawstwa ogólnego. Przekład K. Polański. Warszawa. Google Scholar

Statystyki Słowosieci 5.0 – statystyki na stronie https://slowosiec.pl/about/project#statistics, dostęp: 10.09.2024. Google Scholar

Szpyra-Kozłowska J. (2021): Nianiek, ministra i japonki. Eseje o języku i płci. Kraków. Google Scholar

Tarnowski S. (1880): Do Pana…P… „Ziarno”. Red. T. Czapelski. Warszawa, s. 43–46. Google Scholar

Tomaszewska A., Jamka A. (2024): Język wrażliwy na płeć w sejmie i senacie: badanie korpusowe strategii feminizacji i neutralizacji w polskim dyskursie parlamentarnym. „Język Polski” CIV, z. 4, s. 35–48.
Crossref Google Scholar

Walkiewicz A. (2022): Językowe wykładniki niebinarności płci w polszczyźnie. Cz. 1: Wprowadzenie do problematyki i próba systematyzacji. „Prace Językoznawcze” XXIV/1, s. 85–100.
Crossref Google Scholar

Waszyńska K., Zachorska M., Klon W. (2022): Feminatywy w edukacji seksualnej – czy (nie) warto ich stosować? : Feminatywy a edukacja seksualna. „Podstawy Edukacji” 15, s. 119–132.
Crossref Google Scholar

Wołk M. (2024): Kobiecy i męski świat. O asymetrii funkcjonalnej przymiotników określających przynależność do płci. „Język Polski” CIV, z. 1, s. 5–16.
Crossref Google Scholar

Woźniak E. (2014): Język a emancypacja, feminizm, gender. „Rozprawy Komisji Językowej” 60, s. 295–312. Google Scholar

Wtorkowska M. (2019): O żeńskich formach nazw zawodów, tytułów i stanowisk w języku polskim. „Slavistična revija” 67.2, s. 223–232. Google Scholar

Zachorska M. (2023): Żeńska końcówka języka. Poznań. Google Scholar

Zdanowicz A. (red.) (1861): Słownik wileński. Wilno, https://eswil.ijp.pan.pl/index.php?, dostęp: 20.05.2024. Google Scholar

Pobierz

Opublikowane

2025-09-30

Cited By /
Share

Alberski, B., & Jankowski, H. (2025). Opis leksykograficzny żeńskich nazw osobowych w Słowosieci. Stan aktualny i perspektywy rozwoju. Prace Językoznawcze, 27(3), 87–101. https://doi.org/10.31648/pj.11529