Psychologiczne korelaty postaw wobec szczepionek na COVID-19 wśród polskich respondentów – migawkowe badanie przed rozpoczęciem masowej kampanii szczepień

Łukasz Jach

Uniwersytet Śląski w Katowicach
https://orcid/org/0000-0002-8215-0795

Łukasz Lamża

Uniwersytet Jagielloński
https://orcid.org/0000-0003-1733-9337

Paulina Wardawy

Uniwersytet Śląski w Katowicach
https://orcid.org/0000-0001-9135-9809


Abstrakt

Cel
Szczepionki na COVID-19 są uznawane za sposób na zatrzymanie trwającej pandemii. Jednak skuteczność tej metody wymaga wysokiego poziomu aprobaty społecznej. Celem niniejszego badania było zmierzenie psychologicznych aspektów postaw wobec szczepień przeciwko COVID-19 w czasie, gdy szczepionka została już opracowana, ale nie była jeszcze rozpowszechniana wśród polskich obywateli.

Metoda
Na próbie 468 polskich uczestników zostało przeprowadzone badanie on-line. Wykorzystano w nim kwestionariusze do pomiaru poziomu postaw wobec szczepionki na COVID-19, strachu przed chorobą COVID-19, ogólnych tendencji do myślenia spiskowego, przekonań spiskowych na temat COVID-19, wiedzy o szczepionkach, postaw wobec nauki, wcześniejszych zachowań prewencyjnych w trakcie pandemii, spostrzeganego poziomu podatności na choroby oraz unikania zarazków. Zbadano również związki postaw wobec szczepionki na COVID-19 z doświadczeniami związanymi z pandemią COVID-19, płcią, wiekiem i poziomem wykształcenia uczestników.

Rezultaty
Analizy ujawniły związki postaw wobec szczepionki na COVID-19 z większością badanych zmiennych. Model regresji z predyktorami takimi jak strach przed COVID-19, postawy wobec nauki i przekonania spiskowe związane z COVID-19 wyjaśniał 46% wariancji postaw wobec szczepionki na COVID-19. Mężczyźni byli bardziej pozytywnie nastawieni do szczepionki na COVID-19 niż kobiety. Postawy wobec szczepionki na COVID-19 nie były związane z osobistymi doświadczeniami uczestników w trakcie pandemii, ich wiekiem ani poziomem wykształcenia.

Wnioski
Uzyskane wyniki wskazują na znaczenie aspektów psychologicznych dotyczących postaw wobec szczepień, które będzie można uwzględniać w projektowaniu przyszłych interwencji profilaktycznych o szerokim zasięgu społecznym.


Słowa kluczowe:

pandemia COVID-19, postawy wobec nauki, postawy wobec szczepień na COVID-19, przekonania spiskowe, psychologiczne konteksty postaw wobec pandemii COVID-19

Ahorsu, D.K., Lin, C.Y., Imani, V., Saffari, M., Griffiths, M.D. i Pakpour, A.H. (2020). The Fear of COVID-19 Scale: Development and Initial Validation. International Journal of Mental Health and Addiction, 1–9. Advance online publication. doi: 10.1007/s11469-020-00270-8   Google Scholar

APA Dictionary of Psychology (b.d.). Attitude. Pobrane z https://dictionary.apa.org/attitude (dostęp: 29 Listpada 2021)   Google Scholar

Bertin, P., Nera, K. i Delouvée, S. (2020). Conspiracy Beliefs, Rejection of Vaccination, and Support for hydroxychloroquine: A Conceptual Replication-Extension in the COVID-19 Pandemic Context. Frontiers in Psychology, 11, 565128. doi: 10.3389/fpsyg.2020.565128   Google Scholar

Blumenthal, D., Fowler, E.J., Abrams, M. i Collins, S.R., (2020). Covid-19 — Implications for the Health Care System. The New England Journal of Medicine, 383, 1483–1488. doi: 10.1056/NEJMsb2021088   Google Scholar

Brotherton, R., French, C.C. i Pickering, A.D. (2013). Measuring belief in conspiracy theories: the generic conspiracist beliefs scale. Frontiers in Psychology, 4, 279. doi: 10.3389/fpsyg.2013.00279   Google Scholar

Böhm, R., Meier, N. W., Groß, M., Korn, L. i Betsch, C. (2019). The willingness to vaccinate increases when vaccination protects others who have low responsibility for not being vaccinated. Journal of Behavioral Medicine, 42(3), 381–391. doi: 10.1007/s10865-018-9985-9   Google Scholar

Clay, R. (2017). The Behavioral Immune System and Attitudes About Vaccines: Contamination Aversion Predicts More Negative Vaccine Attitudes. Social Psychological and Personality Science, 8(2), 162–172. doi: 10.1177/1948550616664957   Google Scholar

Czajka, H., Czajka, S., Biłas, P., Pałka, P., Jędrusik, S. i Czapkiewicz, A. (2020). Who or What Influences the Individuals’ Decision-Making Process Regarding Vaccinations? International Journal of Environmental Research and Public Health, 17(12), 4461. doi: 10.3390/ijerph17124461   Google Scholar

Detoc, M., Bruel, S., Frappe, P., Tardy, B., Botelho-Nevers, E. i Gagneux-Brunon, A. (2020). Intention to participate in a COVID-19 vaccine clinical trial and to get vaccinated against COVID-19 in France during the pandemic. Vaccine, 38(45), 7002–7006. doi: 10.1016/j.vaccine.2020.09.041   Google Scholar

Duncan, L.A., Schaller, M. i Park, J.H. (2009). Perceived vulnerability to disease: Development and validation of a 15-item self-report instrument. Personality and Individual Differences, 47(6), 541–546. doi: 10.1016/j.paid.2009.05.001   Google Scholar

Earnshaw, V.A., Eaton, L.A., Kalichman, S.C., Brousseau, N.M., Hill, E.C. i Fox, A.B. (2020). COVID-19 conspiracy beliefs, health behaviors, and policy support. Translational Behavioral Medicine, 10(4), 850–856. doi: 10.1093/tbm/ibaa090   Google Scholar

European Centre for Disease Prevention and Control (2020).COVID-19 vaccination and prioritisation strategies in the EU/EEA. Raport techniczny opublikowany 22 Grudnia 2020.   Google Scholar

Eurostat (b.d.). Population by educational attainment level, sex and age (%) – main indicators. Pobrane z: https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/submitViewTableAction.do (dostęp: 29 Listopada 2021).   Google Scholar

Guidry, J., Laestadius, L.I., Vraga, E.K., Miller, C.A., Perrin, P.B., Burton, C.W., Ryan, M., Fuemmeler, B.F. i Carlyle, K. E. (2020). Willingness to get the COVID-19 vaccine with and without emergency use authorization. American Journal of Infection Control, 49(2), 137-142. doi: 10.1016/j.ajic.2020.11.018   Google Scholar

Giuliani, M., Ichino, A., Bonomi, A., Martoni, R., Cammino, S. i Gorini, A. (2021). Who Is Willing to Get Vaccinated? A Study into the Psychological, Socio-Demographic, and Cultural Determinants of COVID-19 Vaccination Intentions. Vaccines, 9(8), 810. doi: 10.3390/vaccines9080810   Google Scholar

Imhoff, R. i Lamberty, P. (2020). A Bioweapon or a Hoax? The Link Between Distinct Conspiracy Beliefs About the Coronavirus Disease (COVID-19) Outbreak and Pandemic Behavior. Social Psychological and Personality Science, 11(8), 1110–1118. doi: 10.1177/1948550620934692   Google Scholar

Jach, Ł. (2019). Spotlight on scientotheism. Structure and psychometric properties of the questionnaire for the study of scientistic worldview aspects. The Review of Psychology, 62(1), 141–165.   Google Scholar

Jach, Ł. (2021). How to distinguish a “scientoskeptic” from a “scientoenthusiast”? Psychometric properties and criteria for qualitative interpretation of the scores of the Views of Science Questionnaire in a Polish quota sample. Current Issues in Personality Psychology, 9(1), 66–83. doi: 10.5114/cipp.2021.104596   Google Scholar

JASP Team (2020). JASP [Oprogramowanie komputerowe]. Pobrane z: https://jasp-stats.org/download/.   Google Scholar

Lewandowsky, S., Gignac, G.E. i Oberauer, K. (2013). The Role of Conspiracist Ideation and Worldviews in Predicting Rejection of Science. PLoS ONE, 8(10): e75637. doi: 10.1371/journal.pone.0134773   Google Scholar

Luz, P.M., Brown, H.E. i Struchiner, C.J. (2019). Disgust as an emotional driver of   Google Scholar

vaccine attitudes and uptake? A mediation analysis. Epidemiology and Infection, 147,   Google Scholar

e182. doi: 10.1017/S0950268819000517   Google Scholar

Makhanova, A. i Shepherd, M.A. (2020). Behavioral immune system linked to responses to the threat of COVID-19. Personality and Individual Differences, 167, Article 110221. doi: 10.1016/j.paid.2020.110221   Google Scholar

Papagiannis, D., Rachiotis, G., Malli, F., Papathanasiou, I. V., Kotsiou, O., Fradelos, E. C., Giannakopoulos, K. i Gourgoulianis, K. I. (2021). Acceptability of COVID-19 Vaccination among Greek Health Professionals. Vaccines, 9(3), 200. doi: 10.3390/vaccines9030200   Google Scholar

Pilch, I., Kurasz, Z. i Turska-Kawa, A. (2021). Experiencing fear during the pandemic: validation of the fear of COVID-19 scale in Polish. PeerJ, 9:e11263. doi: 10.7717/peerj.11263   Google Scholar

Pivetti, M., Melotti, G., Bonomo, M. i Hakoköngäs, E. (2021). Conspiracy Beliefs and Acceptance of COVID-Vaccine: An Exploratory Study in Italy. Social Sciences, 10(3), 108. doi: 10.3390/socsci10030108   Google Scholar

Plohl, N. i Musil, B. (2021). Modeling compliance with COVID-19 prevention guidelines: the critical role of trust in science. Psychology, Health & Medicine, 26(1), 1–12. doi: 10.1080/13548506.2020.1772988   Google Scholar

Pogue, K., Jensen, J. L., Stancil, C. K., Ferguson, D. G., Hughes, S. J., Mello, E. J., Burgess, R., Berges, B. K., Quaye, A. i Poole, B. D. (2020). Influences on attitudes regarding potential COVID-19 vaccination in the United States. Vaccines, 8(4), 582. doi: 10.3390/vaccines8040582   Google Scholar

Reiter, P.L., Pennell, M.L. i Katz, M.L. (2020). Acceptability of a COVID-19 vaccine among adults in the United States: How many people would get vaccinated? Vaccine, 38(42), 6500–6507 doi: 10.1016/j.vaccine.2020.08.043   Google Scholar

Rutjens, B. T. i van der Lee, R. (2020). Spiritual skepticism? Heterogeneous science skepticism in the Netherlands. Public Understanding of Science, 29(3), 335–352. doi: 10.1177/0963662520908534   Google Scholar

Schaller, M. i Park, J.H. (2011). The behavioral immune system (and why it matters).   Google Scholar

Current Directions in Psychological Science, 20(2), 99–103. doi: 10.1177/0963721411402596   Google Scholar

Siwiak, A., Szpitalak, M. i Polczyk, R. (2019). Generic Conspiracist Beliefs Scale – Polish adaptation of the method. Polish Psychological Bulletin, 50(3), 259–269. doi: 10.24425/ppb.2019.130699   Google Scholar

Szmyd, B., Bartoszek, A., Karuga, F. F., Staniecka, K., Błaszczyk, M. i Radek, M. (2021a). Medical students and SARS-CoV-2 vaccination: Attitude and behaviors. Vaccines, 9(2), 128. doi: 10.3390/vaccines9020128   Google Scholar

Szmyd, B., Karuga, F. F., Bartoszek, A., Staniecka, K., Siwecka, N., Bartoszek, A., Błaszczyk, M. i Radek, M. (2021b). Attitude and behaviors towards SARS-CoV-2 vaccination among healthcare workers: A cross-sectional study from Poland. Vaccines, 9(3), 218. doi: 10.3390/vaccines9030218   Google Scholar

Taylor, S., Landry, C. A., Paluszek, M. M., Rachor, G. S. i Asmundson, G. J. (2020). Worry, avoidance, and coping during the COVID-19 pandemic: A comprehensive network analysis. Journal of anxiety disorders, 76, 102327. doi: 10.1016/j.janxdis.2020.102327   Google Scholar

TIBCO Software Inc. (2017). Statistica [Oprogramowanie komputerowe]. Pobrane z: https://www.tibco.com/products/tibco-statistica.   Google Scholar

Trim, K., Nagji, N., Elit, L. i Roy, K. (2012). Parental Knowledge, Attitudes, and Behaviours towards Human Papillomavirus Vaccination for Their Children: A Systematic Review from 2001 to 2011. Obstetrics and Gynecology International, 921236. doi: 10.1155/2012/921236   Google Scholar

Vai, B., Cazzetta, S., Ghiglino, D., Parenti, L., Saibene, G., Toti, M., Verga, C., Wykowska, A. i Benedetti, F. (2020). Risk perception and media in shaping protective behaviors: insights from the early phase of COVID-19 Italian outbreak. Frontiers in Psychology, 11, 563426. doi: 10.3389/fpsyg.2020.563426   Google Scholar

Vietri, J. T., Li, M., Galvani, A. P. i Chapman, G. B. (2012). Vaccinating to Help Ourselves and Others. Medical Decision Making, 32(3), 447–458. doi: 10.1177/0272989X11427762   Google Scholar

Zhong, B. L., Luo, W., Li, H. M., Zhang, Q. Q., Liu, X. G., Li, W. T. i Li, Y. (2020). Knowledge, attitudes, and practices towards COVID-19 among Chinese residents during the rapid rise period of the COVID-19 outbreak: a quick online cross-sectional survey. International Journal of Biological Sciences, 16(10), 1745–1752. doi: 10.7150/ijbs.45221   Google Scholar

Pobierz


Opublikowane
2021-12-29

Cited By /
Share

Jach, Łukasz, Lamża, Łukasz, & Wardawy, P. (2021). Psychologiczne korelaty postaw wobec szczepionek na COVID-19 wśród polskich respondentów – migawkowe badanie przed rozpoczęciem masowej kampanii szczepień. Przegląd Psychologiczny, 64(3), 7–26. https://doi.org/10.31648/pp.7351

Łukasz Jach 
Uniwersytet Śląski w Katowicach
https://orcid/org/0000-0002-8215-0795
Łukasz Lamża 
Uniwersytet Jagielloński
https://orcid.org/0000-0003-1733-9337
Paulina Wardawy 
Uniwersytet Śląski w Katowicach
https://orcid.org/0000-0001-9135-9809



Licencja

Prawa autorskie (c) 2021 Przegląd Psychologiczny

Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.