Istota oraz charakter prawny karnomaterialnej zasady humanitaryzmu
Abstrakt
Celem niniejszego opracowania jest rozpoznanie istoty oraz charakteru prawnego zasady (a verba legis - zasad) humanitaryzmu (art. 3 k.k.). Podjęte w tym zakresie rozważania służyły nie tylko ukazaniu stricte karnomaterialnego ujęcia zasady humanitaryzmu, ale również wykazaniu ścisłego powiazania pomiędzy wspomnianą zasadą a konstytucyjną zasadą poszanowania godności ludzkiej. Ta część analiz pozwoliła wywnioskować nie tylko o dwufunkcyjnej roli zasady humanitaryzmu na płaszczyźnie Kodeksu karnego, potrzebie odróżnienia jej od zasady humanizmu, a także o konieczności zorientowania idei humanitaryzmu zarówno na ochronę godności sprawcy, jak i godności pokrzywdzonego. Z dokonanych ustaleń wynika ponadto, że kodeksowa zasada humanitaryzmu (art. 3 k.k.) może być rozpoznawana nie tylko przez pryzmat jednego z czynników kształtujących sądowy wymiar kary, ale również z perspektywy rozważań ogólnoteoretycznych jako (w myśl koncepcji Roberta Alexy`ego) „zasada” a ponadto jako norma programowa.
Słowa kluczowe:
prawo karne, zasada humanitaryzmu, godność ludzka, sądowy wymiar kary, zasady sądowego wymiaru kary, normy programoweBibliografia
Alexy R., Theorie der Grundrechte, Nomos, Baden-Baden 1985. Google Scholar
Banaszak B., Zieliński M., Pojęcie godności i jej kształt w Konstytucji RP, [w:] S.L. Stadniczeńko (red.), Jednolitość aksjologiczna systemu prawa w rozwijających się państwach demokratycznych Europy, Wyd. UO, Opole 2011. Google Scholar
Borski M., Godność człowieka jako wartość uniwersalna, „Przegląd Prawa Publicznego” 2014, nr 3. Google Scholar
Bosek L., Gwarancje godności ludzkiej i ich wpływ na polskie prawo cywilne, Wyd. Sejmowe, Warszawa 2012. Google Scholar
Buchała K., Zoll A., Kodeks karny. Część ogólna. Komentarz do art. 1–116 Kodeksu karnego, Zakamycze, Kraków 1998. Google Scholar
Cieślak M., Polskie prawo karne. Zarys systemowego ujęcia, Wyd. Prawnicze, Warszawa 1994. Google Scholar
Cieślak M., Zasada humanizmu jako naczelna dyrektywa w sferze prawa karnego, „Zeszyty Naukowe Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Gdańskiego. Prawo” 1985, nr 13. Google Scholar
Cieślak W., Prawo karne. Zarys instytucji i naczelne zasady, Wolters Kluwer, Warszawa 2010. Google Scholar
Cieślak W., Zasada humanizmu i humanitaryzmu w polskim prawie karnym, „Studia Prawnoustrojowe” 2023, nr 61. Google Scholar
Dąbrowska-Kardas M., Analiza dyrektywalna przepisów części ogólnej kodeksu karnego, Wolters Kluwer, Warszawa 2012. Google Scholar
Dąbrowska-Kardas M., Kara jako konflikt dóbr i kolizja norm w świetle koncepcji R. Alexy’ego konfliktu reguł i kolizji zasad. Rozważania na tle konstytucyjnych norm stanowienia i stosowania prawa, „Przegląd Sejmowy” 1996, nr 4. Google Scholar
Dziedziak W., Godność człowieka jako podstawa sprawiedliwości, „Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska – Sectio G” 2019, nr 1. Google Scholar
Frankiewicz-Bodynek A., O konstytucyjnym pojęciu godności osobowej, „Opolskie Studia Administracyjno-Prawne” 2018, nr 2. Google Scholar
Fredrich-Michalska I., Stachurska-Marcińczak B. i in., Nowe kodeksy karne z 1997 r. z uzasadnieniami, Wyd. Prawnicze, Warszawa 1997. Google Scholar
Gardocki L., Prawo karne, C.H. Beck, Warszawa 2021. Google Scholar
Gizbert-Studnicki T., Grabowski A., Normy programowe w konstytucji, [w:] J. Trzciński (red.), Charakter i struktura norm w konstytucji, Wyd. Sejmowe, Warszawa 1997. Google Scholar
Gizbert-Studnicki T., Konflikt dóbr i kolizja norm, „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” 1989, nr 1. Google Scholar
Gizbert-Studnicki T., Zasady i reguły prawne, „Państwo i Prawo” 1988, nr 3. Google Scholar
Górniok O. (red.), Kodeks karny. Komentarz, t. 1: Art. 1–116, Arche, Gdańsk 2005. Google Scholar
Granat M., Godność człowieka z art. 30 Konstytucji RP jako wartość i jako norma prawna, „Państwo i Prawo” 2014, nr 8. Google Scholar
Grzegorczyk T., Świecki D. (red.), Środki przymusu, seria: System Prawa Karnego Procesowego, t. 9, Wolters Kluwer, Warszawa 2021. Google Scholar
Grześkowiak A., Prawo karne wartości. Wybrane problemy, [w:] P. Kardas, T. Sroka, W. Wróbel (red.), Państwo prawa i prawo karne. Księga jubileuszowa profesora Andrzeja Zolla, t. 2, Wolters Kluwer, Warszawa 2012. Google Scholar
Janiszewski B., Humanizm jako zasada sądowego wymiaru kary, [w:] B. Janiszewski (red.), Nauka wobec współczesnych zagadnień prawa karnego w Polsce. Księga pamiątkowa ofiarowana profesorowi Aleksandrowi Tobisowi, Wyd. Poznańskie, Poznań 2004. Google Scholar
Jędrzejewski Z., Czy zakaz stosowania tortur ma charakter absolutny?, [w:] M. Bojarski, J. Brzezińska, K. Łucarz (red.), Problemy współczesnego prawa karnego i polityki kryminalnej. Księga jubileuszowa profesor Zofii Sienkiewicz, Wyd. UWr, Wrocław 2015. Google Scholar
Kaczmarczyk-Kłak K., Kilka uwag o karze bezwzględnego pozbawienia wolności na tle zasady godności człowieka, „Probacja” 2023, nr 4. Google Scholar
Kaczmarek T., Głos w dyskusji, „Czasopismo Prawa Karnego i Nauk Penalnych” 2003, nr 1. Google Scholar
Kania A., Humanitaryzm prawa karnego, „Naučnye Vyzovi: Social’no-Gumanitarnye Vyzovy” 2018, nr 11. Google Scholar
Kania A.M., Nowa kodyfikacja prawa karnego, „Nowa Kodyfikacja Prawa Karnego” 2010, t. XXVI. Google Scholar
Kania-Chramęga A., Represyjne kształtowanie polityki karnej – rzeczywistość czy iluzja?, [w:] M. Małolepszy, A. Kania-Chramęga (red.), Reforma prawa karnego. Wybrane zagadnienia na tle ustawy zmieniającej Kodeks karny z dnia 7 lipca 2022 r., Wyd. UZ, Zielona Góra 2023. Google Scholar
Konarska-Wrzosek V., Dyrektywy wyboru kary w polskim ustawodawstwie karnym, Wyd. Nauk. UMK, Toruń 2002. Google Scholar
Kordela M., Możliwość konstruowania ogólnej teorii zasad prawa. Uwagi do koncepcji Roberta Alexy’ego, „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” 2007, nr 2. Google Scholar
Krajewski K., Zasada humanizmu a współczesne tendencje polityki kryminalnej, [w:] J. Giezek (red.), Przestępstwo – kara – polityka kryminalna. Problemy tworzenia i funkcjonowania prawa. Księga jubileuszowa z okazji 70. rocznicy urodzin profesora Tomasza Kaczmarka, Zakamycze, Kraków 2006. Google Scholar
Marek A. (red.), Zagadnienia ogólne, seria: System Prawa Karnego, t. 1, C.H. Beck, Warszawa 2010. Google Scholar
Marek A., Ochrona ofiar przestępstw w systemie prawa karnego, „Edukacja Prawnicza” 1994, nr 2. Google Scholar
Marek A., Prawo karne. Zagadnienia teorii i praktyki, C.H. Beck, Warszawa 1997. Google Scholar
Orłowska-Zielińska B., Zasada humanitaryzmu a zasada humanizmu na gruncie polskiego prawa karnego, [w:] B. Sitek, T. Jasudowicz, M. Seroka (red.), Fides et bellum. Księga poświęcona pamięci księdza biskupa profesora generała śp. Tadeusza Płoskiego, t. 2, WPiA UWM, Olsztyn 2012. Google Scholar
Piechowiak M., Klauzula limitacyjna a nienaruszalność praw i godności, „Przegląd Sejmowy” 2009, nr 2. Google Scholar
Polak P., Trzciński J., Konstytucyjna zasada godności człowieka w świetle orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, „Gdańskie Studia Prawnicze” 2018, t. XL. Google Scholar
Sarnecki P., Normy programowe w Konstytucji i odpowiadające im wolności obywatelskie, [w:] L. Garlicki, A. Szmyt (red.), Sześć lat Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Doświadczenia i inspiracje, Wyd. Sejmowe, Warszawa 2003. Google Scholar
Smarzewski M., O wprowadzeniu humanizmu do kodeksu karnego, „Prokuratura i Prawo” 2011, nr 1. Google Scholar
Spotowski A., O reformie prawa karnego materialnego, „Nowe Prawo” 1981, nr 4. Google Scholar
Śliwowski J., Prawo karne, PWN, Warszawa 1979. Google Scholar
Trzciński J., Konstytucyjne prawo do ochrony zdrowia na tle art. 35 Karty Podstawowych Praw Unii Europejskiej, [w:] L. Garlicki, A. Szmyt (red.), Sześć lat Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Doświadczenia i inspiracje, Wyd. Sejmowe, Warszawa 2003. Google Scholar
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
