Odpowiedzialność karna w kontekście pojazdów i urządzeń autonomicznych – wyzwania i perspektywy
Abstrakt
Artykuł omawia wyzwania i perspektywy związane z odpowiedzialnością karną w kontekście pojazdów i urządzeń autonomicznych, które dynamicznie zmieniają prawo karne w obliczu rozwoju technologii autonomicznych i sztucznej inteligencji. Postęp technologiczny powoduje konieczność redefinicji istniejących pojęć prawnych oraz stworzenia nowych ram regulacyjnych, uwzględniających zarówno ochronę użytkowników, jak i odpowiedzialność producentów oraz operatorów autonomicznych systemów. Celem naukowym opracowania jest identyfikacja kluczowych wyzwań dotyczących odpowiedzialności karnej nie tylko w odniesieniu do autonomicznych pojazdów drogowych, lecz także urządzeń przemysłowych i medycznych. Szczególny nacisk położono na kwestie przypisania winy, skuteczności obecnych norm prawnych oraz potrzebę modernizacji podejścia do sprawcy przestępstwa w realiach działania systemów autonomicznych i AI. W artykule wskazano, że tradycyjne modele odpowiedzialności karnej, skoncentrowane na sprawczości człowieka, stają się niewystarczające w obliczu rozwoju autonomii systemów AI. Postuluje się reformę, w szczególności nowelizację ustawy o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych, pozwalającą na elastyczniejsze przypisanie odpowiedzialności w stosunku do producentów, użytkowników i zarządców, zależnie od poziomu autonomii systemu. Harmonizacja przepisów i proaktywne dostosowanie ram prawnych uznane zostały za konieczność dla bezpiecznego oraz odpowiedzialnego wdrażania technologii autonomicznych.
Słowa kluczowe:
odpowiedzialność karna, pojazdy autonomiczne, sztuczna inteligencja, Przemysł 4.0, podmioty zbioroweBibliografia
Autonomous vehicles in the UK: Steering future transportation, [https://www.brownejacobson.com/insights/autonomous-vehicles-in-the-uk-where-are-we-now](https://www.brownejacobson.com/insights/autonomous-vehicles-in-the-uk-where-are-we-now). Google Scholar
Avila Negri S.M.C., Robot as legal person: electronic personhood in robotics and artificial intelligence, „Frontiers in Robotics and AI” 2021, nr 8. Google Scholar
Bernabei F., Secchi C., Smart infrastructure and autonomous vehicles: ensuring safety and efficiency in urban traffic with Control Barrier Functions, „Mechatronics” 2025, nr 109. Google Scholar
Bharti A., Kaur G., Legal personhood of artificial intelligence: a contemporary perspective on juristic and electronic personality, „Educational Administration: Theory and Practice” 2024, nr 5. Google Scholar
Burtowy M., Samochody autonomiczne a prawo karne. Zarys stanu badań, „Paragraf na Drodze” 2021, nr 4. Google Scholar
Burtowy M., Samochody autonomiczne. Wybrane problemy prawne, „Paragraf na Drodze” 2020, nr 2. Google Scholar
Chłopecka A., Problematyka odpowiedzialności za ruch autonomicznych samochodów w kontekście ochrony praw człowieka, „Człowiek w Cyberprzestrzeni” 2018, nr 1. Google Scholar
Habrat D., Legal challenges of digitalization and automation in the context of Industry 4.0, „Procedia Manufacturing” 2020, nr 51. Google Scholar
Hussain R., Zeadally S., Autonomous cars: research results, issues, and future challenges, „IEEE Communications Surveys and Tutorials” 2019, nr 21. Google Scholar
Krakuski A., Odpowiedzialność w związku z ruchem autonomicznego pojazdu, Wolters Kluwer, Warszawa 2025. Google Scholar
Lee A., Baker T.S., Bederson J.B., Rapoport B.I., Levels of autonomy in FDA-cleared surgical robots: a systematic review, „Digital Medicine” 2024, vol. 7. Google Scholar
Ma Y., Ryder N., Progress or stagnation? The evolution and reform of corporate criminal liability in the UK, „Journal of Economic Criminology” 2025, vol. 5, article 100172. Google Scholar
Niemiec M., Odpowiedzialność karna operatora testowanego pojazdu autonomicznego za spowodowanie wypadku drogowego, „Paragraf na Drodze” 2023, nr 1. Google Scholar
Oliphant K., Liability for road accidents caused by driverless cars, „Singapore Comparative Law Review” 2018, vol. 3. Google Scholar
Rashidi H., Matinfar F., Parand F.A., Automated guided vehicles: a review on applications, problem modeling and solutions, „International Journal of Transportation Engineering” 2021, vol. 8. Google Scholar
Robaczyński W., Odpowiedzialność za szkody wyrządzone przez pojazdy autonomiczne, „Forum Prawnicze” 2022, nr 1. Google Scholar
SAE Levels of Driving Automation™ refined for clarity and international audience, [https://www.sae.org/news/blog/sae-levels-driving-automation-clarity-refinements](https://www.sae.org/news/blog/sae-levels-driving-automation-clarity-refinements). Google Scholar
Shestak V., Shiryaev A., Criminal liability for accidents involving self-driving cars: the German experience, „SSRN Electronic Journal” 2020, [https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=3613638](https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=3613638). Google Scholar
Simmler M., Ensuring accountability for robots and AI under criminal law, [w:] W. Barfield, Y.-H. Weng, U. Pagallo (red.), The Cambridge handbook of the law, policy, and regulation for human–robot interaction, Cambridge 2024. Google Scholar
Singh S., Singh M., Criminal liability in AI-enabled autonomous vehicles: a comparative study, „SSRN Electronic Journal” 2025, [https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=5167278](https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=5167278). Google Scholar
The future legal implications of automated vehicles, [https://www.wssociety.co.uk/features/2021/8/31/the-future-legal-implications-of-automated-vehicles](https://www.wssociety.co.uk/features/2021/8/31/the-future-legal-implications-of-automated-vehicles). Google Scholar
Ulrich M., Autonomously driving cars and the law in Germany, „Insurance Review/Wiadomości Ubezpieczeniowe” 2019, nr 4. Google Scholar
Urbanik G., Odpowiedzialność za szkody wyrządzone przez pojazd autonomiczny w kontekście art. 446 kc, „Studia Prawnicze. Rozprawy i Materiały” 2019, nr 2. Google Scholar
Vuletić I., Traditional principles of criminal law in terms of emerging AI technologies, [w:] Reference Module in Social Sciences, [https://www.sciencedirect.com/science/chapter/referencework/abs/pii/B9780443266294000010?via%3Dihub#preview-section-abstract](https://www.sciencedirect.com/science/chapter/referencework/abs/pii/B9780443266294000010?via%3Dihub#preview-section-abstract). Google Scholar
Wang S., Ahmad N.S., AI-based approaches for improving autonomous mobile robot localization in indoor environments: a comprehensive review, „Engineering Science and Technology, an International Journal” 2025, vol. 63. Google Scholar
Xue C., Liability analysis of autonomous vehicles accidents, „Advances in Economics, Business and Management Research” 2021, vol. 185. Google Scholar
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
