Niekończąca się opowieść? Kilka uwag na temat ponownie nowelizowanego art. 180 § 2 Kodeksu postępowania karnego oraz art. 41 § 4 Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia
Abstrakt
Zwolnienie z tajemnicy zawodowej jest przedmiotem regulacji art. 180 kodeksu postępowania karnego. W jego § 2 wyodrębniono te tajemnice zawodowe, które w ocenie prawodawcy wymagają wzmożonej ochrony, co wyraża m.in. scedowanie decyzji o ewentualnym zwolnienia z tych tajemnic na sąd. Dynamika zmian społecznych powoduje, że katalog tych tajemnic ulega okresowemu poszerzeniu. Celem niniejszej publikacji jest krytyczna ocena procedowanego w 2025 roku projektu nowelizacji, która zakładała objęcie dyspozycją art. 180 § 2 k.p.k. także tłumacza przysięgłego, przy zupełnym pominięciu tłumaczy ad hoc, choć ci ostatni użytek procesu karnego pełnią te same funkcje co ich zaprzysiężeni odpowiednicy. Pozytywnie ocenia się natomiast projektowaną nowelizację art. 41 § 4 kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia, wskutek czego miało dojść do wzmocnienia ochrony pomijanych do tej pory przez ten przepis tajemnic: notarialnej, doradcy podatkowego i tajemnicy Prokuratorii Generalnej. Zmiana treści tego przepisu miała uniemożliwić uchylenie tych tajemnic na użytek postępowania w sprawach o wykroczenia, co w rezultacie oznaczać miało poszerzenie dotychczasowego bezwzględnego zakazu dowodowego. W ocenie autora na zmianę art. 41 § 4 k.p.w. można było patrzeć szerzej, jako na egzemplifikację możliwości normatywnego wyodrębnienia spraw, w których zwolnienie z określonych tajemnic zawodowych w ogóle nie będzie możliwe. W dłuższej perspektywie czasowej mogło się to przełożyć na zmianę podejścia ustawodawcy do ochrony wymienionych w art. 180 § 2 k.p.k. tajemnic zawodowych i skatalogowania spraw karnych, w których takie zwolnienie nie będzie dopuszczalne.
Słowa kluczowe:
prawo karne procesowe, świadek, tajemnica zawodowa, tłumacz ad hoc, tłumacz przysięgły, źródło tajemnicy zawodowej, zakaz dowodowyBibliografia
Bojańczyk A., Karnoprocesowe znaczenie zgody dziennikarza na składanie zeznań co do okoliczności objętych tajemnicą zawodową (wokół postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 15 grudnia 2004 r.), „Palestra” 2005, nr 9–10. Google Scholar
Burdzik M., Chowaniec C., Nowak A., Tajemnica lekarska w świetle nowelizacji kodeksu postępowania karnego z 10.06.2016 r., „Państwo i Prawo” 2019, nr 9. Google Scholar
Cieślak M., Zagadnienia dowodowe w procesie karnym, t. 1, Wyd. Prawnicze, Warszawa 1955. Google Scholar
Dąbkiewicz K., Kodeks postępowania karnego. Komentarz do zmian 2015, 2015, Lex. Google Scholar
Dąbkiewicz K., Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia. Komentarz, 2017, Lex. Google Scholar
Dudka K. (red.), Kodeks postępowania karnego. Komentarz, 2023, Lex. Google Scholar
Ende M., Die Unendliche Geschichte, Thienemann Verlag, Stuttgart 1979. Google Scholar
Frąckowiak K., Karnoprocesowe aspekty ochrony tajemnicy adwokackiej, „Studia Prawnoustrojowe” 2009, nr 10. Google Scholar
Grajewski J., Steinborn S., Paprzycki L.K., Komentarz aktualizowany do art. 1–424 Kodeksu postępowania karnego, 2015, Lex. Google Scholar
Grzegorczyk T., Kodeks postępowania karnego, t. 1: Artykuły 1–467. Komentarz, 2014, Lex. Google Scholar
Grzegorczyk T., Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia. Komentarz, 2012, Lex. Google Scholar
Grzegorczyk T., Tylman J., Polskie postępowanie karne, LexisNexis, Warszawa 2011. Google Scholar
Grzeszczyk W., Dowody w nowym kodeksie postępowania w sprawach o wykroczenia, „Prokuratura i Prawo” 2001, nr 11. Google Scholar
Grzeszczyk W., Kodeks postępowania karnego. Komentarz, 2014, Lex. Google Scholar
Jachimowicz M., Tłumacz w regulacjach procesowych i jego karnomaterialna ochrona, „Kwartalnik Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury” 2019, nr 2(34). Google Scholar
Kądzielski M., Istota pracy tłumacza przysięgłego. Rozważania prawno-wittgensteinowskie, „Lingua Legis” 2020, nr 28. Google Scholar
Koschel-Sturzbecher A., Stosunek pracy a wykonywanie zawodu adwokata, „Palestra” 2021, nr 7–8. Google Scholar
Kosowska-Korniak E., Prawnoprocesowe aspekty tajemnicy dziennikarskiej, „Prokuratura i Prawo 2014, nr 2. Google Scholar
Koźbiał D., Status prawny zawodu tłumacza przysięgłego, C.H. Beck, Warszawa 2024. Google Scholar
Kruk E., Obowiązek zachowania tajemnicy adwokackiej jako okoliczność uzasadniająca odmowę zeznań w trybie art. 180 § 2 k.p.k., „Studia Iuridica Lublinensia” 2017, nr 4. Google Scholar
Kunicka-Michalska B., Ochrona tajemnicy zawodowej w polskim prawie karnym, Wyd. Prawnicze, Warszawa 1972. Google Scholar
Kwiatkowski Z., Zakazy dowodowe w postępowaniu w sprawach o wykroczenia, „Przegląd Sądowy” 2004, nr 1. Google Scholar
Lewiński J., Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia. Komentarz, 2011, Lex. Google Scholar
Maroń G., Instytucja ślubowania radcy prawnego w polskim porządku prawnym, „Radca Prawny Zeszyty Naukowe” 2025, nr 1. Google Scholar
Mądrecka E., W kwestii kolizji art. 180 § 2 kodeksu postępowania karnego i art. 6 Prawa o adwokaturze, „Nowa Kodyfikacja Prawa Karnego” 2012, nr 28. Google Scholar
Paprzycki L.K. (red.), Kodeks postępowania karnego, t. 2: Komentarz do art. 425–673, 2013, Lex. Google Scholar
Prusak F., Kodeks postępowania karnego. Komentarz, t. 3, Wyd. Prawnicze, Warszawa 1999. Google Scholar
Razowski T., Zwolnienie świadka z obowiązku zachowania tajemnicy zawodowej w procesie karnym, „Prokuratura i Prawo” 2010, nr 7–8. Google Scholar
Rogalski M. (red.), Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia. Komentarz, 2025, Lex. Google Scholar
Rusinek M., Tajemnica zawodowa i jej ochrona w polskim procesie karnym, Wolters Kluwer, Warszawa 2007. Google Scholar
Rusinek M., Z problematyki zakazów dowodowych w postępowaniu karnym, Wolters Kluwer, Warszawa 2019. Google Scholar
Siewierski M., Kodeks karny i prawo wykroczeń. Komentarz, Wyd. Prawnicze, Warszawa 1965. Google Scholar
Sowiński P.K., Blaski i cienie artykułu 41 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia w kontekście artykułu 31 ustęp 3 Konstytucji RP, „Przegląd Prawa Konstytucyjnego” 2025, nr 1. Google Scholar
Sowiński P.K., Kształtowanie się instytucji tłumacza oraz prawa do tłumaczenia ustnego i pisemnego w polskim procesie karnym, „Przegląd Sądowy” 2025, nr 7–8. Google Scholar
Sowiński P.K., Prawo świadka do odmowy zeznań w procesie karnym, C.H. Beck, Warszawa 2004. Google Scholar
Sowiński P.K., Uchylenie tajemnicy zawodowej w trybie art. 180 § 2 k.p.k. a niezależność zawodowa radcy prawnego. Uwagi polemiczne, „Radca Prawny Zeszyty Naukowe” 2023, nr 2. Google Scholar
Stefański R.A., Zabłocki S.(red.), Kodeks postępowania karnego, t. 1: Komentarz do art. 1–166, 2017, Lex. Google Scholar
Stefański R.A., Zabłocki S. (red.), Kodeks postępowania karnego, t. 2: Komentarz do art. 167–296, 2019, Lex. Google Scholar
Stolarski P., Materialnoprawne i procesowe granice pozyskiwania i wykorzystania informacji objętych tajemnicą lekarską w sprawach podatkowych, „Przegląd Podatkowy” 2025, nr 3. Google Scholar
Wąsik D., Tajemnica lekarska w procesie karnym, „Prokuratura i Prawo” 2018, nr 1. Google Scholar
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
