Cyberprzestępczość – od niejednoznaczności pojęciowej do szerokiego ujęcia definicyjnego
Abstrakt
Rozwój przestępczości z wykorzystaniem technologii informacyjno-komunikacyjnych przyczynił się do wykształcenia pojęcia "cyberprzestępczość". Termin ten, mimo licznych kontrowersji związanych z jego zakresem znaczeniowym, jest powszechnie używany w sferze publicznej. Istniejący stan rzeczy przekłada się na trudności w zakresie konceptualizacji cyberprzestępczości, a w konsekwencji również jej zwalczania oraz prowadzenia badań naukowych. Mając powyższe na względzie, głównym celem publikacji jest analiza dotychczasowych cyberprzestępczości, ukazanie złożoności zjawiska oraz wykazanie, w jaki sposób szeroko akceptowany podział na przestępstwa zależne od systemów teleinformatycznych i przestępstwa popełniane z wykorzystaniem tych systemów wpływa na praktykę instytucjonalną. Ustalenia te stanowią podstawę do sformułowania szerokiego ujęcia definicyjnego cyberprzestępczości.
Do opracowania podjętego problemu badawczego wykorzystano metodę monograficzną z wykorzystaniem metody krytycznej analizy literatury. Na podstawie krajowej i zagranicznej literatury przedmiotu stwierdzono, że głównym źródłem nieporozumień dotyczących przedmiotowej problematyki jest instrumentalizacja pojęcia „cyberprzestępczość” oraz formalizacja klasyfikacji zjawiska na dwie kategorie tj.: przestępstwa zależne od systemów teleinformatycznych oraz przestępstwa popełniane z wykorzystaniem systemów teleinformatycznych. Kategorie te, choć nie odzwierciedlają rzeczywistej struktury cyberprzestępczości, pełnią funkcję porządkującą i organizacyjną. Rozwiązaniem istniejącej sytuacji problemowej jest zatem ograniczenie dominującej roli perspektywy opartej na sztywnym podziale zjawiska i przyjęcie szerokiej definicji cyberprzestępczości, według której jest to zjawisko obejmujące te formy przestępczości, w których technologia cyfrowa odgrywa istotną rolę w realizacji czynu zabronionego.
Słowa kluczowe:
prawo karne, cyberprzestępczość, definicja cyberprzestępczości, klasyfikacja cyberprzestępczości, konceptualizacja cyberprzestępczości, technologie cyfroweBibliografia
Adamski A., Przestępczość w cyberprzestrzeni. Prawne środki przeciwdziałania zjawisku w Polsce na tle projektu Konwencji Rady Europy, TNOiK, Toruń 2001. Google Scholar
Adamski A. (red.), Prawne aspekty nadużyć popełnianych z wykorzystaniem nowoczesnych technologii przetwarzania informacji, TNOiK, Toruń 1994. Google Scholar
Akdemir N., Sungur B., Başaranel B.U., Examining the challenges of policing economic cybercrime in the UK, „Güvenlik Bilimleri Dergisi” 2020. Google Scholar
Akhgar B. i in., Consolidated taxonomy and research roadmap for cybercrime and cyberterrorism, [w:] B. Akhgar, B. Brewster (red.), Combatting cybercrime and cyberterrorism: challenges, trends and priorities, Springer, Cham 2016. Google Scholar
Barlow J.P., Selling wine without bottles: the economy of mind on the global net, „Duke Law & Technology Review” 2019, t. 18. Google Scholar
Barn R., Barn B., An ontological representation of a taxonomy for cybercrime, [w:] Proceedings of the 24th European Conference on Information Systems (ECIS 2016), AIS Electronic Library, Istanbul 2016. Google Scholar
Bochyńska N., Cyberprzestępczość. Policja ujawnia dane, https://cyberdefence24.pl/armia-i-sluzby/cyberprzestepczosc-policja-ujawnia-dane. Google Scholar
Bossler A.M., Berenblum T., Introduction: new directions in cybercrime research, „Journal of Crime and Justice” 2019, t. 42, nr 5. Google Scholar
Brenner S.W., Toward a criminal law for cyberspace: distributed security, „Boston University Journal of Science & Technology Law” 2004, t. 10. Google Scholar
Bryant R., The challenge of digital crime, [w:] R. Bryant (red.), Investigating digital crime, John Wiley & Sons, Chichester 2008. Google Scholar
Button M. i in., Assessing the seriousness of cybercrime: the case of computer misuse crime in the United Kingdom and the victims’ perspective, „Criminology & Criminal Justice” 2025, t. 25, nr 2. Google Scholar
Clough J., Principles of cybercrime, Cambridge University Press, Cambridge 2010. Google Scholar
Dupont B., Whelan C., Enhancing relationships between criminology and cybersecurity, „Journal of Criminology” 2021, t. 54, nr 1. Google Scholar
Furnell S., Cybercrime: vandalizing the information society, Pearson Education Limited, London 2002. Google Scholar
Gordon S., Ford R., On the definition and classification of cybercrime, „Journal in Computer Virology” 2006, t. 2, nr 1. Google Scholar
Grabosky P.N., Virtual criminality: old wine in new bottles?, „Social & Legal Studies” 2001, t. 10, nr 2. Google Scholar
Holt T.J., Bossler A.M., An assessment of the current state of cybercrime scholarship, „Deviant Behavior” 2014, t. 35, nr 1. Google Scholar
Home Office, Cybercrime strategy, The Stationery Office, London 2010. Google Scholar
Jaroszewska I.A., Wybrane aspekty przestępczości w cyberprzestrzeni: studium prawnokarne i kryminologiczne, WPiA UWM, Olsztyn 2017. Google Scholar
Koops B.-J., The Internet and its opportunities for cybercrime, „SSRN Electronic Journal” 2010. Google Scholar
Kshetri N., The global cybercrime industry: economic, institutional and strategic perspectives, Springer, Berlin 2010. Google Scholar
Kusak M., Dostęp do danych elektronicznych dotyczących treści w postępowaniu karnym – wyzwania krajowe i międzynarodowe, „Gdańskie Studia Prawnicze” 2024, nr 2(63). Google Scholar
Leukfeldt R., Notté R., Malsch M., Slachtofferschap van online criminaliteit: een onderzoek naar behoeften, gevolgen en verantwoordelijkheden na slachtofferschap van cybercrime en gedigitaliseerde criminaliteit. Samenvatting, Amsterdam 2018, https://open.overheid.nl/documenten/ronl-3cc3344c-c5c9-4184-8886-7a9333800228/pdf. Google Scholar
Lewulis P., O rozgraniczeniu definicyjnym pomiędzy przestępczością „cyber” i „komputerową” dla celów praktycznych i badawczych, „Prokuratura i Prawo” 2021, nr 3. Google Scholar
Lusthaus J., Reconsidering crime and technology: what is this thing we call cybercrime?, „Annual Review of Law and Social Science” 2024, t. 20 nr 1. Google Scholar
McGuire M., It ain’t what it is, it’s the way that they do it? Why we still don’t understand cybercrime, [w:] R. Leukfeldt, T.J. Holt (red.), The human factor of cybercrime, Routledge, New York 2020. Google Scholar
McGuire M., Dowling S., Cybercrime: a review of the evidence. Research Report 75. Summary of key findings and implications, Home Office, London 2013. Google Scholar
Najwyższa Izba Kontroli, Działania państwa w zakresie zapobiegania i zwalczania skutków wybranych przestępstw internetowych, w tym kradzieży tożsamości, Informacja o wynikach kontroli, nr ewid. 125/2022/P/21/042/KPB, NIK, Warszawa 2022. Google Scholar
Opitek P., Kwalifikacja prawna i opis znamion przestępstw teleinformatycznych. Studium prawno-kryminalistyczne, KSSiP, Kraków 2023. Google Scholar
Phillips K. i in., Conceptualizing cybercrime: definitions, typologies and taxonomies, „Forensic Sciences” 2022, t. 2, nr 2. Google Scholar
Pomykała M., The Central Cybercrime Bureau as a new Police service established to combat cybercrime, „Humanities and Social Sciences Quarterly” 2024, t. 31, nr 2. Google Scholar
Przestrzelska M., Służba w walce z cyberprzestępczością, „Gazeta Policyjna” 2025, nr 1(49). Google Scholar
Radoniewicz F., Odpowiedzialność karna za przestępstwo hackingu, „Prawo w Działaniu” 2013, nr 13. Google Scholar
Sarre R., Lau L.Y.-C., Chang L.Y.C., Responding to cybercrime: current trends, „Police Practice and Research” 2018, t. 19, nr 6. Google Scholar
Siwicki M., Podział i definicja cyberprzestępstw, „Prokuratura i Prawo” 2012, nr 7–8. Google Scholar
Sobczak J., Przestępczość w cyberprzestrzeni między przepisami polskimi a międzynarodowymi, „Cybersecurity and Law” 2021, t. 1, nr 1. Google Scholar
Steinmetz K.F., Against cybercrime: toward a realist criminology of computer crime, Routledge, London 2023. Google Scholar
Szczepaniec M., Komputer jako narzędzie przestępstwa, „Zeszyty Prawnicze” 2012, t. 12, nr 2. Google Scholar
Tomczak M., Zwalczanie cyberprzestępczości przez polską Policję, „Kwartalnik Policyjny” 2024, nr 2(69). Google Scholar
Urbańska N., Cyberprzestępczość i wynikające z niej zagrożenia, „Cybersecurity & Cybercrime” 2025, t. 1, nr 7. Google Scholar
Viano E.C., Cybercrime: definition, typology, and criminalization, [w:] E.C. Viano (red.), Cybercrime, organized crime, and societal responses. International approaches to prevention and intervention, Springer, Cham 2020. Google Scholar
Voce I., Morga A., Cybercrime in Australia 2023, Statistical Report 43, Australian Institute of Criminology, Canberra 2023. Google Scholar
Wall D.S., Catching cybercriminals: policing the Internet, „International Review of Law, Computers & Technology” 1998, t. 12, nr 2. Google Scholar
Wall D.S., Cybercrime: the transformation of crime in the information age, Polity Press, Cambridge 2007. Google Scholar
Wall D.S., Cybercrimes: new wine, no bottles?, [w:] P. Davies, P. Francis, V. Jupp (red.), Invisible crimes, Macmillan Press, London 1999. Google Scholar
Wasilewski J., Przestępczość w cyberprzestrzeni – zagadnienia definicyjne, „Przegląd Bezpieczeństwa Wewnętrznego” 2016, nr 15(8). Google Scholar
Yar M., The novelty of ‘cybercrime’: an assessment in light of routine activity theory, „European Journal of Criminology” 2005, t. 2, nr 4. Google Scholar
Zbrojewska M. i in., Jak definiujemy cyberprzestępstwo?, „Informatics, Control, Measurement in Economy and Environment Protection” 2016, t. 6, nr 2. Google Scholar
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
