Prawna ochrona przyrody w perspektywie usług ekosystemowych – wybrane zagadnienia na przykładzie Polski
Abstrakt
W artykule przyjęto, że koncepcja usług ekosystemowych może pełnić funkcję pomocniczego narzędzia wykładni prawa ochrony przyrody. Na podstawie analizy ustawy o ochronie przyrody oraz wybranych form ochrony przyrody – ze szczególnym uwzględnieniem parków narodowych i rezerwatów przyrody – wykazano, że usługi ekosystemowe nie stanowią samodzielnego dobra prawnego, jednak logika ES pozostaje obecna w obowiązujących regulacjach. Wskazano również na rozdźwięk między normatywnym modelem ochrony przyrody a praktyką jego realizacji w Polsce. W pracy wykorzystano metodę dogmatycznoprawną. Celem pracy jest ustalenie, czy i w jakim zakresie koncepcja usług ekosystemowych może stanowić pomocnicze kryterium interpretacyjne przepisów ustawy o ochronie przyrody, a także ocena – przez pryzmat tego paradygmatu – spójności pomiędzy ustawowym modelem ochrony a praktyką jego realizacji w Polsce.
Słowa kluczowe:
prawo ochrony przyrody, usługi ekosystemowe, park narodowy, rezerwat przyrody, odporność ekosystemówBibliografia
Baumgärtner S., The insurance value of biodiversity in the provision of ecosystem services, „Natural Resource Modeling” 2007, vol. 20, z. 1. Google Scholar
Brown T.C., Bergstrom J.C., Loomis J.B., Defining, valuing, and providing ecosystem goods and services, „Natural Resources Journal” 2007, vol. 47(2). Google Scholar
Carter N.H., Buchholtz E.K., Glikman J.A., Nanni A.S., Puri M., Resilience thinking for human–wildlife coexistence: bridging dynamic systems, archetypes, and transformations, „Ambio” 2026, vol. 55. Google Scholar
Coquet Y., Michelin J., Montagne D., Scammacca O., Walter C., Cousin I., The concept of ecosystem services and its application to soil. Between promises and reality, [w:] Y. Coquet, J. Michelin (red.), Agricultural soil science, sustainable management of agricultural soils, ISTE/John Wiley & Son, London–Hoboken 2025. Google Scholar
Costanza R. i in., The value of the world’s ecosystem services and natural capital, „Ecological Economics” 1998, vol. 25, z. 1. Google Scholar
de Groot R.S., Alkemade R., Braat L., Hein L., Willemen L., Challenges in integrating the concept of ecosystem services and values in landscape planning, management and decision making, „Ecological Complexity” 2010, vol. 7, nr 3. Google Scholar
Díaz S. i in., IPBES – Summary for policymakers of the global assessment report on biodiversity and ecosystem services of the Intergovernmental Science-Policy Platform on Biodiversity and Ecosystem Services, Bonn 2019, https://files.ipbes.net/ipbes-web-prod-public-files/inline/files/ipbes_global_assessment_report_summary_for_policymakers.pdf. Google Scholar
European Commission, Roadmap towards Nature Credits, 2025, https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/es/ip_25_1679. Google Scholar
European Environment Agency, Nature-based solutions in Europe: Policy, knowledge and practice for climate change adaptation and disaster risk reduction, Report No. 1/2021, Copenhagen 2021, https://www.eea.europa.eu/en/analysis/publications/nature-based-solutions-in-europe. Google Scholar
Habuda A., Obszary Natura 2000 w prawie polskim, Difin, Warszawa 2013. Google Scholar
Hatfield J.H., Cunningham C.A., Pettersson H.L., Barnes L., Thomas C.D., Hill J.K., Delivering resilience for people and nature in Anthropocene landscapes, „People and Nature” 2026, DOI: 10.1002/pan3.70267 Google Scholar
Kaźmierska-Patrzyczna A., Istota prawna obszarów Natura 2000 – uwagi ogólne, [w:] A. Kaźmierska-Patrzyczna, M.A. Król (red.), Problemy wdrażania systemu Natura 2000 w Polsce, Pol. Zrzesz. Inżynierów i Techników Sanitarnych, Szczecin–Łódź– Poznań 2013. Google Scholar
Karpus K., The „ecosystem services” concept in environmental law, „Journal of Agribusiness and Rural Development” 2017, nr 4(46). Google Scholar
Kronenberg J., Usługi ekosystemów w miastach, „Zrównoważony Rozwój – Zastosowania” 2012, nr 3. Google Scholar
Mączka K., Matczak P., Pietrzyk-Kaszyńska A., Rechciński M., Olszańska A., Cent J., Grodzińska-Jurczak M., Application of the ecosystem services concept in environmental policy – a systematic empirical analysis of national level policy documents in Poland, „Ecological Economics” 2016, vol. 128. Google Scholar
Millennium ecosystem assessment, ecosystems and human well-being: synthesis, Washington 2005, https://www.millenniumassessment.org/documents/document.356.aspx.pdf. Google Scholar
Mishenin E.V., Degtyar N.V., Economics of ecosystem services: theoretical and methodological foundations, „Marketing and Innovation Management” 2015, vol. 6(2). Google Scholar
Mizgajski A., Stępniewska M., Zwierzchowska I., Capability of the Polish legal system to introduce the ecosystem services approach into environmental management, „Ecosystem Services” 2018, vol. 29. Google Scholar
Mizgajski A., Stępniewska M, Uwarunkowania i wyzwania wdrażania koncepcji usług ekosystemowych do praktyki, [w:] A. Mizgajski, M. Stępniewska (red.), Usługi ekosystemowe w zarządzaniu układami przyrodniczymi, Bogucki Wyd. Nauk., Poznań 2023. Google Scholar
Nazaruk M., Khudoba V., Recreational ecosystem services of environmental protected areas of Ukraine: prospects and implementation obstacles, „Studia Regionalne i Lokalne” 2022, nr 4(90). Google Scholar
Palomo I., Felipe-Lucia M.R., Bennett E.M., Martin-Lopez B., Pascual U., Disentangling the pathways and effects of ecosystem service co-production, „Ecosystem Services: From Biodiversity to Society” 2016, vol. 54. Google Scholar
Potschin-Young M., Burkhard B., Czúcz B., Santos M.F., Glossary for ecosystem service mapping and assessment terminology, 2018, Deliverable D1.4 EU Horizon 2020, Esmeralda Project, Grant agreement No. 642007, https://ec.europa.eu/research/participants/documents/downloadPublic%3FdocumentIds%3D080166e5ba65be21%26appId%3DPPGMS. Google Scholar
Radecka E., Kilka uwag na temat propozycji zmian w ustawie o parkach narodowych, [w:] G. Dobrowolski, F. Nawrot, Ł. Strzępek (red.), Na rozdrożach prawa publicznego i prywatnego. Księga pamiątkowa ku czci profesora Ryszarda Mikosza, TNOiK, Toruń 2024. Google Scholar
Radecka E., Między ochroną deklaratywną a ochroną rzeczywistą. Prawo ochrony przyrody w świetle projektowanych zmian legislacyjnych, „Przegląd Prawa Administracyjnego” 2026, nr 2 [w druku]. Google Scholar
Radecka E., Parki narodowe – wnioski de lege ferenda (cz. I), „Roczniki Administracji i Prawa” 2022, t. 22, vol. 1. Google Scholar
Radecka E., Parki narodowe – wnioski de lege ferenda (cz. II), „Roczniki Administracji i Prawa” 2022, t. 22, vol. 2. Google Scholar
Radecka E., Rezerwat jako prawna forma ochrony przyrody, TNOiK, Toruń 2019. Google Scholar
Richardson K. i in., Earth beyond seven of nine planetary boundaries, „Science Advances” 2023, vol. 9, nr 37. Google Scholar
Secretariat of the Convention on Biological Diversity, Global biodiversity outlook 5 – summary for policy makers, Montréal 2020, https://www.cbd.int/GBO5. Google Scholar
Solon J., Koncepcja ‘ecosystem services’ i jej zastosowania w badaniach ekologiczno-krajobrazowych, „Problemy Ekologii i Krajobrazu” 2008, vol. 21. Google Scholar
Tusznio J., Pietrzyk-Kaszyńska A., Rechciński M., Olszańska A., Grodzińska-Jurczak M., Application of the ecosystem services concept at the local level – challenges, opportunities, and limitations, „Ecosystem Services” 2020, vol. 42. Google Scholar
Wang Z., Fu B., Wu X. i in., Linking ecological resilience and ecosystem services to inform spatial conservation planning, „Communications Earth & Environment” 2026, nr 7. Google Scholar
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
