Moral versus legal determinants of the pursuit of truth in the administrative model of law application

Małgorzata Jaśkowska

Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie
https://orcid.org/0000-0002-2696-7733


Abstract

Law as a product of social culture is immanently linked to values. One such universal value is truth. It should play a special role in administrative law because of its structural features. For these reasons, the aim of the article is to indicate how the provisions of administrative law ensure the pursuit of truth and evaluation of such provisions from the point of view of moral determinants. As a result of the analysis, the author emphasises that the model of the general procedure, as regulated in the Code of Administrative Procedure, reflects - in this respect - the socially accepted system of values. On the other hand, in terms of special provisions, there are three types of dysfunctions between the values and legal regulation. Firstly, there are provisions under which the truth corresponding to objective reality is pursued not so much as a truth created by the legislator, which does not always correspond to moral rules. Secondly, some special provisions, without providing for explicit evidence-related prohibitions, impose axiologically unjustified restrictions on the means of evidence applied. Thirdly, there are situations covered, as a rule, by administrative law regulations, in which the conduct of the proceedings is excluded, thus making it impossible to determine the truth. In her analysis, the author points out to possible ways of removing such dysfunctions, either by way of changing jurisprudence or by way of changing the law proper. These methods depend, in the author’s opinion, on the type of dysfunction and the degree of precision of the existing regulations.

 


Keywords:

Truth as a value, administrative law, principle of objective truth, formal truth, limits of evidence


Burdziak K., Dowód sprzeczny z prawem, czyli kilka słów na temat art. 75 § 1 k.p.a., „Administracja” 2017, nr 1.   Google Scholar

Chauvin T., Stawecki T., Winczorek P., Wstęp do prawoznawstwa, C.H. Beck, Warszawa 2021.   Google Scholar

Chróścielewski W., Wątpliwości dotyczące rozwiązań przyjętych w nowelizacji Kodeksu postępowania administracyjnego z 2021 r. odnoszących się do przedawnienia stwierdzenia nieważności decyzji, „Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego” 2021, nr 5 .   Google Scholar

Craig P., Administrative Law, Sweet & Maxwell, London 2012.   Google Scholar

Dawidowicz W., Ogólne postępowanie administracyjne. Zarys systemu, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1962.   Google Scholar

Dawidowicz W., O stosowaniu prawa przez organy administracji państwowej, „Zeszyty Naukowe Prawa i Administracji”. Prawo 9. Prace Instytutu Administracji i Zarządzania 4, Gdańsk, 1983.   Google Scholar

Fląder M., Postprawda jako efekt błędnego poszukiwana prawdy, „Teologia i Człowiek”, Kwartalnik Wydziału Teologicznego UMK Kwartalnik 2018, t. 44 nr 4.   Google Scholar

Fundowicz S., Poszukiwanie prawdy w postępowaniu administracyjnym [w:] Kodyfikacja postępowania administracyjnego: na 50-lecie K.P.A., J. Niczyporuk (red.), Wydawnictwo WSPA, Lublin 2010.   Google Scholar

Jagielski J., Ziółkowski D., Kilka uwag i refleksji w kwestii wyznaczników (determinant) stosowania prawa administracyjnego [w:] Stosowanie prawa administracyjnego. Księga jubileuszowa Profesora Andrzeja Matana, G. Łaszczyca (red.), Uniwersytet Śląski w Katowicach, Wolters Kluwer, Warszawa 2024.   Google Scholar

Jaśkowska M., Prawo do prawdy w prawie administracyjnym i potrzeba poszerzenia ustawowego zakresu jego ochrony w czasach postprawdy, „Przegląd Prawa Publicznego” 2023, nr 10.   Google Scholar

Jaśkowska M., Upływ czasu. a postępowanie nieważnościowe [w:] Stosowanie prawa administracyjnego. Księga jubileuszowa Profesora Andrzeja Matana, G. Łaszczyca (red.), Uniwersytet Śląski w Katowicach, Wolters Kluwer, Warszawa 2024.   Google Scholar

Jaworski J., Ograniczenie uprawnień strony w imię dobra publicznego[w:] Kryzys prawa administracyjnego? tom. I Jakość prawa administracyjnego, D.R.Kijowski (red. nauk.) , A.Miruć( red. nauk.) , A. Suławko-Karetko(red. nauk.), LEX a Wolters Kluwer business, Warszawa 2012.   Google Scholar

Kant I., Krytyka czystego rozumu, tłum. R. Ingarden, t 1 i 2, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1986.   Google Scholar

Kant I., Krytyka praktycznego rozumu, tłum.B. Bornstein, Wydawnictwo „Antyk”, Kęty 2002.   Google Scholar

Kant I., Metafizyka moralności, część pierwsza. Metafizyczne podstawy nauki prawa [w:] I. Kant, Dzieła Zebrane, t. 5, W. Włoch (red.), przeł. W. Galewicz, Wyd. Naukowe UMK, Toruń 2011.   Google Scholar

Kawka M., Język postprawdy -jak fikcja stała się rzeczywistością, „Rocznik Medioznawczy” 2019, nr 1.   Google Scholar

Knysiak -Sudyka H. [w:] H. Knysiak-Sudyka,M. Romańska, T. Kiełkowski, A. Cebera, A. Golęba, Firlus J.G., Klonowski K. , Kodeks postępowania administracyjnego .Komentarz, H. Knysiak-Sudyka (red.nauk.) , Wolters Kluwer, Warszawa 2023.   Google Scholar

Leszczyński L., Zagadnienia teorii stosowania prawa. Doktryna i tezy orzecznictwa, Wolters Kluwer, Kraków 2004.   Google Scholar

Majchrzak B., Dobro wspólne i interes publiczny jako elementy aksjologicznej definicji prawa administracyjnego (komunikat) [w:] „Prace studialne Warszawskiego Seminarium Aksjologii Administracji”. Szkice z zakresu prawa administracyjnego materialnego, Z. Cieślak (red.), K. Zalasińska, Wyd. Warszawskie Seminarium Aksjologii Administracji, (red.), Warszawa 2012.   Google Scholar

Piasecki W., Młocicki D., Porażka na punkty, „Polityka” 2024, nr 21(3464) z 15.05-21.05. 2024.   Google Scholar

Przybysz P., Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz aktualizowany, LEX 2024.   Google Scholar

Radbruch G., Zarys filozofii prawa, Księgarnia Powszechna, Warszawa Kraków 1938.   Google Scholar

Sarbiński R.M. , Ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy-Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, LEX 2021.   Google Scholar

Skóra A., Zasada prawdy materialnej i prawdy formalnej w postępowaniu administracyjnym. Ujęcie dogmatyczne, logiczne i aksjologiczne [w:] Aksjologia prawa administracyjnego, t. I, J. Zimmermann (red.), Wolters Kluwer, Warszawa 2017.   Google Scholar

Sowa E., Zagadnienie prawdy w krytyce czystego rozumu Immanuela Kanta,” Folia Philosophica 1997, t.15.   Google Scholar

Wegner J. [w:] Z. Kmieciak, J. Wegner, M. Wojtuń, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wolters Kluwer, Warszawa 2023.   Google Scholar

Wieczorkowski M., Państwo prawa na gruncie filozofii politycznej Immanuela Kanta -dwie interpretacje,” Archiwum filozofii prawa i filozofii społecznej „2019, nr 1.   Google Scholar

Wielec A., Zasada prawdy w postępowaniu karnym i administracyjnym w perspektywie orzeczniczej, [w:] „Prace studialne Warszawskiego Seminarium Aksjologii Administracji”. Tom IV. Nowe zjawiska w administracji publicznej, Z. Cieślak (red.), A. Kosieradzka-Federczyk (red.), Wyd. Warszawskie Seminarium Aksjologii Administracji Warszawa 2014.   Google Scholar

Winczorek J., Wykaz czasopism punktowanych MNiSW w dyscyplinie nauki prawne a bibliometria. Wyniki badania empirycznego, „Państwo i Prawo” 2022, nr 5.   Google Scholar

Wróbel A. [w:] A. Wróbel, M.Jaśkowska , M. Wilbrandt -Gotowicz, Kodeks postępowania administracyjnego .Komentarz , Wolters Kluwer ,Warszawa 2020 .   Google Scholar

Wróblewski J., Sądowe stosowanie prawa, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1972.   Google Scholar

Wróblewski J. Stosowanie prawa przez organy administracji, „Organizacja -Metody-Technika” 1972, nr 12.   Google Scholar

Zdun -Załęska K., Postępowanie dowodowe w sprawie przyznania statusu weterana poszkodowanego. Glosa do wyroku NSA z dnia 7.04.2016 r. I OSK 1371/14, LEX/. el 2016.   Google Scholar

Zimmermann J., Aksjomaty prawa administracyjnego, LEX a Wolters Kluwer business, Warszawa 2013.   Google Scholar


Published
2025-06-24

Cited by

Jaśkowska, M. (2025). Moral versus legal determinants of the pursuit of truth in the administrative model of law application. Studia Prawnoustrojowe, (68). https://doi.org/10.31648/sp.11044

Małgorzata Jaśkowska 
Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie
https://orcid.org/0000-0002-2696-7733