Village fund – between legislative imperfection and practical application
Abstract
The village fund is one of the forms of direct democracy at the municipal level in Poland. This specific mechanism of public consultation allows residents of village administrative units (Pol. sołectwa) to have direct impact on how part of the municipal budget is spent, by proposing and selecting local projects for implementation. It also serves as a development stimulus for rural areas. Although the concept of the village fund is generally viewed positively, its normative framework is burdened with numerous flaws. The questionable legislative quality not only creates interpretative ambiguities but also provides grounds for municipal authorities to organise the fund in ways that limit residents’ rights. Such practices undermine the very essence of direct democracy at the local level. Therefore, the primary aim of this article is to present selected practices by municipal bodies that may negatively affect the effectiveness and popularity of the village fund. The analysis identifies three main practical issues: the improper application of provisions on increasing funds, imposing additional formal obligations on residents during the application process, and unauthorised interference by mayors in the competencies of municipal councils during the evaluation of proposals. The article concludes that legislative amendments and a pro-citizen attitude – avoiding excessive formalism and supporting civic participation – are necessary. Addressing these issues requires respect for the statutory division of powers and the decision-making autonomy of village assemblies.
Keywords:
local government law, village fund, participation, direct democracy, commune, village administrative unitReferences
Augustyniak M., Fundusz sołecki – nowy instrument gospodarki finansowej w sołectwie, „Przegląd Prawa Publicznego” 2010, nr 9. Google Scholar
Dolnicki B., Samorząd terytorialny, Wolters Kluwer, Warszawa 2024. Google Scholar
Dolnicki B. (red.), Ustawa o samorządzie gminnym. Komentarz, Wolters Kluwer, Warszawa 2021. Google Scholar
Doroszewski W. (red.), Słownik języka polskiego, https://sjp.pwn.pl/doroszewski/lista/a Google Scholar
Dzwonkowski H., Gołębiowski G. (red.), Ustawa o finansach publicznych. Komentarz prawno-finansowy, Wyd. Sejmowe, Warszawa 2014. Google Scholar
Gajewski S., Jakubowski A. (red.), Ustawy samorządowe. Komentarz, C.H. Beck, Warszawa 2018. Google Scholar
Gawłowski R., Sobolewska A., Fundusz sołecki. Przepisy prawne i zasady wdrożenia, C.H. Beck, Warszawa 2022. Google Scholar
Głod-van de Sanden U., Fundusz sołecki jako forma realizacji zadań gminy przez sołectwa, „Acta Iuris Stetinensis” 2017, nr 1(17). Google Scholar
Hanusz A., Niezgoda A., Zasada jedności budżetu oraz samodzielności finansowej gminy a utworzenie funduszu sołeckiego, „Finanse Komunalne” 2008, nr 9. Google Scholar
Michalec M., Fundusz sołecki jako prawna forma partycypacji społecznej w polskich samorządach na podstawie projektów funduszy sołeckich gmin powiatu jasielskiego na 2021 rok, „Rocznik Administracji Publicznej” 2024, nr 10. Google Scholar
Kosicki T., Obowiązki rady gminy dotyczące uchwały w sprawie wyrażenia zgody bądź odmowy wyrażenia zgody na wyodrębnienie funduszu sołeckiego w budżecie gminy. Glosa do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 maja 2021 r., I GSK 219/21, „Roczniki Administracji i Prawa” 2023, nr 4. Google Scholar
Lachiewicz W., Gospodarka finansowa sołectw na podstawie ustawy o funduszu sołeckim oraz w ramach ustaleń statutu gminy i statutu sołectwa, https://funduszesoleckie.pl/wwwdane/files/gospodarka_finansowa_solectw_1z0z.pdf Google Scholar
Ługiewicz M., Jednostki pomocnicze gminy. Sołectwa, dzielnice, osiedla, ODDK Sp. z o.o. S.K., Gdańsk 2021. Google Scholar
Łukowiak D., Prawne formy bezpośredniego udziału mieszkańców w zarządzaniu finansami wspólnoty samorządowej, „Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego” 2020, nr 1. Google Scholar
Misiejko A., Określanie kryteriów nadzoru sprawowanego przez organy gminy nad działalnością organów jednostek pomocniczych gminy, „Studia Iuridica Toruniensia” 2024, t. XXXIV. Google Scholar
Paczocha M., Fundusz sołecki jako narzędzie realizacji zadań gminy przez sołectwa, „Finanse Komunalne” 2009, nr 7–8. Google Scholar
Przybysz P., Instytucje prawa administracyjnego, Wolters Kluwer, Warszawa 2020. Google Scholar
Rokicka-Murszewska K., Kto może uczestniczyć w zebraniu wiejskim i dlaczego zebranie nie wybierze sołtysa – uwagi na tle art. 36 ustawy o samorządzie gminnym, „Studia Prawnoustrojowe” 2024, nr 66. Google Scholar
Szewc A., Ewolucja polskiego prawa samorządu terytorialnego w latach 1990–2010, „Samorząd Terytorialny” 2010, nr 5. Google Scholar
Szulc-Wałecka E., Między partycypacją a współrządzeniem. Kierunki rozwoju partycypacji publicznej w Polsce, „Przegląd Sejmowy” 2024, nr 5(184). Google Scholar
Szymańska I., Ustawa o funduszu sołeckim. Nowe rozwiązania proceduralne i materialne, „Finanse Komunalne” 2015, nr 9. Google Scholar
Trykozko R., Fundusz sołecki. Komentarz do ustawy z dnia 21 lutego 2014 r. oraz wzory dokumentów, Taxpress, Warszawa 2014. Google Scholar
Węglarz B., Village found in Poland – selected legal issues, „Burgas Free University Annual” 2024, nr 1. Google Scholar
Wojewodzic T., Drab A., Fundusz sołecki jako forma uczestnictwa mieszkańców w zarządzaniu środkami publicznymi, „Zeszyty Naukowe Akademii Górnośląskiej” 2024, nr 8. Google Scholar
License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
