Ochrona usług ekosystemowych jako funkcja gospodarki o obiegu zamkniętym – rozważania na gruncie prawa ochrony środowiska
Zbigniew Bukowski
Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczyhttps://orcid.org/0000-0003-0814-4028
Abstrakt
Celem artykułu jest analiza relacji pomiędzy gospodarką o obiegu zamkniętym a koncepcją usług ekosystemowych w prawie ochrony środowiska. W opracowaniu przyjęto perspektywę funkcjonalną, koncentrującą się nie na normatywnym celu regulacji, lecz na rzeczywistych skutkach działania instrumentów gospodarki o obiegu zamkniętym dla funkcjonowania ekosystemów. W szczególności badaniu poddano pytanie, czy ochrona usług ekosystemowych może być uznana za funkcję systemową gospodarki o obiegu zamkniętym, mimo braku jej wyraźnego zakotwiczenia w obowiązujących aktach prawa Unii Europejskiej i prawa krajowego.
W artykule wykazano, że instrumenty GOZ, takie jak hierarchia postępowania z odpadami, rozszerzona odpowiedzialność producenta czy ekoprojektowanie, oddziałują pośrednio na zachowanie usług ekosystemowych poprzez ograniczenie presji na zasoby naturalne oraz redukcję emisji zanieczyszczeń. W konsekwencji ochrona usług ekosystemowych może być traktowana jako funkcja wtórna i systemowa tych regulacji. Jednocześnie wskazano, że koncepcja usług ekosystemowych może pełnić rolę kryterium interpretacyjnego w wykładni przepisów dotyczących gospodarki o obiegu zamkniętym, wzmacniając ich spójność systemową.
W artykule sformułowane zostały również wnioski de lege ferenda dotyczące potrzeby szerszego uwzględnienia usług ekosystemowych w projektowaniu i ocenie instrumentów gospodarki o obiegu zamkniętym, w szczególności poprzez rozwój metod oceny ich wpływu na funkcjonowanie ekosystemów.
Słowa kluczowe:
prawo ochrony środowiska, usługi ekosystemowe, gospodarka o obiegu zamkniętym, prawo odpadoweBibliografia
Alaranta J., Turunen T., How to reach a safe circular economy? Perspectives on reconciling the waste, product and chemicals regulation, „Journal of Environmental Law” 2021, vol. 33, nr 1. Google Scholar
Barczak A., Prawne aspekty zarządzania środowiskiem na przykładzie gospodarki odpadami komunalnymi, „Gdańskie Studia Prawnicze” 2023, nr 4(61), DOI: 10.26881/ gsp.2023.4.01. Google Scholar
Boćkowski M., Rogowski W., Wycena usług ekosystemowych oraz ich zastosowanie w rachunku ekonomicznym – praktyczne przykłady w zarządzaniu zasobami przyrodniczymi, „Studia i Prace Kolegium Zarządzania i Finansów SGH” 2018, nr 167. Google Scholar
Bukowski Z., Gospodarka o obiegu zamkniętym a prawo ochrony środowiska, [w:] T. Bojar-Fijałkowski (red.), Sprawiedliwość ekologiczna w prawie i praktyce, Fundacja Rozwoju UG, Gdańsk 2016. Google Scholar
Costanza R. i in., The value of the world’s ecosystem services and natural capital, „Nature” 1997, vol. 387. Google Scholar
Costanza R., de Groot R., Sutton P., van der Ploeg S., Anderson S.J., Kubiszewski I., Farber S., Turner R.K., Changes in the global value of ecosystem services, „Global Environmental Change” 2014, vol. 26. Google Scholar
de Römph T.J., Pressing forward – developments in the transition towards sustainable materials management in EU environmental law, [w:] V. Mauerhofer (red.), Legal aspects of sustainable development: horizontal and sectorial policy issues, Springer, Cham 2016, DOI: 10.1007/978-3-319-26021-1_25. Google Scholar
Górski M., System prawa ochrony środowiska, [w:] P. Korzeniowski (red.), Zagadnienia systemowe prawa ochrony środowiska, Wyd. UŁ, Łódź 2015. Google Scholar
Horn M. i in., Promoting ecodesign implementation: the role and development areas of national public policy, „Environmental Policy and Governance” 2023, DOI: 10.1002/ eet.2044. Google Scholar
Karpus K., Gospodarka o obiegu zamkniętym i przeobrażenia prawa o odpadach Unii Europejskiej, „Prawne Problemy Górnictwa i Ochrony Środowiska” 2023, nr 1. Google Scholar
Korhonen J., Honkasalo A., Seppälä J., Circular economy: the concept and its limitations, „Ecological Economics” 2018, vol. 143. Google Scholar
Kumar P. (red.), The economics of ecosystems and biodiversity: ecological and economic foundations, Earthscan, Londyn–Nowy Jork 2010. Google Scholar
Lindhqvist T., What is extended producer responsibility, [w:] K. Jönsson, T. Lindhqvist, Extended producer responsibility as a policy instrument – what is the knowledge in the scientific community?, AFR-Report 212, Swedish Environmental Protection Agency, Sztokholm 1998. Google Scholar
Maitre-Ekern E., Towards a circular economy for products: an analysis of EU’s policy and regulatory framework in an ecological perspective, University of Oslo, Oslo 2019. Google Scholar
Millennium ecosystem assessment, ecosystems and human well-being: synthesis, Island Press, Waszyngton 2005. Google Scholar
Mizgajski A., Świadczenia ekosystemów jako rozwijające się pole badawcze i aplikacyjne, „Ekonomia i Środowisko” 2010, nr 1(37). Google Scholar
Przybojewska I., Wykładnia rozszerzająca prawa ochrony środowiska jako szczególnej gałęzi prawa, „Studia Prawnicze KUL” 2018, nr 2(74), DOI: 10.31743/sp.4545. Google Scholar
Radecka E., Prawo odpadowe vs. rozporządzenie REACH: wybrane problemy w kontekście gospodarki obiegu zamkniętego, „Roczniki Administracji i Prawa” 2025, t. 25. Google Scholar
Ruhl J.B., Salzman J., The law and policy beginnings of ecosystem services, „Journal of Land Use & Environmental Law” 2007, vol. 22, nr 2. Google Scholar
Sharma R., Malaviya P., Ecosystem services and climate action from a circular bioeconomy perspective, „Renewable and Sustainable Energy Reviews” 2023, vol. 175, DOI: 10.1016/j.rser.2023.113164. Google Scholar
Solon J., Koncepcja „Ecosystem Services” i jej zastosowanie w badaniach ekologiczno-krajobrazowych, „Problemy Ekologii Krajobrazu” 2008, t. 21. Google Scholar
Steenmans K., Lesniewska F., Limitations of the circular economy concept in law and policy, https://www.frontiersin.org/journals/sustainability/articles/10.3389/frsus.2023.1154059/full. Google Scholar
Sukhdev P. (red.), The economics of ecosystems and biodiversity: mainstreaming the economics of nature. a synthesis of the approach, conclusions and recommendations of TEEB, https://www.researchgate.net/publication/230743686_Mainstreaming_the_Economics_of_Nature_a_Synthesis_of_the_Approach_Conclusions_and_Recommendations_of_TEEB. Google Scholar
Zieliński M., Wykładnia prawa. Zasady, reguły, wskazówki, Wolters Kluwer, Warszawa 2017. Google Scholar
Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy
https://orcid.org/0000-0003-0814-4028
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
