Uwagi o skuteczności akcji antykomunistycznej w okupowanej Polsce na łamach pisma specjalistycznego „Komunizm a Polska” (listopad 1943 r.)

Karol Sacewicz

doi:10.31648/ep.11731

Published: 2025-09-09

No. XXVI/1 (2025)

The effectiveness of the anti-communist campaign initiated by the „Communism and Poland” journal in German-occupied Poland in November 1943

Karol Sacewicz

Echa Przeszłości

Section: ARTICLES

https://doi.org/10.31648/ep.11731

Abstract

The Polish Underground State launched an anti-communist campaign with the aim of protecting Poland against the subversive activities of the Polish Workers’ Party and communist interreference. At the end of 1943, underground press printed a series of articles questioning whether the action taken by the opposition was appropriate, whether the enemy and its goals had been well defined, and, above all, whether national and political consolidation was possible in the face of the real threat posed by Soviet-Communist imperialism. In this article, part of this press debate was analyzed based on the views and opinions expressed by an underground monthly journal published under the title of „Communism and Poland”. The article also attempts to determine whether the accusations made by the magazine’s editors were valid, whether their remarks about the Polish anti-communist movement were justified, and whether the journal’s opportunistic and political commentaries and attacks merely sought to gain public support for the cause by beating at an op en door.

Keywords:

anti-communism, underground press, Soviets, Polish Underground State, „Communism and Poland”

Most read articles by the same author(s)

1 2 > >>

Download files

pdf (Język Polski)

Citation rules

Sacewicz, K. (2025). The effectiveness of the anti-communist campaign initiated by the „Communism and Poland” journal in German-occupied Poland in November 1943. Echa Przeszłości, (XXVI/1), 97–116. https://doi.org/10.31648/ep.11731

Cited by / Share

Licence

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.

References

Edycje źródeł
Google Scholar

Antykomunizm socjalistów. Polska Patia Socjalistyczna wobec Komunistycznej Partii Robotniczej Polski/ Komunistycznej partii Polski. Wypisy z prasy i dokumentów (1918-1938), wstęp, wybór i oprac. K. Sacewicz, Olsztyn – Białystok – Warszawa 2019.
Google Scholar

Antykomunizm narodowców Organizacje polityczne ruchu narodowego wobec komunistów i komunizmu w II Rzeczypospolitej (1918–1939) Wypisy źródłowe, wstęp, wybór i oprac. K. Kaczmarski, W. J. Muszyński, J. Mysiakowska-Muszyńska, K. Sacewicz oraz R. Sierchuła, Białystok-Olsztyn-Warszawa 2025 [druk]
Google Scholar

Polskie Państwo Podziemne wobec komunistów polskich (1939–1945). Wypisy prasy konspiracyjnej, oprac. K. Sacewicz, Olsztyn 2005.
Google Scholar

”Korweta” Referat 999 Wydziału Bezpieczeństwa i Kontrwywiadu Oddziału II Komendy Głównej Armii Krajowej. Raporty XII 1941 – V 1943, Warszawa 2020.
Google Scholar

"Blok” Henryk Glassa wobec zagrożenia sowiecko – komunistycznego na podstawie „Planu C” (październik 1943 r.), oprac. K. Sacewicz, „Echa Przeszłości” 2007, t. 8.
Google Scholar

Sacewicz K., Ocena działalności podziemia komunistycznego na podstawie Memoriału w sprawie niebezpieczeństwa rewolucji komunistycznej w Polsce (kwiecień 1943 r.), „Pamięć i Sprawiedliwość” 2009, nr 1(14).
Google Scholar

Sacewicz K., Gwardia Ludowa w świetle opracowania Biura Informacji i Propagandy Komendy Głównej Armii Krajowej pt. "Informacja o działalności agentur Kominternu w Polsce (sierpień-wrzesień 1942 r.)” [w:] Polska pod okupacją 1939-1945, t. 3, red. M. Przegiętka, Warszawa 2019.
Google Scholar

Raport Komórki Bezpieczeństwa Departamentu Spraw Wewnętrznych Delegatury Rządu RP na Kraj na temat podziemia komunistycznego w okupowanej Polsce z 11 lutego 1943 r., oprac. K. Sacewicz [w:] Polska pod okupacją 1939–1945, t. 2, red. M. Przegiętka, Warszawa 2016.
Google Scholar

Uchwały Rady Jedności Narodowej w sprawie Jałty, oprac. T. Żenczykowski, „Zeszyty Historyczne” 1975, z. 33.
Google Scholar

Prawdziwa historia Polaków. Ilustrowane wypisy źródłowe 1939–1945, oprac. D. Baliszewski, A.K. Kunert, t. 3, Warszawa 2000.
Google Scholar

Armia Krajowa w dokumentach 1939-1945, t. 1: wrzesień 1939 – czerwiec 1941, cz. 2, Warszawa 2015.
Google Scholar

Armia Krajowa w dokumentach 1939–1945, t. 2: Czerwiec 1941 – kwiecień 1943, Wrocław–Warszawa Kraków 1990.
Google Scholar

Protokoły posiedzeń Rady Jedności Narodowej (7 XI 1944–1 VII 1945), oprac. A.K. Kunert, „Dokumenty i Materiały Archiwum Polski Podziemnej 1939–1956” 1995, nr 3.
Google Scholar

Opracowania
Google Scholar

Bojemski S., Nim Hitler runie śmierć komunie! Wywiad antykomunistyczny Narodowych Sił Zbrojnych pod okupacją niemiecką w latach 1942-1945, Warszawa 2018.
Google Scholar

Bułhak W., Kunert A.K., Kontrwywiad podziemnej Warszawy. Struktura, zadania i obsada personalna kontrwywiadu Komendy Głównej, Obszaru Warszawa i Okręgu Warszawa ZWZ-AK w latach 1939–1944 [w:] Wywiad i kontrwywiad Armii Krajowej, red. W. Bułhak, Warszawa 2008.
Google Scholar

Gontarczyk P., Polska Partia Robotnicza. Droga do władzy 1941–1944, Warszawa 2003.
Google Scholar

Kloczkowski J., Musiał F., Antykomunizm – racja stanu II RP [w:] W obronie niepodległości. Antykomunizm w II Rzeczypospolitej, pod red. J. Kloczkowskiego, F. Musiała, Kraków 2009.
Google Scholar

Materski W., Na widecie. II Rzeczpospolita wobec Sowietów 1918–1943, Warszawa 2005.
Google Scholar

Ney-Krwawicz M., Koncepcje powstania powszechnego na ziemiach polskich [w:] Operacja „Burza” i Powstanie Warszawskie 1944, red. K. Komorowski, Warszawa 2004
Google Scholar

Ney-Krwawicz M., Koncepcje walki i powstania [w:] Armia Krajowa. Szkice z dziejów Sił Zbrojnych Polskiego Państwa Podziemnego, red. K. Komorowski, Warszawa 1999.
Google Scholar

Ney-Krwawicz M., Powstanie powszechne w koncepcjach i pracach Sztabu Naczelnego Wodza i Komendy Głównej Armii Krajowej, Warszawa 1999.
Google Scholar

Sacewicz K., "Armia Berlinga" w propagandzie i publicystyce Polskiego Państwa Podziemnego [w:] Wojsko Polskie w nowej rzeczywistości społeczno-politycznej po II wojnie światowej, pod red. H. Łach, Olsztyn 2016.
Google Scholar

Sacewicz K., Centralna prasa Polski Podziemnej wobec komunistów polskich (1939-1945), Warszawa 2009.
Google Scholar

Sacewicz K., Centralna Prasa Polski Podziemnej wobec konfederacji jałtańskiej i jej następstw [w:] Jałta: rzeczywistość, mit i pamięć, red. Sławomir Łukasiewicz, Warszawa 2019.
Google Scholar

Sacewicz K., Katyń w prasie Polskiego Państwa Podziemnego, "Debata", kwiecień 2016, nr 103.
Google Scholar

Sacewicz K., KG AK wobec kwestii przeciwdziałania polityczno-propagandowej działalności podziemia komunistycznego w okupowanej Polsce w 1943 roku. Zarys problemu [w:] Człowiek wobec problemów XIX i XX wieku, red. nauk. M. Franz, M. Karda, Toruń 2011.
Google Scholar

Sacewicz K., Komintern w świetle enuncjacji prasowych Polski Podziemnej. Przyczynek do rozważań nad antykomunizmem Polaków, [w:] Polskie wizje i oceny komunizmu (1917-1989), red. M. Kornat, R. Łatka, Warszawa 2020.
Google Scholar

Sacewicz K., Komintern w świetle polskiej publicystyki przeciwkomunistycznej II Rzeczypospolitej. Przyczynek do badań nad polskim antykomunizmem, „Komunizm: System Ludzie Dokumentacja” 2017 (6).
Google Scholar

Sacewicz K., Komunizm i antykomunizm w II Rzeczypospolitej. państwo – społeczeństwo – partie, Olsztyn 2016.
Google Scholar

Sacewicz K., Koncepcje przeciwdziałania zagrożeniu sowiecko–komunistycznemu w publicystyce i opracowaniach wewnętrznych „Bloku” Henryka Glassa (1939–1944) [w:] Państwowość konspiracyjna XIX i XX wieku, pod red. E. Hulla, Olsztyn 2010.
Google Scholar

Sacewicz K., Prasa Polskiego Państwa Podziemnego wobec komunistów [w:] Polska Partia Robotnicza, Gwardia Ludowa/Armia Ludowa na ziemiach polskich 1942–1944/1945, pod red. K. Kaczmarskiego, M. Krzysztofińskiego, Rzeszów 2013.
Google Scholar

Sacewicz K., The Polish Underground State vs. The Polish Communists, and the concept of counteraction, “Echa Przeszłości” 2021, 22 (2).
Crossref
Google Scholar

Sacewicz K., Zabezpieczenie kontrwywiadowcze PPP przed agenturalną działalnością polskich komunistów (1939–1944) - przykład KG ZWZ-AK, "Biuletyn Informacyjny. Miesięcznik ŚZŻAK", wrzesień 2016, nr 9.
Google Scholar