Powstanie styczniowe w Województwie Grodzieńskim w świetle raportów pułkownika Onufrego Gustawa Duchyńskiego (kwiecień–sierpień 1863 roku)

Kamil Zdrojewski

doi:10.31648/ep.12878

Opublikowane: 2026-06-30

Nr XXVII/1 (2026)

Powstanie styczniowe w Województwie Grodzieńskim w świetle raportów pułkownika Onufrego Gustawa Duchyńskiego (kwiecień–sierpień 1863 roku)

Kamil Zdrojewski

Echa Przeszłości

Dział: ARTYKUŁY I ROZPRAWY

https://doi.org/10.31648/ep.12878

Abstrakt

W artykule zanalizowano działania zbrojne naczelnika wojennego Województwa Grodzieńskiego płk. Onufrego Gustawa Duchyńskiego od kwietnia do sierpnia 1863 r. na tle sytuacji politycznej i militarnej powstania styczniowego. Najważniejszym źródłem do badań są raporty dowódcy do Rządu Narodowego. Zestawienie ich z dotychczasową wiedzą, a w szczególności z drobiazgowymi wspomnieniami Ignacego Aramowicza, pozwoliło ukazać pełniejszy obraz wydarzeń, jakie rozgrywały się na rzeczonym terenie. Poruszono kwestie organizacji narodowej, m.in. podział obowiązków, faktyczny stan sił i uzbrojenia czy kompetencje poszczególnych osób. Zachowane materiały źródłowe pozwoliły ustalić szlak bojowy i miejsca obozowania oddziałów powstańczych w Województwie Grodzieńskim. Przedstawiono również postać dowódcy i jego rzetelności w sprawowanych obowiązkach, współpracę z Konstantym Kalinowskim i Walerym Wróblewskim oraz opinie współczesnych o nim. W badaniach wykorzystano też inne materiały archiwalne, wydawnictwa źródłowe, opracowania i prasę.

Słowa kluczowe:

Onufry Gustaw Duchyński, Konstanty Kalinowski, powstanie styczniowe, Rząd Narodowy, Walery Wróblewski, Województwo Grodzieńskie, 1863

Inne teksty tego samego autora

Kamil Zdrojewski, Starcie pod Rutkami 20 maja 1831 r. w świetle opinii generała Ignacego Prądzyńskiego , Echa Przeszłości: Nr XXV/1 (2024)
Kamil Zdrojewski, Jakać Dworna. Miejsce pamięci Rosjan poległych w powstaniu listopadowym , Echa Przeszłości: Nr XXIII/1 (2022)

Pobierz pliki

pdf

Zasady cytowania

Zdrojewski, K. (2026). Powstanie styczniowe w Województwie Grodzieńskim w świetle raportów pułkownika Onufrego Gustawa Duchyńskiego (kwiecień–sierpień 1863 roku). Echa Przeszłości, (XXVII/1), 67–91. https://doi.org/10.31648/ep.12878

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Archiwalia
Google Scholar

Biblioteka Uniwersytetu Wileńskiego, Czytelnia Rękopisów
Google Scholar

Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, Zbiór materiałów różnych dotyczących Powstania Styczniowego
Google Scholar

Biblioteka Narodowa, Dokumenty Życia Społecznego
Google Scholar

Źródła drukowane
Google Scholar

Aramowicz, Ignacy. Marzenia. Pamiętnik o ruchu partyzanckim w województwie grodzieńskiem w 1863 i 1864 r. (Bendlikon: W drukarni „Ojczyzny”, 1865).
Google Scholar

Białokoz, Adolf. Pamiętnik 1861-1864 (Białystok: Muzeum Podlaskie w Białymstoku, 2015).
Google Scholar

Władysław Brandt, „Mój udział w powstaniu” w W czterdziestą rocznicę Powstania Styczniowego 1863-1864, (Lwów: Nakładem Komitetu Wydawniczego, 1903), 78-79.
Google Scholar

Dokumenty Komitetu Centralnego Narodowego i Rządu Narodowego 1862-1864, red. E. Halicz, S. Kieniewicz, I. Miller (Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1968).
Google Scholar

Dokumenty Wydziału Wojny Rządu Narodowego 1863-1864, red. Kieniewicz, Stefan. Miller, Ilja (Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1974).
Google Scholar

Gieysztor, Jakób. Pamiętniki z lat 1857-1865, T. 1 (Wilno, Księgarnia Stowarzyszenia Nauczycielstwa Polskiego, 1921).
Google Scholar

Powierza, Paweł. Wspomnienia z powstania styczniowego 1863 roku (Białystok: Muzeum Wojska w Białymstoku, 1996).
Google Scholar

Opracowania
Google Scholar

Арлукевич, Александр Брониславович. „Войска Российской империи в Беларуси в период восстания 1863 – 1864 гг.”, Вестник Полоцкого государственного университета Серия A, Гуманитарные науки (2020).
Google Scholar

Bielecki, Robert. Słownik biograficzny oficerów powstania listopadowego, t. 1, (Warszawa: Trio, 1995) 390-391.
Google Scholar

Borejsza, Jerzy Wojciech. Patriota bez paszportu (Warszawa: Neriton, 2008).
Google Scholar

Borejsza, Jerzy Wojciech. „Z dziejów polskiej prasy emigracyjnej (1863-1865)”, Rocznik Historii Czasopiśmiennictwa Polskiego, 4/1, (1965): 50-65.
Google Scholar

Chankowski, Stanisław. Powstanie styczniowe w Augustowskiem (Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1972).
Google Scholar

Długosz, Józef. „Oddziały powstańcze roku 1863 w Gubernii Grodzieńskiej”, Przegląd Narodowy, 10, (1912): 67-85.
Google Scholar

Dobrowolski, Radosław. „Przyczynek do Powstania Styczniowego w Puszczy Knyszyńskiej i Supraślu - wedle dokumentów, pamiętników i przekazów ustnych. Próba rekonstrukcji wydarzeń” w Powstanie 1863 r.: Podlaskie epizody, red. R. Dobrowolski, M. Zemło (Supraśl: Collegium Suprasliense, 2013: ; 171-203.
Google Scholar

Dobrzyński, Jakub. Samsel, Agata. „Powstanie styczniowe na Podlasiu: przyczynek do badań nad udziałem ziemiaństwa Białostocczyzny w zrywie narodowym”, Juchnowieckie szepty o historii, 2, (2017): 97-113.
Google Scholar

Fajnhauz, Dawid. 1863: Litwa i Białoruś (Warszawa: Neriton, Instytut Historii PAN, 1999).
Google Scholar

Giller, Agaton. Historia powstania narodu polskiego w 1861-1864 r., 1 (Paryż: Księgarnia Luxemburgska, 1867).
Google Scholar

Góra, Stanisław. Partyzantka na Podlasiu 1863-1864 (Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1976).
Google Scholar

Jadczyk, Karol. Dowódcy powstania styczniowego. Portret zbiorowy (Łódź, Księży Młyn Dom Wydawniczy, 2016).
Google Scholar

Jadczyk, Karol. „Koncepcja wojny partyzanckiej w planach powstańczych z lat 1862–1863”, Przegląd Historyczno-Wojskowy, nr 4 (262), (2017): 44-63.
Google Scholar

Karbowski, Władysław. „Kampania Zygmunta Dołęgi-Sierakowskiego na Żmudzi w 1863 r.”, Studia i Materiały do Historii Wojskowości, XIV, cz II, 228: 193-289.
Google Scholar

Kieniewicz, Stefan. Powstanie styczniowe (Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1983).
Google Scholar

Kozłowski, Eligiusz. „Zarys historii militarnej powstania styczniowego” w Powstanie styczniowe 1863-1864. Wrzenie, Bój, Europa, Wizje, red. Sławomir Kalembka (Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1990).
Google Scholar

Łaniec, Stanisław. Litwa i Białoruś w dobie konspiracji i powstania zbrojnego (1861-1864) (Olsztyn: Ośrodek Badań Naukowych im. Wojciecha Kętrzyńskiego w Olsztynie, 2002).
Google Scholar

Nawrot, Dariusz. Wyprawa Apolinarego Kurowskiego do Zagłębia Dąbrowskiego i wyzwolenie trójkąta granicznego w lutym 1863 roku (Sosnowiec: Pałac Schoena Muzeum w Sosnowcu, 2023).
Google Scholar

Лопатин, В.К. Памятка либавца: Краткая история 6-го пехотного Либавского полка (Санкт-Петербург: типография АО "Брокгауз — Ефрон", 1903).
Google Scholar

Presnarowicz, Sławomir. „Na probostwie w Białymstoku – udział mieszkańców plebanii starego kościoła farnego i innych osób w przygotowaniach do powstania styczniowego” w Małe Miasta. Dom polski w refleksji badawczej, red. M. Zemło, (Białystok – Dynów – Supraśl: Uniwersytet w Białymstoku, 2021), 421-441.
Google Scholar

Puzyrewski, Aleksander. Wojna Polsko-Ruska 1831 r., (Warszawa: M. Orgelbrand, 1899).
Google Scholar

Ramotowska, Franciszka. Tajemne państwo polskie w powstaniu styczniowym 1863-1864. Struktura organizacyjna (Warszawa: DiG, 1999).
Google Scholar

Смирнов, Анатолий Филиппович. Восстание 1863 года в Литве и Белорвссии (Москва: Издательство Российской Академии Наук, 1963).
Google Scholar

Stróżyk, Radosław. „2 Pułk Jazdy Wołyńskiej w powstaniu styczniowym 1863-1864”, Przegląd Historyczno-Wojskowy, nr 3 (253), (2015): 41-62.
Google Scholar

Szum, Ernest. Siemiatycze 1863 (Warszawa: Bellona, 2020).
Google Scholar

Załęski, Wojciech. „1863 – rozbite lustra nadziei będziemy składali do końca…”, w Powstanie 1863 r.: Podlaskie epizody, red. R. Dobrowolski, M. Zemło (Supraśl: Collegium Suprasliense, 2013).
Google Scholar

Zdanowicz, Henryk. Zarys dziejów powstania styczniowego na obszarze między Surażem iChoroszczą (Choroszcz: Miejsko-Gminne Centrum Kultury i Sportu w Choroszczy, 2023).
Google Scholar

Zieliński, Stanisław. Bitwy i potyczki 1863-1864: na podstawie materyałów drukowanych i rękopiśmiennych Muzeum Narodowego w Rapperswilu (Rapperswil: Nakładem Funduszu Wydawniczego Muzeum Narodowego w Rapperswilu).
Google Scholar

Жеребков, Алексей Герасимович. История Лейб-гвардии Казачьего его величества полка (Санкт-Петербург: Второе отделение Собственной Его Императорского Величества канцелярии, 1876).
Google Scholar

Prasa
Google Scholar

Głos Wolny, wrzesień 20, 1863.
Google Scholar

Wiadomości o powstaniu na Litwie, maj 12, 1863.
Google Scholar