Płaskie, ale wyraziste? O mechanizmach konstruowania puenty na przykładzie płaskich dowcipów
Abstrakt
Humor jako wytwór kultury oraz filtr odbioru rzeczywistości przybiera różne funkcje i formy, które przejawiają się w różnych sytuacjach i postawach. Żart stanowi tu podstawową jednostkę komizmu, a jego kluczowym elementem jest puenta, niosąca efekt zaskoczenia i przesądzająca o odbiorze całego tekstu. Punktem wyjścia w zaistnieniu
komizmu jest dostrzeżenie niespójności elementów w strukturze lub treści aktu
komicznego. Jedną z form humoru są płaskie dowcipy, które w literaturze przedmiotu
pojawiają się stosunkowo rzadko i niejednokrotnie są pomijane w badaniach naukowych.
Płaski dowcip cechuje się prostą konstrukcją, przewidywalnością oraz operowaniem
banalnością, co może wywoływać zarówno śmiech, jak i poczucie zażenowania, a czasem
także dystans wobec nadawcy. Celem artykułu jest zbadanie ich natury w oparciu
o wybraną podstawę materiałową, a przede wszystkim wskazanie najczęstszych technik
i mechanizmów konstruowania puenty. W artykule przedstawione zostaną różne rodzaje
puenty oraz środki językowe wykorzystywane do ich budowania, takie jak gra słów,
skrótowość wypowiedzi, przemieszczenie znaczeń czy nagła zmiana perspektywy,
pozwalające uchwycić specyfikę analizowanych dowcipów.
Słowa kluczowe:
puenta, (płaski) dowcip, humorBibliografia
Attardo S., Raskin V. (1991): Script theory revis(et)ed: joke similarity and joke representation model. „Humor: International Journal of Humor Research“ 4, S. 293–347.
Crossref
Google Scholar
Freud S. (1992): Der Witz und seine Beziehung zum Unbewussten. Frankfurt a/M. Google Scholar
Koestler A. (1966): Der göttliche Funke. Bern–München. Google Scholar
Kotthoff H. (1998): Spaß verstehen. Zur Pragmatik von konversationellem Humor. Tübingen.
Crossref
Google Scholar
Kotthoff H. (1997): Erzählstile von mündlichen Witzen: Zur Erzielung von Komikeffekten durch Dialoginszenierungen und die Stilisierung sozialer Typen im Witz. [In:] Selting, M., Sandig, B. (Hrsg.): Sprech-Gesprächsstile. Berlin, S. 123–170.
Crossref
Google Scholar
Marfurt B. (1977): Textsorte Witz. Möglichkeiten einer sprachwissenschaftlichen Textsortenbestimmung. Tübingen.
Crossref
Google Scholar
Müller M. (2019): Et sic est finis? Prägnanzspiele und Konstruktionen des Endes in mhd. Kleinepik am Beispiel von ›St. Petrus und der Holzhacker‹ und ›Der Müller im Himmel‹. [In:] Dimpel F., Wagner S. (Hrsg.): Prägnantes Erzählen. Oldenburg, S. 469–496. Google Scholar
Müller M. (2017): Schwarze Komik. Narrative Sinnirritationen zwischen Märe und Schwank. Heidelberg.
Crossref
Google Scholar
Müller R. (2003): Theorie der Pointe. Paderborn. Google Scholar
Prütting L. (2016): Homo ridens. Eine phänomenologische Studie über Wesen, Formen und Funktionen des Lachens. München.
Crossref
Google Scholar
Raskin V. (1985): Semantic Mechanisms of Humor. Dordrecht.
Crossref
Google Scholar
Ritchie G. (2004): The Linguistic Analysis of Jokes. New York.
Crossref
Google Scholar
Sanders W. (1975): Wortspiel und Witz, linguistisch betrachtet. [In:] Beckers H., Schwarz H. (Hrsg.): Gedenkschrift für Jost Trier. Köln, S. 211–228. Google Scholar
Sedlaczek R. (2020): Sprachwitze. Die Formen. Die Techniken. Die jüdischen Wurzeln. Mit mehr als 500 Beispielen. Innsbruck. Google Scholar
Ueda Y. (2013): Textsorte Witz und Karikatur als Material zum Sprachlernen. Berlin. Google Scholar
Wenzel P. (1989): Von der Struktur des Witzes zum Witz der Struktur. Heidelberg. Google Scholar
Wowro I. (2012): Obraz matki we współczesnych tekstach o nacechowaniu ekspresywnym (na przykładzie języka niemieckiego) „Orbis Linguarum” 38. Dresden–Wrocław, S. 547–569. Google Scholar
