Moralne a prawne determinanty dochodzenia do prawdy w administracyjnym modelu stosowania prawa
Małgorzata Jaśkowska
Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawiehttps://orcid.org/0000-0002-2696-7733
Abstrakt
Prawo jako wytwór kultury społecznej immanentnie związany jest z wartościami. Jedną z takich wartości uniwersalnych jest prawda. Powinna ona odgrywać szczególną rolę w prawie administracyjnym z uwagi na jego cechy strukturalne. Z tych względów celem artykułu jest wskazanie w jaki sposób przepisy tego prawa zapewniają dochodzenie do prawdy oraz dokonanie ich oceny z punktu widzenia determinant moralnych. W wyniku przeprowadzonej analizy autorka podkreśla, że model ogólnego postępowania, uregulowany w kodeksie postępowania administracyjnego, odzwierciedla w tej mierze akceptowany społecznie system wartości. Natomiast w zakresie przepisów szczególnych występują trzy typy dysfunkcji pomiędzy wartościami a regulacją prawną. Po pierwsze istnieją przepisy, w świetle których dąży się nie tyle do prawdy odpowiadającej obiektywnej rzeczywistości, ile do prawdy wykreowanej przez ustawodawcę, co nie zawsze odpowiada regułom moralnym. Po drugie niektóre przepisy szczególne, nie przewidując wyraźnych zakazów dowodowych, wprowadzają niemające uzasadnienia aksjologicznego ograniczenia w zakresie stosowanych środków dowodowych. Po trzecie istnieją sytuacje objęte co do zasady regulacją administracyjnoprawną w których wyłącza się prowadzenie postępowania, uniemożliwiając tym samym ustalenie prawdy. Autorka wskazuje przy tym na możliwe sposoby usuwania takich dysfunkcji, czy to poprzez zmianę orzecznictwa, czy też zmianę prawa. Sposoby te uzależnione są, jej zdaniem, od rodzaju dysfunkcji i stopnia precyzji dotychczasowej regulacji.
Słowa kluczowe:
prawo administracyjne, prawda jako wartość, zasada prawdy obiektywnej, prawda formalna, ograniczenia dowodoweBibliografia
Burdziak K., Dowód sprzeczny z prawem, czyli kilka słów na temat art. 75 § 1 k.p.a., „Administracja” 2017, nr 1. Google Scholar
Chauvin T., Stawecki T., Winczorek P., Wstęp do prawoznawstwa, C.H. Beck, Warszawa 2021. Google Scholar
Chróścielewski W., Wątpliwości dotyczące rozwiązań przyjętych w nowelizacji Kodeksu postępowania administracyjnego z 2021 r. odnoszących się do przedawnienia stwierdzenia nieważności decyzji, „Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego” 2021, nr 5 . Google Scholar
Craig P., Administrative Law, Sweet & Maxwell, London 2012. Google Scholar
Dawidowicz W., Ogólne postępowanie administracyjne. Zarys systemu, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1962. Google Scholar
Dawidowicz W., O stosowaniu prawa przez organy administracji państwowej, „Zeszyty Naukowe Prawa i Administracji”. Prawo 9. Prace Instytutu Administracji i Zarządzania 4, Gdańsk, 1983. Google Scholar
Fląder M., Postprawda jako efekt błędnego poszukiwana prawdy, „Teologia i Człowiek”, Kwartalnik Wydziału Teologicznego UMK Kwartalnik 2018, t. 44 nr 4. Google Scholar
Fundowicz S., Poszukiwanie prawdy w postępowaniu administracyjnym [w:] Kodyfikacja postępowania administracyjnego: na 50-lecie K.P.A., J. Niczyporuk (red.), Wydawnictwo WSPA, Lublin 2010. Google Scholar
Jagielski J., Ziółkowski D., Kilka uwag i refleksji w kwestii wyznaczników (determinant) stosowania prawa administracyjnego [w:] Stosowanie prawa administracyjnego. Księga jubileuszowa Profesora Andrzeja Matana, G. Łaszczyca (red.), Uniwersytet Śląski w Katowicach, Wolters Kluwer, Warszawa 2024. Google Scholar
Jaśkowska M., Prawo do prawdy w prawie administracyjnym i potrzeba poszerzenia ustawowego zakresu jego ochrony w czasach postprawdy, „Przegląd Prawa Publicznego” 2023, nr 10. Google Scholar
Jaśkowska M., Upływ czasu. a postępowanie nieważnościowe [w:] Stosowanie prawa administracyjnego. Księga jubileuszowa Profesora Andrzeja Matana, G. Łaszczyca (red.), Uniwersytet Śląski w Katowicach, Wolters Kluwer, Warszawa 2024. Google Scholar
Jaworski J., Ograniczenie uprawnień strony w imię dobra publicznego[w:] Kryzys prawa administracyjnego? tom. I Jakość prawa administracyjnego, D.R.Kijowski (red. nauk.) , A.Miruć( red. nauk.) , A. Suławko-Karetko(red. nauk.), LEX a Wolters Kluwer business, Warszawa 2012. Google Scholar
Kant I., Krytyka czystego rozumu, tłum. R. Ingarden, t 1 i 2, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1986. Google Scholar
Kant I., Krytyka praktycznego rozumu, tłum.B. Bornstein, Wydawnictwo „Antyk”, Kęty 2002. Google Scholar
Kant I., Metafizyka moralności, część pierwsza. Metafizyczne podstawy nauki prawa [w:] I. Kant, Dzieła Zebrane, t. 5, W. Włoch (red.), przeł. W. Galewicz, Wyd. Naukowe UMK, Toruń 2011. Google Scholar
Kawka M., Język postprawdy -jak fikcja stała się rzeczywistością, „Rocznik Medioznawczy” 2019, nr 1. Google Scholar
Knysiak -Sudyka H. [w:] H. Knysiak-Sudyka,M. Romańska, T. Kiełkowski, A. Cebera, A. Golęba, Firlus J.G., Klonowski K. , Kodeks postępowania administracyjnego .Komentarz, H. Knysiak-Sudyka (red.nauk.) , Wolters Kluwer, Warszawa 2023. Google Scholar
Leszczyński L., Zagadnienia teorii stosowania prawa. Doktryna i tezy orzecznictwa, Wolters Kluwer, Kraków 2004. Google Scholar
Majchrzak B., Dobro wspólne i interes publiczny jako elementy aksjologicznej definicji prawa administracyjnego (komunikat) [w:] „Prace studialne Warszawskiego Seminarium Aksjologii Administracji”. Szkice z zakresu prawa administracyjnego materialnego, Z. Cieślak (red.), K. Zalasińska, Wyd. Warszawskie Seminarium Aksjologii Administracji, (red.), Warszawa 2012. Google Scholar
Piasecki W., Młocicki D., Porażka na punkty, „Polityka” 2024, nr 21(3464) z 15.05-21.05. 2024. Google Scholar
Przybysz P., Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz aktualizowany, LEX 2024. Google Scholar
Radbruch G., Zarys filozofii prawa, Księgarnia Powszechna, Warszawa Kraków 1938. Google Scholar
Sarbiński R.M. , Ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy-Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, LEX 2021. Google Scholar
Skóra A., Zasada prawdy materialnej i prawdy formalnej w postępowaniu administracyjnym. Ujęcie dogmatyczne, logiczne i aksjologiczne [w:] Aksjologia prawa administracyjnego, t. I, J. Zimmermann (red.), Wolters Kluwer, Warszawa 2017. Google Scholar
Sowa E., Zagadnienie prawdy w krytyce czystego rozumu Immanuela Kanta,” Folia Philosophica 1997, t.15. Google Scholar
Wegner J. [w:] Z. Kmieciak, J. Wegner, M. Wojtuń, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wolters Kluwer, Warszawa 2023. Google Scholar
Wieczorkowski M., Państwo prawa na gruncie filozofii politycznej Immanuela Kanta -dwie interpretacje,” Archiwum filozofii prawa i filozofii społecznej „2019, nr 1. Google Scholar
Wielec A., Zasada prawdy w postępowaniu karnym i administracyjnym w perspektywie orzeczniczej, [w:] „Prace studialne Warszawskiego Seminarium Aksjologii Administracji”. Tom IV. Nowe zjawiska w administracji publicznej, Z. Cieślak (red.), A. Kosieradzka-Federczyk (red.), Wyd. Warszawskie Seminarium Aksjologii Administracji Warszawa 2014. Google Scholar
Winczorek J., Wykaz czasopism punktowanych MNiSW w dyscyplinie nauki prawne a bibliometria. Wyniki badania empirycznego, „Państwo i Prawo” 2022, nr 5. Google Scholar
Wróbel A. [w:] A. Wróbel, M.Jaśkowska , M. Wilbrandt -Gotowicz, Kodeks postępowania administracyjnego .Komentarz , Wolters Kluwer ,Warszawa 2020 . Google Scholar
Wróblewski J., Sądowe stosowanie prawa, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1972. Google Scholar
Wróblewski J. Stosowanie prawa przez organy administracji, „Organizacja -Metody-Technika” 1972, nr 12. Google Scholar
Zdun -Załęska K., Postępowanie dowodowe w sprawie przyznania statusu weterana poszkodowanego. Glosa do wyroku NSA z dnia 7.04.2016 r. I OSK 1371/14, LEX/. el 2016. Google Scholar
Zimmermann J., Aksjomaty prawa administracyjnego, LEX a Wolters Kluwer business, Warszawa 2013. Google Scholar
Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie
https://orcid.org/0000-0002-2696-7733
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
