Rozważania na temat praw ucznia jako praw człowieka w kontekście wybranych źródeł
Abstrakt
Artykuł zatytułowany „Rozważania na temat praw ucznia jako praw człowieka - w kontekście wybranych ich źródeł” porusza ważne współcześnie zagadnienia. Celem artykułu jest ukazanie głównych źródeł określających status uczniów w naszym kraju, nie chodzi tu zaś o dogłębną analizę przysługujących im praw/wolności. W celu realizacji zamierzeń omówiono podstawowe źródło tych praw i wolności, a mianowicie godności człowieka/dziecka. Analizą objęto także podstawowe akty prawa międzynarodowego i w niewielkim zakresie krajowego, z ustawą zasadniczą na czele. Podkreślono tu, że prawa należne osobom kształcącym się, edukującym zarówno dzieciom jak i dorosłym wiązane są najszerzej z prawem do nauki jako prawem podmiotowym, prawem człowieka. Przysługują one każdemu człowiekowi, bez względu na dzielące ludzi różnice takie jak np. płeć, niepełnosprawność, kolor skóry. Ustalono, że godność jest pierwotnym źródłem wszystkich praw i wolności człowieka. Została ona uznana za wartość nadrzędną wobec krajowych praw stanowionych, które umieszczają ją najczęściej wśród głównych konstytucyjnych zasad prawnych. Rozważania objęły także zwłaszcza trzy główne, w badanym obszarze akty prawa międzynarodowego. Podkreślono, że źródła prawa międzynarodowego ustanawiają minimalny katalog praw i wolności człowieka, w tym ucznia, który musi być później gwarantowany przez państwa - strony danej umowy. W naszym kraju najwięcej regulacji dotyczących praw ucznia zawartych jest poza ustawa zasadniczą w prawie administracyjnym z ustawą Prawo oświatowe na czele.
Słowa kluczowe:
prawa człowieka, uczeń, edukacja, godność, prawa podmiotoweBibliografia
Andrzejewski M., Prawna ochrona rodziny, Warszawa 1999, s. 140-141; Z. Hołda, Prawa człowieka. Wiadomości wstępne, [w:] Prawa człowieka. Zarys wykładu, (red.) J. Hołda, Z. Hołda, D. Ostrowska, J.A. Rybczyńska, Kraków 2004. Google Scholar
Andrzejczuk R. Prawa człowieka w świetle koncepcji praw podmiotowych, Roczniki Nauk Prawnych Annals of Juridical Sciences, Tom XVII, numer 1 – 2007. Google Scholar
Babiuch H., Prawo do edukacji w świetle uniwersalnych i regionalnych systemów ochrony praw człowieka, [w:] J. Jaskiernia (red.), Uniwersalny i regionalny wymiar ochrony praw człowieka. Nowe wyzwania - nowe rozwiązania, t. 3, Warszawa 2014. Google Scholar
Bała P., Konstytucyjne prawo do nauki a polski system oświaty, Warszawa 2009. Google Scholar
Brzozowski W. w: Brzozowski W., Krzywoń A., Wiącek M., Prawa człowieka, Wolters Kluwer Warszawa 2018. Google Scholar
Complak K., Uwagi o godności człowieka oraz jej ochrona w świetle nowej konstytucji, Przegląd Sejmowy 1998, nr 5. Google Scholar
Czarny L., Konstytucyjne pojęcie godności człowieka a rozumienie godności w polskim języku prawnym (w:) Godność człowieka jako kategoria prawa, red. K. Complak, Wrocław 2001. Google Scholar
Czyż E., Standardy ochrony podstawowych praw dziecka – regulacje prawne i praktyka, [w:] Prawa dziecka. Szkoła Praw Człowieka, Warszawa 2002. Google Scholar
Duniewska Z., Godność, życie i zdrowie człowieka – między wieloznacznością a jednoznacznością, ACTA UNIVERSITATIS LODZIENSISFOLIA IURIDICA Numer specjalny, 2023. Google Scholar
Duniewska Z., Poszanowanie i ochrona godności człowieka w działaniach podmiotów administracyjnych [w:] Ius et administratio, Rzeszów 2006. Google Scholar
Encyclopedia of Public International Law, t. 8, Amsterdam-New York-Oxford 198 Google Scholar
Florczak A., Prawa człowieka i ich ochrona. Repetytorium, Wrocław 2014. Google Scholar
Garlicki L., Komentarz do art. 70, [w: ] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, t. 3, red. L. Garlickiego, Warszawa 2003. Google Scholar
Garlicki L., Polskie prawo konstytucyjne, Warszawa 2001. Google Scholar
Gronowska B., Jasudowicz T., Mik C., Karta Narodów Zjednoczonych z dnia 26 czerwca 1945 roku [w:] Prawa człowieka. Dokumenty międzynarodowe. Toruń 1993r., Google Scholar
Jasudowicz T., Prawo do nauki, [w:] B. Gronowska, T. Jasudowicz, M. Balcerzak, M. Lubiszewski, R. Mizerski, Prawa człowieka i ich ochrona, Toruń 2005, s. 381–382. Google Scholar
Kapelańska-Pręgowska J., Dziecko i jego prawa, [w:] Leksykon ochrony praw człowieka. 100 podstawowych pojęć, red. M. Balcerzak, S. Szykuna, Warszawa 2010, s. 81. Google Scholar
Kurzyna-Chmiel D., Aktualna sytuacja prawna mniejszości narodowych i etnicznych, ze szczególnym uwzględnieniem praw w dziedzinie oświaty, „Studia Prawnoustrojowe” 2022, nr 55. Google Scholar
Kurzyna-Chmiel, Prawo do nauki obcokrajowców – analiza krajowych rozwiązań prawnych w obszarze systemu oświaty, „Studia Prawnoustrojowe” 2020, nr 47. Google Scholar
Mikołajczyk-Lerman G., Konwencja o prawach dziecka a realizacja praw dziecka z niepełnosprawnością w relacjach rówieśniczych, „Przegląd Socjologii Jakościowej” 2017, t. 13, nr 4. Google Scholar
Oksztulski M., Prawo do godności osób autystycznych, [w:] M. Perkowski, W. Zoń (red.), Umiędzynarodowienie krajowego obrotu prawnego, t. 1, Białystok 2016, s. 91. Google Scholar
Osiatyński W., Prawa człowieka i ich granice, Kraków 2011. Google Scholar
Piechowiak M., Filozofia praw człowieka. Prawa człowieka w świetle ich międzynarodowej ochrony. Lublin, Towarzystwo Naukowe KUL 2012. Google Scholar
Radwański Z., Prawo cywilne. Cześć ogólna, Warszawa 1977. Google Scholar
Schulz A.N., O Konwencji o prawach dziecka i o jej wpływie na prawo polskie, [w:] Prawa dziecka. Konteksty prawne i pedagogiczne, red. M. Andrzejewski, Poznań 2012. Google Scholar
Wilczyński P. W kwestii godności człowieka jako kategorii prawa, Acta Universitatis Lodziensis. Folia Iuridica, Numer specjalny, 2023. Google Scholar
Wronkowska S., Analiza pojęcia prawa podmiotowego, Poznań 1973. Google Scholar
Zieliński A., Pojmowanie godności ludzkiej w świetle praw ekonomicznych i socjalnych, [w:] Godność człowieka a prawa ekonomiczne i socjalne: Księga jubileuszowa w piętnastą rocznicę ustanowienia Rzecznika Praw Obywatelskich, Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich, Warszawa 2003. Google Scholar
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
