Usługi ekosystemowe w ocenie oddziaływania na środowisko planowanych przedsięwzięć – próba generalizacji na przykładzie studium przypadku
Abstrakt
W ramach tego postępowania w sprawie oceny oddziaływania na środowisko określa się, analizuje oraz ocenia wpływ przedsięwzięcia na ujęte statycznie środowisko (jego stan aktualny) oraz wzajemne oddziaływanie między jego elementami. W ustawie ooś brak jednak wprost odwołań do koncepcji usług ekosystemowych, tj. bezpośredniego lub pośredniego wkładu ekosystemów w dobrostan człowieka. W fachowej literaturze przedmiotu wskazuje się na potrzebę ujęcia metodyki ooś z perspektywy usług ekosystemowych; z perspektywy nauk prawnych pozwala to na zadanie pytania o możliwość zalecenia takiej metodyki i jej zastosowania przez wykonawców ocen w braku podstaw prawnych do zastosowania koncepcji usług ekosystemowych w ooś. Celem opracowania uczyniono próbę odpowiedzi na pytanie, czy jest możliwe – w obecnym stanie prawnym, bez zmian legislacyjnych – stosowanie koncepcji usług ekosystemowych w wybranych stadiach procesowych ooś. Analizę możliwości wprowadzenia takiej koncepcji do metodyki ooś przeprowadzono w oparciu o studium przypadku, którego wyniki pozwoliły na sformułowanie uwag ogólnych. Odpowiedzi na zasadnicze pytanie badawcze udzielono korzystając z metody dogmatycznoprawnej oraz analizy case study. Uznano w efekcie, że zmiana praktyki określania zakresu raportu ooś przez organy współdziałające, jako minimum minimorum, może doprowadzić do zmiany praktyki wykonywania ocen w kierunku szerszego uwzględnienia koncepcji usług ekosystemowych. Jako dodatkowe sformułowano postulaty prowadzenia działań w zakresie edukacji administracji publicznej i wykonawców ocen nt. koncepcji usług ekosystemowych poprzez publikowanie wytycznych, podręczników dobrych praktyk i szkolenia dla kadr administracji publicznej.
Słowa kluczowe:
prawo ocen oddziaływania na środowisko, usługi ekosystemowe, ocena oddziaływania na środowisko, raport OOŚBibliografia
Baker J., Sheate W.R., Phillips P., Eales R., Ecosystem services in environmental assessment – help or hindrance?, „Environmental Impact Assessment Review” 2013, nr 40. Google Scholar
Brownlie S., Treweek J., Biodiversity and ecosystem services in impact assessment, Special Publication Series No. 3, IAIA International Association for Impact Assessment, Fargo 2018. Google Scholar
Chochoł A., Wpływ zmian legislacyjnych na efektywność wariantowania w procedurze OOŚ w Polsce, „Opolskie Studia Administracyjno-Prawne” 2025, nr 23, DOI: 10.25167/ osap.5744. Google Scholar
Costanza R., Misconceptions about the valuation of ecosystem services, „Ecosystem Services” 2024, nr 70, DOI: 10.1016/j.ecoser.2024.101667. Google Scholar
Costanza R. i in., Changes in the global value of ecosystem services, „Global Environmental Change” 2014, nr 26. Google Scholar
Costanza R. i in., The value of the world’s ecosystem services and natural capital, „Nature” 1997, nr 387. Google Scholar
Diehl K., Burkhard B., Jacob K., Should the ecosystem services concept be used in European Commission impact assessment?, „Ecological Indicators” 2016, nr 61. Google Scholar
Dobrowolski G., Decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach, TNOiK, Toruń 2011. Google Scholar
Filipowicz T., Plucińska-Filipowicz A., Wierzbowski M. (red.), Ustawa o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko. Komentarz, C.H. Beck, Warszawa 2024. Google Scholar
Geneletti D., Ecosystem services analysis for strategic environmental assessment: concepts and examples, [w:] D. Geneletti, (red.) Handbook on biodiversity and ecosystem services in impact assessment, Edward Elgar Publishing, Cheltenham 2016. Google Scholar
Gruszecki K., Obowiązki o charakterze kompensacyjnym lub minimalizacyjnym w decyzji określającej uwarunkowania środowiskowe realizacji przedsięwzięcia, „Samorząd Terytorialny” 2023, nr 5. Google Scholar
Haładyj A., Czy eksperci są nadal „kompetentni”? – refleksje na temat ewolucji przepisów dotyczących wykonawców raportów o oddziaływaniu na środowisko, „Krytyka Prawa” 2020, nr 1. Google Scholar
Haładyj A., Udział społeczeństwa w strategicznej ocenie oddziaływania na środowisko jako instytucja prawa ochrony środowiska, Wyd. KUL, Lublin 2015. Google Scholar
Hansen K., Malmaeus M., Hasselström L., Lindblom E., Norén K., Olshammar M., Söderqvist T., Soutukorva Å., Integrating ecosystem services in Swedish environmental assessments: an empirical analysis, „Impact Assessment and Project Appraisal” 2018, nr 3, DOI: 10.1080/1461551. Google Scholar
Jendrośka J., Sommer J., Environmental impact assessment in Polish law: the concept, development, and perspectives, „Environmental Impact Assessment Review” 1994, nr 2–3. Google Scholar
Kawicki A., Ocena stopnia implementacji przepisów dotyczących inwentaryzacji przyrodniczej na przykładzie wybranych przedsiębiorstw realizujących infrastrukturę strategiczną, „Przegląd Prawa Publicznego” 2020, nr 6. Google Scholar
Kørnøv L., Ravn Boess E., Qvist Eliasen S., Vammen Larsen S., Locher-Krause K.E., Zhu Y., Wittmer H., Borges Laporta L., Geneletti D., Barata Monteiro M., Rosario Partidario M., Beyond compliance: enhancing biodiversity through transformative mitigation strategies in spatial planning related SEAs and EIAs, „Environmental Impact Assessment Review” 2025, nr 114, DOI: 10.1016/j.eiar.2025.107960. Google Scholar
Kozińska P., Geszprych M., Dyskrecjonalna władza organów administracji publicznej przy określaniu zakresu raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko – w świetle wybranych orzeczeń sądów administracyjnych, „Studia Prawnicze KUL” 2018, nr 3, DOI: 10.31743/sp.4590. Google Scholar
Lorek A., Usługi ekosystemów w aspekcie zrównoważonego rozwoju obszarów miejskich, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Oeconomica” 2015, nr 2. Google Scholar
Mączka K., Matczak P., Pietrzyk-Kaszyńska A., Rechciński M., Olszańska A., Cent J., M. Grodzińska-Jurczak M., Application of the ecosystem services concept in environmental policy – a systematic empirical analysis of national level policy documents in Poland, „Ecological Economics” 2016, nr 128. Google Scholar
Mizgajski A., Stępniewska M., Koncepcja świadczeń ekosystemów a wdrażanie zrównoważonego rozwoju, [w:] D. Kiełczewski, B. Dobrzańska (red.), Ekologiczne problemy zrównoważonego rozwoju, Wyd. WSE, Białystok 2009. Google Scholar
Mizgajski A., Stępniewska M., Uwarunkowania i wyzwania wdrażania koncepcji usług ekosystemowych do praktyki, [w:] M. Stępniewska, A. Mizgajski (red.), Usługi ekosystemowe w zarządzaniu układami przyrodniczymi, Bogucki Wyd. Nauk., Poznań 2023, DOI: 10.12657/9788379864690-01. Google Scholar
Považan R., Kadlečík J., (red.), Pakiet narzędzi Carpathian Ecosystem Services Toolkit, Państwowa Służba Ochrony Przyrody Republiki Słowackiej, Banská Bystrica 2019. Google Scholar
Siwkowska A., Decyzje środowiskowe. Opinie i uzgodnienia, C.H. Beck, Warszawa 2024. Google Scholar
Slootweg R., Ecosystem services in SEA: are we missing the point of a simple concept?, „Impact Assessment and Project Appraisal” 2016, nr 1, DOI: 10.1080/14615517. 2015.1096039. Google Scholar
Slootweg R., Ecosystem services in strategic environmental assessment: an integrating concept in a world of silo’s, [w:] T.B. Fischer, A. Gonzalez Del Campo (red.), Handbook on strategic environmental assessment, Edward Elgar Publishing, Cheltenham 2021. Google Scholar
Sousa P., Gomes D., Formigo N., Ecosystem services in environmental impact assessment, „Energy Reports” 2020, vol. 6. Google Scholar
Steciąg M., Słowa-klucze w ekologii i ich krytyka z perspektywy ekolingwistycznej, „Problemy Ekorozwoju” 2009, nr 2. Google Scholar
Stępniewska M., Lupa P., Mizgajski A., Drivers of the ecosystem services approach in Poland and perception by practitioners, „Ecosystem Services” 2018, nr 33, cz. A. Google Scholar
Sudra P., Usługi ekosystemowe na tle wybranych koncepcji ekologii miasta, „Człowiek i Środowisko” 2015, nr 39. Google Scholar
Szalewska M., Współdziałanie organów administracji publicznej w procedurze wydawania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach przedsięwzięcia, [w:] B. Rakoczy (red.), Oceny oddziaływania na środowisko w praktyce, Wolters Kluwer, Warszawa 2017. Google Scholar
Szulczewska B., Usługi ekosystemowe, „Rozwój i Środowisko” 2022, nr 2. Google Scholar
Tokarczyk-Dorociak K., Sylla M., Integrating ecosystem service assessment as a tool to support decision-making in the framework of environmental impact assessment, „Ekonomia i Środowisko” 2017, nr 4. Google Scholar
Tokarczyk-Dorociak K., Szkudlarek Ł., Szewrański S., Kazak J., Haładyj A., Chrobak G., van Hoof J., On the usefulness of guidelines and instructions for environmental assessment – a qualitative study of the helpfulness perceived by Polish practitioners, „Impact Assessment and Project Appraisal” 2019, nr 37, DOI: 10.1080/14615517. 2018.1519151. Google Scholar
Trzcińska D., Jaworski J., Specyfika postępowania w sprawie indywidualnej oceny oddziaływania na środowisko w relacji do uregulowań Kodeksu postępowania administracyjnego (rozważania ogólne), „Studia Prawnoustrojowe” 2025, nr 68, DOI: 10.31648/ sp.10811. Google Scholar
Trzcińska D., Pchałek M., Prawo o ocenach oddziaływania na środowisko jako dziedzina multidyscyplinarna, „Studia Prawnicze” 2024, nr 24. Google Scholar
Urban S., The environmental impact assessment and military conflicts – an outline of the problem area, „Opolskie Studia Administracyjno-Prawne” 2024, nr 21, DOI: 10.25167/ osap.5070. Google Scholar
Vlachopoulou M., Coughlin D., Forrow D., Kirk S., Logan P., Voulvoulis N., The potential of using the ecosystem approach in the implementation of the EU Water Framework Directive, „Science of The Total Environment” 2014, nr 470–471, DOI: 10.1016/ j.scitotenv.2013.09.072. Google Scholar
Wiszniewska B., Farr J.A., Jendrośka J., Postępowanie w sprawie ocen oddziaływania na środowisko planowanych przedsięwzięć, Ministerstwo Środowiska, Warszawa 2002. Google Scholar
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
