Polskie, europejskie i amerykańskie standardy korzystania z AI przez prawników – porównanie wybranych obowiązków etycznych
Dominik Horodyski
Uniwersytet SWPShttps://orcid.org/0000-0002-7574-5512
Kamil Makowski
https://orcid.org/0009-0002-1922-4453
Abstrakt
Dynamiczny rozwój generatywnej sztucznej inteligencji (GenAI) stawia przed prawnikami nowe wyzwania etyczne, wymuszając reinterpretację dotychczasowych standardów profesjonalnych w warunkach cyfrowej transformacji praktyki prawniczej. Artykuł ma na celu porównanie polskich, europejskich i amerykańskich standardów etycznych dotyczących korzystania z narzędzi AI przez prawników, ze szczególnym uwzględnieniem pięciu płaszczyzn: kompetencji zawodowej i należytej staranności, poufności i ochrony danych, relacji z klientem, obowiązków wobec sądu oraz wewnętrznych procedur kancelarii. Analiza obejmuje opinię Amerykańskiego Stowarzyszenia Prawników (ABA Formal Opinion 512), wytyczne Rady Adwokatur i Stowarzyszeń Prawniczych Europy (CCBE) oraz polskie Rekomendacje Krajowej Izby Radców Prawnych (KIRP). Pomimo odmiennych podstaw normatywnych, analizowane standardy łączy wspólna zasada nieprzenoszalności odpowiedzialności zawodowej na narzędzie AI. Polskie rekomendacje wykazują najsilniejsze zakotwiczenie w prawie unijnym (AI Act, RODO), amerykańskie opierają się na Modelowych Zasadach ABA, europejskie zaś podkreślają znaczenie ustawicznego kształcenia. We wszystkich badanych systemach prawnik zachowuje pełną odpowiedzialność za rezultat pracy, niezależnie od zaangażowania AI.
Słowa kluczowe:
prawo nowych technologii, sztuczna inteligencja, SI, etyka zawodowa prawników, generatywna sztuczna inteligencja, poufność informacji, kompetencja zawodowa, odpowiedzialność prawniczaBibliografia
Abbasi Z., Responsible legal augmentation: integrating generative AI into legal practice, „Law, Technology and Humans” 2025, t. 7, nr 3. Google Scholar
American Bar Association, Formal opinion 512: generative artificial intelligence tools, Standing Committee on Ethics and Professional Responsibility, https://www.americanbar.org/content/dam/aba/administrative/professional_responsibility/ethics-opinions/aba-formal-opinion-512.pdf. Google Scholar
American Bar Association, Model rules of professional conduct, https://www.americanbar.org/groups/professional_responsibility/publications/model_rules_of_professional_conduct/. Google Scholar
Borelli M., Kerrigan C., Mush S., The EU AI Act: a comprehensive regulatory framework for ethical ai development, https://ssrn.com/abstract=4549248. Google Scholar
Browning J.G., Robot lawyers don’t have disciplinary hearings – real lawyers do: the ethical risks and responses in using generative artificial intelligence, „Georgia State University Law Review” 2024, t. 40, nr 4, https://readingroom.law.gsu.edu/gsulr/vol40/iss4/9. Google Scholar
Conley A., Understanding the duty of competence for attorneys using generative AI, „North Carolina Journal of Law & Technology” 2025, t. 27, nr 1. Google Scholar
Council of Bars and Law Societies of Europe, Charter of core principles of the European legal profession and code of conduct for European lawyers, https://www.ccbe.eu/fileadmin/speciality_distribution/public/documents/DEONTOLOGY/DEON_CoC/EN_DEONTO_2021_Model_Code.pdf. Google Scholar
Council of Bars and Law Societies of Europe, CCBE considerations on the legal aspects of artificial intelligence, https://www.ccbe.eu/fileadmin/speciality_distribution/public/documents/IT_LAW/ITL_Guides_recommendations/EN_ITL_20200220_CCBE-considerations-on-the-Legal-Aspects-of-AI.pdf. Google Scholar
Council of Bars and Law Societies of Europe, CCBE guide on the use of generative AI by lawyers, https://www.ccbe.eu/fileadmin/speciality_distribution/public/documents/IT_LAW/ITL_Guides_recommendations/EN_ITL_20251002_CCBE-guide-on-the-use-of-the-use-of-generative-AI-for-lawyers.pdf. Google Scholar
Eliot L.B., American Bar Association lowers the boom and lays down the law on lawyers’ proper use of generative AI, https://www.forbes.com/sites/lanceeliot/2024/07/31/american-bar-association-lowers-the-boom-and-lays-down-the-law-on-lawyers-proper-use-of-generative-ai/. Google Scholar
Frostestad H.L., Technologically competent reprised: ethical practice in an AI age and considerations for our courts in a burgeoning AI era, „Belmont Law Review” 2025, t. 12. Google Scholar
Garon J.M., Ethics 3.0 – attorney responsibility in the age of generative AI, „The Business Lawyer” 2023/2024, t. 79, https://ssrn.com/abstract=4746102. Google Scholar
Horrigan D., Generative AI: a legal ethics roadmap and reference guide, https://www.law.com/legaltechnews/2024/08/11/generative-ai-a-legal-ethics-roadmap-and-reference-guide/?slreturn=20260426091702. Google Scholar
Kaczmarczyk M., Quo vadis, sztuczna inteligencjo? Rozważania nad problematyką etyczną i prawną AI, „Studia Prawnoustrojowe” 2025, nr 68. Google Scholar
Krajowa Izba Radców Prawnych, Rekomendacje dotyczące korzystania przez radców prawnych z narzędzi opartych na sztucznej inteligencji, KIRP, Warszawa 2025. Google Scholar
Lawson J., Artificial intelligence, ABA formal opinion 512 and access to justice, https://www.llrx.com/2024/12/artificial-intelligence-aba-formal-opinion-512-and-access-to-justice/?. Google Scholar
Magesh V., Surani F., Dahl M., Suzgun M., Manning C.D., Ho D.E., Hallucination-free? Assessing the reliability of leading AI legal research tools, „Journal of Empirical Legal Studies” 2025, nr 22(2). Google Scholar
Mielniczek P., Etyka pracy prawnika z wykorzystaniem sztucznej inteligencji, „Prawo Nowych Technologii” 2025, nr 1. Google Scholar
Niemczuk A., Zienkiewicz A., Artificial intelligence in the work of lawyers and in the judicial system – from new technologies to regulations, „Studia Prawnoustrojowe” 2025, nr 68. Google Scholar
Pierce N.A., Goutos S.L., Why lawyers must responsibly embrace generative AI, SSRN, 2023, wersja zaktualizowana 2024, https://ssrn.com/abstract=4477704. Google Scholar
Piesiewicz P.F., Zasady korzystania z generatywnej sztucznej inteligencji w międzynarodowych i zagranicznych dokumentach dotyczących wykonywania zawodu adwokata. Wnioski dla Adwokatury Polskiej, „Palestra” 2026, nr 5. Google Scholar
Piesiewicz P.F., Wojdyło K., Wpływ narzędzi sztucznej inteligencji na samodzielność osądu adwokata. Wyzwania etyczne i poznawcze związane z automatyzacją czynności zawodowych, „Palestra” 2026, nr 4. Google Scholar
Strong S.I., Artificial intelligence in civil justice systems: an empirical and interdisciplinary analysis and proposal for moving forward, Emory Legal Studies Research Paper, „Ohio State Journal on Dispute Resolution” 2026, vol. 41, https://ssrn.com/abstract=5239069. Google Scholar
Terzidou K., Generative AI systems in legal practice offering quality legal services while upholding legal ethics, „International Journal of Law in Context” 2025, t. 21. Google Scholar
The European Bars Federation, New Technologies Commision, European lawyers in the era of ChatGPT. Guidelines 2.0, wrzesień 2024. Google Scholar
Walters E., The model rules of autonomous conduct: ethical responsibilities of lawyers and artificial intelligence, „Georgia State University Law Review” 2019, nr 35(4), https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=3375045. Google Scholar
Webb J., Generative artificial intelligence in legal practice: epistemic expertise, unethical AI, and the role of virtue, „Minds and Machines” 2026, t. 36, art. nr 19, DOI: 10.1007/s11023-026-09771-2. Google Scholar
Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
