Dostępność mieszkaniowa jako determinanta mobilności edukacyjnej w Polsce – perspektywa prawna i społeczno-polityczna
Agnieszka Ziółkowska
Uniwersytet Śląski w Katowicachhttps://orcid.org/0000-0002-9933-2667
Grzegorz Krawiec
Uniwersytet Radomski im. K. Pułaskiego w Radomiuhttps://orcid.org/0000-0003-2949-5361
Abstract
The primary aim of this article is to analyse how state housing policy and the condition of university housing resources shape the educational choices of young people in Poland. In an era of high inflation, access to accommodation is becoming a sine qua non for academic study, often outweighing university prestige or the quality of educational offerings. The authors highlight a profound shortage of places in student dormitories and systemic underfunding of higher education (1.1% of GDP), which leads to the stratification of access to higher education. The absence of a coherent housing support framework results in the elitisation of studies, making them accessible primarily to individuals from affluent backgrounds and limiting the educational mobility of 46% of the student population. Using a dogmatic-legal method and secondary data analysis, the study reconstructs the key barriers. The analysis demonstrates that the current model of state policy and interventionism, rather than mitigating inequalities, reinforces systemic gaps that exclude students from public housing programmes. The conclusions indicate that the low level of decommodification of students’ housing needs shifts the burden of educational costs onto household budgets. In the context of the erosion of the welfare state’s protective functions, this intensifies the precarisation of young adults and hampers the long-term accumulation of human capital.
Keywords:
housing law, student halls of residence, student flat rentals, housing accessibility, educational mobility.References
Akademiki w Polsce. Czy studenci mają gdzie mieszkać?, https://demagog.org.pl/analizy_i_raporty/akademiki-w-polsce-czy-studenci-maja-gdzie-mieszkac/. Google Scholar
Arak P., De-commodification index for 20 OECD countries. Comparison of results for 1980 and 2010, „Problemy Polityki Społecznej. Studia i Dyskusje” 2014, No. 25(2). Google Scholar
Bolt G., Czirfusz M., Precariousness and the financialization of housing, https://ec.europa.eu/programmes/erasmus-plus/project-result-content/89f55067-12f5-44e6-a74d-f940d84ded71/PusH_Working_Paper_2_Precariousness_and_Financialization_end.pdf. Google Scholar
Ciechanowski P., Sarbinowski A., Kluczowe czynniki brane pod uwagę przy wyborze studiów na podstawie analizy fraz wyszukiwanych w Google, „Zbliżenia Cywilizacyjne” 2023, No. 19(1). Google Scholar
Dembicka B., Żdanuk I., Determinanty wyboru uczelni i kierunku studiów w ocenie studentów i absolwentów polskich szkół wyższych, „Akademia Zarządzania” 2023, No. 7(3), DOI: 10.24427/az-2023-0050. Google Scholar
Dimopoulos K., Koutsampelas C., Tsatsaroni A., Towards a theoretical synthesis for explaining educational inequality. The framework of Sen–Bourdieu–Bernstein, „European Educational Research Journal” 2021, Vol. 4. Google Scholar
Enström Öst C., Wilhelmsson M., The long-term consequences of youth housing for childbearing and higher education, „Journal of Policy Modeling” 2019, Vol. 41, No. 5, DOI: 10.1016/j.jpolmod.2019.05.008. Google Scholar
Esping-Andersen G., The three worlds of welfare capitalism, Princeton University Press, Princeton 1990. Google Scholar
Główny Urząd Statystyczny, Szkolnictwo wyższe i jego finanse w 2022 roku, https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/edukacja/edukacja/szkolnictwo-wyzsze-i-jego-finanse-w-2022-roku,2,19.html. Google Scholar
Główny Urząd Statystyczny, Szkolnictwo wyższe w roku akademickim 2024/2025, https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/edukacja/edukacja/szkolnictwo-w-roku-akademickim-20242025,8,11.html. Google Scholar
Główny Urząd Statystyczny, Ubóstwo w Polsce w latach 2021 i 2022, https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/warunki-zycia/ubostwo-pomoc-spoleczna/ubostwo-w-polsce-w-latach-2021-i-2022,1,11.html. Google Scholar
Gołębiowska A., Prokopowicz D., Narodowy Program Mieszkaniowy głównym normatywnym dokumentem określającym znowelizowaną politykę mieszkaniową państwa, „International Journal of Legal Studies” 2017, No. 2(2). Google Scholar
Golinowska S., Modele polityki społecznej w Polsce i Europie na początku XXI wieku, Fundacja Batorego, Warsaw 2018. Google Scholar
Hughes J.R., Clark S.E., Wood W., Cakmak S., Cox A., Macinnis M., Warren B., Handrahan E., Broom B., Youth homelessness: the relationships among mental health, hope, and service satisfaction, „Journal of the Canadian Academy of Child and Adolescent Psychiatry” 2010, Vol. 19, No. 4. Google Scholar
Instytut Badań Edukacyjnych, Raport z badań dotyczących mobilności edukacyjnej i mieszkaniowej studentów, 2015. Google Scholar
Jakubowski A. (ed.), Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, C.H. Beck, Warsaw 2023. Google Scholar
Klatka D., Uczelnie w regulaminach akademików często łamią prawo, https://www.rp.pl/prawo-dla-ciebie/art12770211-uczelnie-w-regulaminach-akademikow-czesto-lamia-prawo. Google Scholar
Łapszyński R., Państwo wobec kryzysu mieszkaniowego. Dylematy polityki mieszkaniowej, „Studia Socjologiczne” 2025, No. 1, DOI: 10.24427/az-2023-0050. Google Scholar
Lis P., Polityka mieszkaniowa dla Polski. Dlaczego potrzeba więcej mieszkań na wynajem i czy powinno je budować państwo?, Fundacja Batorego, Warsaw 2019. Google Scholar
Markowski T., Drzazga D., Sikora-Fernandez D., Groeger L., Danielwicz J., Raport w sprawie polityki mieszkaniowej państwa, PAN, Warsaw 2018. Google Scholar
Marona B., Tomasik K., Problem dostępności mieszkań w Polsce w kontekście realizowanych programów polityki mieszkaniowej w Polsce, „Studia BAS” 2023, No. 4(76). Google Scholar
Michno M., Lib W., Czynniki wpływające na wybór kierunku studiów, „Edukacja – Technika – Informatyka” 2019, No. 4(30). Google Scholar
Miklaszewska A., Marks-Krzyszkowska M., Starosta P., Rozwój lokalny a polityka mieszkaniowa w gminach wiejskich, Wyd. UŁ, Łódź 2024. Google Scholar
Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Wykonanie budżetu państwa w 2024 r. w części 28 – Szkolnictwo wyższe i nauka oraz w części 67 – Polska Akademia Nauk, https://www.gov.pl/web/nauka/wykonanie-budzetu-panstwa-w-2024-r-w-czesci-28--szkolnictwo-wyzsze-i-nauka-oraz-w-czesci-67--polska-akademia-nauk. Google Scholar
Ministerstwo Rozwoju i Technologii, Podstawowe informacje o mieszkalnictwie w Polsce, https://www.gov.pl/web/rozwoj-technologia/podstawowe-informacje-o-mieszkalnictwie-w-polsce. Google Scholar
Ministerstwo Rozwoju i Technologii, Program „Pierwsze Mieszkanie”, https://www.gov.pl/web/mieszkanie-dla-ciebie/program-pierwsze-mieszkanie. Google Scholar
Najwyższa Izba Kontroli, Informacja o wynikach kontroli „Funkcjonowanie Programu Mieszkanie Plus”, https://www.nik.gov.pl/plik/id,25564,vp,28330.pdf. Google Scholar
Nowak K., Lokalna polityka mieszkaniowa jako instrument przeciwdziałania niekontrolowanej urbanizacji w miastach kurczących się, „Problemy Rozwoju Miast” 2021, No. 71. Google Scholar
Nowe podejście do inwestycji w mieszkania studenckie, https://bidrento.com/pl/nowe-podejscie-do-inwestycji-w-mieszkania-studenckie/. Google Scholar
Pietrzak J., Rącka I., Wybrane instrumenty polityki mieszkaniowej, „Biuletyn SRMWW” 2018, No. 1(49). Google Scholar
Podstawowe wyzwania: zmagania mieszkaniowe młodzieży europejskiej, Urząd Publikacji Unii Europejskiej, Luksemburg 2025, https://www.eurofound.europa.eu/en/publications/all/foundational-challenges-the-housing-struggles-of-europes-youth. Google Scholar
Poland student accommodation report, https://www.cushmanwakefield.com/pl-pl/poland/insights/poland-student-accommodation-report. Google Scholar
Przymeński A., Społeczne zapotrzebowanie na mieszkania dla gospodarstw domowych o niskich i bardzo niskich dochodach we współczesnej Polsce, „Polityka Społeczna” 2017, No. 11–12. Google Scholar
Sarnowska J., Pustułka P., Kajta J., Gajek J., „To jest w ogóle jakiś dramat”. Sytuacja mieszkaniowa młodych ludzi w Polsce, „Studia Socjologiczne” 2025, No. 1. Google Scholar
Sotomayor L., Tarhan D., Vieta M., McCartney S., Mas A., When students are house-poor: urban universities, student marginality, and the hidden curriculum of student housing, „Cities” 2022, Vol. 124, DOI: 10.1016/j.cities.2022.103572. Google Scholar
Standing G., Prekariat. Nowa niebezpieczna klasa, Wyd. Nauk. PWN, Warsaw 2014. Google Scholar
Studenci cudzoziemcy 2024, https://radon.nauka.gov.pl/raporty/studenci_cudzoziemcy_2024. Google Scholar
Studenci na rynku nieruchomości 2021. Raport w ramach projektu „Aktywny student”, Warszawski Instytut Bankowości, Warsaw 2021, https://bde.wib.org.pl/wp-content/uploads/2022/01/AMRON-Studenci-na-rynku-nieruchomo-oci-2021.pdf. Google Scholar
Student za akademik płaci średnio od 450 zł do 1200 zł – pomimo pandemii ceny poszybowały w górę, https://glos.pl/raport-student-za-akademik-placi-srednio-od-450-zl-do-1200-zl-pomimo-pandemii-ceny-poszybowaly-w-gore. Google Scholar
Szczepański J., Społeczne czynniki decyzji o wyborze kierunku studiów, „Przegląd Socjologiczny” 1963, No. 16(2). Google Scholar
Szczęśliwy finał historii studenta, który zamieszkał w samochodzie. „Mam już swój kąt”, https://www.wprost.pl/kraj/11478371. Google Scholar
Szelągowska A., Bezpieczny kredyt 2% oraz konto mieszkaniowe jako elementy polityki mieszkaniowej w Polsce, „Studia BAS” 2023, No. 4(76). Google Scholar
Ubóstwo w Polsce: przewidywany wzrost w 2023 roku, https://oko.press/ubostwo-2023-przewidywany-wzrost. Google Scholar
Uniwersytet Jagielloński, Akademiki UJ, https://studiuje.uj.edu.pl/studenci/akademiki/uj. Google Scholar
Uniwersytet Wrocławski, Zasady zakwaterowania w domach studenckich Uniwersytetu Wrocławskiego na rok akademicki 2024/2025, https://uwr.edu.pl/domy-studenckie-2/akty-prawne/. Google Scholar
Wieczorek D., Ustawa obejmująca remonty i budowę akademików jest gotowa, https://www.gazetaprawna.pl/wiadomosci/kraj/artykuly/9530543,wieczorek-ustawa-obejmujaca-remonty-i-budowe-akademikow-jest-gotowa.html. Google Scholar
Wiernicka-Ponikło K., Niezaspokojony popyt na mieszkania studenckie, https://www.jll.pl/pl/wiadomosci/niezaspokojony-popyt-na-mieszkania-studenckie. Google Scholar
Woodhall-Melnik J., Monette C., Reiser C., LeBlanc Haley T., Housing first for youth who experience homelessness: a systematic review, „Urban Affairs Review” 2025, Vol. 61, No. 5. Google Scholar
Wynajęcie mieszkania na studiach – w którym mieście kosztuje najwięcej?, https://serwisy.gazetaprawna.pl/nieruchomosci/artykuly/9299182. Google Scholar
Wyższa Szkoła Biznesu – National Louis University, Akademiki, https://www.wsb-nlu.edu.pl/pl/akademiki. Google Scholar
Związek Banków Polskich, Warszawski Instytut Bankowości, Portfel Studenta 2025. Raport z badania projektu „Aktywny student”, https://zbp.pl/getmedia/202503ea-24c7-4ca4-a353-677e097c4329/Portfel-Studenta_konferencja-ZBP. Google Scholar
Uniwersytet Radomski im. K. Pułaskiego w Radomiu
https://orcid.org/0000-0003-2949-5361
License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
