Housing accessibility as a determinant of educational mobility in Poland – a legal and socio-political perspective

Agnieszka Ziółkowska

Uniwersytet Śląski w Katowicach
https://orcid.org/0000-0002-9933-2667

Grzegorz Krawiec

Uniwersytet Radomski im. K. Pułaskiego w Radomiu
https://orcid.org/0000-0003-2949-5361


Abstrakt

Podstawowym celem artykułu jest analiza wpływu polityki mieszkaniowej państwa oraz stanu zasobów mieszkaniowych uczelni na wybory edukacyjne młodych ludzi w Polsce. W warunkach rosnących kosztów utrzymania dostęp do zakwaterowania staje się warunkiem rzeczywistego korzystania z prawa do szkolnictwa wyższego, często istotniejszym niż prestiż uczelni lub jakość oferty dydaktycznej. Autorzy wskazują na znaczny deficyt miejsc w domach studenckich, niedofinansowanie szkolnictwa wyższego oraz brak spójnego systemu wsparcia mieszkaniowego studentów. Zjawiska te prowadzą do stratyfikacji dostępu do studiów, ograniczenia mobilności edukacyjnej oraz pauperyzacji wyboru uczelni. Przy zastosowaniu metody dogmatycznoprawnej i analizy danych zastanych opracowanie rekonstruuje podstawowe bariery prawne, ekonomiczne i instytucjonalne. Wnioski wskazują, że obecny model interwencji państwa nie kompensuje nierówności, lecz przerzuca koszty kształcenia na gospodarstwa domowe, wzmacniając prekaryzację młodych dorosłych i ograniczając akumulację kapitału ludzkiego.

 


Słowa kluczowe:

prawo mieszkaniowe, dostępność mieszkaniowa, polityka mieszkaniowa, domy studenckie, mobilność edukacyjna


Akademiki w Polsce. Czy studenci mają gdzie mieszkać?, https://demagog.org.pl/analizy_i_raporty/akademiki-w-polsce-czy-studenci-maja-gdzie-mieszkac/.   Google Scholar

Arak P., De-commodification index for 20 OECD countries. Comparison of results for 1980 and 2010, „Problemy Polityki Społecznej. Studia i Dyskusje” 2014, No. 25(2).   Google Scholar

Bolt G., Czirfusz M., Precariousness and the financialization of housing, https://ec.europa.eu/programmes/erasmus-plus/project-result-content/89f55067-12f5-44e6-a74d-f940d84ded71/PusH_Working_Paper_2_Precariousness_and_Financialization_end.pdf.   Google Scholar

Ciechanowski P., Sarbinowski A., Kluczowe czynniki brane pod uwagę przy wyborze studiów na podstawie analizy fraz wyszukiwanych w Google, „Zbliżenia Cywilizacyjne” 2023, No. 19(1).   Google Scholar

Dembicka B., Żdanuk I., Determinanty wyboru uczelni i kierunku studiów w ocenie studentów i absolwentów polskich szkół wyższych, „Akademia Zarządzania” 2023, No. 7(3), DOI: 10.24427/az-2023-0050.   Google Scholar

Dimopoulos K., Koutsampelas C., Tsatsaroni A., Towards a theoretical synthesis for explaining educational inequality. The framework of Sen–Bourdieu–Bernstein, „European Educational Research Journal” 2021, Vol. 4.   Google Scholar

Enström Öst C., Wilhelmsson M., The long-term consequences of youth housing for childbearing and higher education, „Journal of Policy Modeling” 2019, Vol. 41, No. 5, DOI: 10.1016/j.jpolmod.2019.05.008.   Google Scholar

Esping-Andersen G., The three worlds of welfare capitalism, Princeton University Press, Princeton 1990.   Google Scholar

Główny Urząd Statystyczny, Szkolnictwo wyższe i jego finanse w 2022 roku, https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/edukacja/edukacja/szkolnictwo-wyzsze-i-jego-finanse-w-2022-roku,2,19.html.   Google Scholar

Główny Urząd Statystyczny, Szkolnictwo wyższe w roku akademickim 2024/2025, https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/edukacja/edukacja/szkolnictwo-w-roku-akademickim-20242025,8,11.html.   Google Scholar

Główny Urząd Statystyczny, Ubóstwo w Polsce w latach 2021 i 2022, https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/warunki-zycia/ubostwo-pomoc-spoleczna/ubostwo-w-polsce-w-latach-2021-i-2022,1,11.html.   Google Scholar

Gołębiowska A., Prokopowicz D., Narodowy Program Mieszkaniowy głównym normatywnym dokumentem określającym znowelizowaną politykę mieszkaniową państwa, „International Journal of Legal Studies” 2017, No. 2(2).   Google Scholar

Golinowska S., Modele polityki społecznej w Polsce i Europie na początku XXI wieku, Fundacja Batorego, Warsaw 2018.   Google Scholar

Hughes J.R., Clark S.E., Wood W., Cakmak S., Cox A., Macinnis M., Warren B., Handrahan E., Broom B., Youth homelessness: the relationships among mental health, hope, and service satisfaction, „Journal of the Canadian Academy of Child and Adolescent Psychiatry” 2010, Vol. 19, No. 4.   Google Scholar

Instytut Badań Edukacyjnych, Raport z badań dotyczących mobilności edukacyjnej i mieszkaniowej studentów, 2015.   Google Scholar

Jakubowski A. (ed.), Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, C.H. Beck, Warsaw 2023.   Google Scholar

Klatka D., Uczelnie w regulaminach akademików często łamią prawo, https://www.rp.pl/prawo-dla-ciebie/art12770211-uczelnie-w-regulaminach-akademikow-czesto-lamia-prawo.   Google Scholar

Łapszyński R., Państwo wobec kryzysu mieszkaniowego. Dylematy polityki mieszkaniowej, „Studia Socjologiczne” 2025, No. 1, DOI: 10.24427/az-2023-0050.   Google Scholar

Lis P., Polityka mieszkaniowa dla Polski. Dlaczego potrzeba więcej mieszkań na wynajem i czy powinno je budować państwo?, Fundacja Batorego, Warsaw 2019.   Google Scholar

Markowski T., Drzazga D., Sikora-Fernandez D., Groeger L., Danielwicz J., Raport w sprawie polityki mieszkaniowej państwa, PAN, Warsaw 2018.   Google Scholar

Marona B., Tomasik K., Problem dostępności mieszkań w Polsce w kontekście realizowanych programów polityki mieszkaniowej w Polsce, „Studia BAS” 2023, No. 4(76).   Google Scholar

Michno M., Lib W., Czynniki wpływające na wybór kierunku studiów, „Edukacja – Technika – Informatyka” 2019, No. 4(30).   Google Scholar

Miklaszewska A., Marks-Krzyszkowska M., Starosta P., Rozwój lokalny a polityka mieszkaniowa w gminach wiejskich, Wyd. UŁ, Łódź 2024.   Google Scholar

Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Wykonanie budżetu państwa w 2024 r. w części 28 – Szkolnictwo wyższe i nauka oraz w części 67 – Polska Akademia Nauk, https://www.gov.pl/web/nauka/wykonanie-budzetu-panstwa-w-2024-r-w-czesci-28--szkolnictwo-wyzsze-i-nauka-oraz-w-czesci-67--polska-akademia-nauk.   Google Scholar

Ministerstwo Rozwoju i Technologii, Podstawowe informacje o mieszkalnictwie w Polsce, https://www.gov.pl/web/rozwoj-technologia/podstawowe-informacje-o-mieszkalnictwie-w-polsce.   Google Scholar

Ministerstwo Rozwoju i Technologii, Program „Pierwsze Mieszkanie”, https://www.gov.pl/web/mieszkanie-dla-ciebie/program-pierwsze-mieszkanie.   Google Scholar

Najwyższa Izba Kontroli, Informacja o wynikach kontroli „Funkcjonowanie Programu Mieszkanie Plus”, https://www.nik.gov.pl/plik/id,25564,vp,28330.pdf.   Google Scholar

Nowak K., Lokalna polityka mieszkaniowa jako instrument przeciwdziałania niekontrolowanej urbanizacji w miastach kurczących się, „Problemy Rozwoju Miast” 2021, No. 71.   Google Scholar

Nowe podejście do inwestycji w mieszkania studenckie, https://bidrento.com/pl/nowe-podejscie-do-inwestycji-w-mieszkania-studenckie/.   Google Scholar

Pietrzak J., Rącka I., Wybrane instrumenty polityki mieszkaniowej, „Biuletyn SRMWW” 2018, No. 1(49).   Google Scholar

Podstawowe wyzwania: zmagania mieszkaniowe młodzieży europejskiej, Urząd Publikacji Unii Europejskiej, Luksemburg 2025, https://www.eurofound.europa.eu/en/publications/all/foundational-challenges-the-housing-struggles-of-europes-youth.   Google Scholar

Poland student accommodation report, https://www.cushmanwakefield.com/pl-pl/poland/insights/poland-student-accommodation-report.   Google Scholar

Przymeński A., Społeczne zapotrzebowanie na mieszkania dla gospodarstw domowych o niskich i bardzo niskich dochodach we współczesnej Polsce, „Polityka Społeczna” 2017, No. 11–12.   Google Scholar

Sarnowska J., Pustułka P., Kajta J., Gajek J., „To jest w ogóle jakiś dramat”. Sytuacja mieszkaniowa młodych ludzi w Polsce, „Studia Socjologiczne” 2025, No. 1.   Google Scholar

Sotomayor L., Tarhan D., Vieta M., McCartney S., Mas A., When students are house-poor: urban universities, student marginality, and the hidden curriculum of student housing, „Cities” 2022, Vol. 124, DOI: 10.1016/j.cities.2022.103572.   Google Scholar

Standing G., Prekariat. Nowa niebezpieczna klasa, Wyd. Nauk. PWN, Warsaw 2014.   Google Scholar

Studenci cudzoziemcy 2024, https://radon.nauka.gov.pl/raporty/studenci_cudzoziemcy_2024.   Google Scholar

Studenci na rynku nieruchomości 2021. Raport w ramach projektu „Aktywny student”, Warszawski Instytut Bankowości, Warsaw 2021, https://bde.wib.org.pl/wp-content/uploads/2022/01/AMRON-Studenci-na-rynku-nieruchomo-oci-2021.pdf.   Google Scholar

Student za akademik płaci średnio od 450 zł do 1200 zł – pomimo pandemii ceny poszybowały w górę, https://glos.pl/raport-student-za-akademik-placi-srednio-od-450-zl-do-1200-zl-pomimo-pandemii-ceny-poszybowaly-w-gore.   Google Scholar

Szczepański J., Społeczne czynniki decyzji o wyborze kierunku studiów, „Przegląd Socjologiczny” 1963, No. 16(2).   Google Scholar

Szczęśliwy finał historii studenta, który zamieszkał w samochodzie. „Mam już swój kąt”, https://www.wprost.pl/kraj/11478371.   Google Scholar

Szelągowska A., Bezpieczny kredyt 2% oraz konto mieszkaniowe jako elementy polityki mieszkaniowej w Polsce, „Studia BAS” 2023, No. 4(76).   Google Scholar

Ubóstwo w Polsce: przewidywany wzrost w 2023 roku, https://oko.press/ubostwo-2023-przewidywany-wzrost.   Google Scholar

Uniwersytet Jagielloński, Akademiki UJ, https://studiuje.uj.edu.pl/studenci/akademiki/uj.   Google Scholar

Uniwersytet Wrocławski, Zasady zakwaterowania w domach studenckich Uniwersytetu Wrocławskiego na rok akademicki 2024/2025, https://uwr.edu.pl/domy-studenckie-2/akty-prawne/.   Google Scholar

Wieczorek D., Ustawa obejmująca remonty i budowę akademików jest gotowa, https://www.gazetaprawna.pl/wiadomosci/kraj/artykuly/9530543,wieczorek-ustawa-obejmujaca-remonty-i-budowe-akademikow-jest-gotowa.html.   Google Scholar

Wiernicka-Ponikło K., Niezaspokojony popyt na mieszkania studenckie, https://www.jll.pl/pl/wiadomosci/niezaspokojony-popyt-na-mieszkania-studenckie.   Google Scholar

Woodhall-Melnik J., Monette C., Reiser C., LeBlanc Haley T., Housing first for youth who experience homelessness: a systematic review, „Urban Affairs Review” 2025, Vol. 61, No. 5.   Google Scholar

Wynajęcie mieszkania na studiach – w którym mieście kosztuje najwięcej?, https://serwisy.gazetaprawna.pl/nieruchomosci/artykuly/9299182.   Google Scholar

Wyższa Szkoła Biznesu – National Louis University, Akademiki, https://www.wsb-nlu.edu.pl/pl/akademiki.   Google Scholar

Związek Banków Polskich, Warszawski Instytut Bankowości, Portfel Studenta 2025. Raport z badania projektu „Aktywny student”, https://zbp.pl/getmedia/202503ea-24c7-4ca4-a353-677e097c4329/Portfel-Studenta_konferencja-ZBP.   Google Scholar

Pobierz


Opublikowane
2026-09-23

Cited By /
Share

Ziółkowska, A., & Krawiec, G. (2026). Housing accessibility as a determinant of educational mobility in Poland – a legal and socio-political perspective. Studia Prawnoustrojowe, (73). https://doi.org/10.31648/sp.12814

Agnieszka Ziółkowska 
Uniwersytet Śląski w Katowicach
https://orcid.org/0000-0002-9933-2667
Grzegorz Krawiec 
Uniwersytet Radomski im. K. Pułaskiego w Radomiu
https://orcid.org/0000-0003-2949-5361