ZWIERCIADŁO CZŁOWIECZEŃSTWA: WIZJE SZTUCZNEJ INTELIGENCJI W PROZIE STANISŁAWA LEMA I PHILIPA K. DICKA

Jacek Sobota

doi:10.31648/hip.8784

Published: 2023-12-23

No. 29 (2023)

The Mirror of Humanity: The Visions of Artificial Intelligence in the Works of Stanisław Lem and Philip K. Dick

Jacek Sobota

Humanities and Natural Sciences

Section: Articles

https://doi.org/10.31648/hip.8784

Abstract

This paper concentrates on the visions of artificial intelligence depicted by two outstanding 20thcentury writers: Philip K. Dick and Stanisław Lem. Despite the world of differences dividing both writers concerning creative temperament, writing technique, ways of depicting the world, they both shared a common belief that the technology that will give the defining shift and shape over the 21st century will be artificial intelligence. In the context of substantially growing significance and the increasing multiplicity of artificial intelligence (AI) systems and algorithms focused on interfering with human life (weak AI, unaware of its existence), the visions of Philip K. Dick and Stanisław Lem not only score disturbingly well on topicality but also seem extremely interesting from the point of view of philosophy and ethics. Of course, the works of Lem and Dick do not claim any plausible form of scientific realism, even though both writers wrote their books –at least partially – based on the available scientific knowledge). Still, they offer very interesting perspectives. The anthropological and allegorical aspects in Lem and Dick are particularly noteworthy – artificial intelligences are shown as a kind of anthropological mirror that reflects (perhaps a slightly distorted) image of Homo sapiens.
But maybe it is the other way around? Maybe it is human beings who are the mirror that reflects artificial intelligence – the mirror that duplicates and multiplies human shortcomings and virtues.

Keywords:

artificial intelligence, consciousnes, ethics, morality, Turing test, Chinese room, science fiction

Most read articles by the same author(s)

Jacek Sobota, Philosophy of fantastic , Humanities and Natural Sciences: No. 20 (2014)
Jacek Sobota, Hipotezy pomocnicze , Humanities and Natural Sciences: No. 6 (2000)
Jacek Sobota, The Political Alliances and Misalliances in Polish Science Fiction Literature , Humanities and Natural Sciences: No. 7 (2001)
Jacek Sobota, Ontological strategies in selected litter and film works , Humanities and Natural Sciences: No. 27 (2021)
Jacek Sobota, Fasada i matrioszka , Humanities and Natural Sciences: No. 20 (2014)
Jacek Sobota, Pro Memoria , Humanities and Natural Sciences: No. 11 (2005)
Jacek Sobota, Konieczność niekonieczna , Humanities and Natural Sciences: No. 7 (2001)
Jacek Sobota, Philosophical accents in Stanisław Lem’s work , Humanities and Natural Sciences: No. 28 (2022)
Jacek Sobota, V Krajowa Konferencja "Modelowanie cybernetyczne biologicznych" , Humanities and Natural Sciences: No. 6 (2000)

Download files

pdf (Język Polski)

Citation rules

Sobota, J. (2023). The Mirror of Humanity: The Visions of Artificial Intelligence in the Works of Stanisław Lem and Philip K. Dick. Humanities and Natural Sciences, (29), 219–252. https://doi.org/10.31648/hip.8784

Cited by / Share

Licence

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.

References

Dick P. K. (1998), Uwagi, przeł. M. Gawlik, [w:] Tegoż, Krótki, szczęśliwy żywot brązowego Oxforda, Prószyński i S-ka, Warszawa.
Google Scholar

Dick P. K. (1999), Blade Runner. Czy androidy śnią o elektrycznych owcach?, tłum. S. Kędzierski, Prószyński i S-ka, Warszawa.
Google Scholar

Dick P. K. (2000), Dzień, kiedy pan komputer stracił rozum, tłum. A. Gawlik, [w:] Tegoż, Oko Sybilli, Prószyński i S-ka, Warszawa.
Google Scholar

Dick P. K. (2000), Elektryczna mrówka, tłum. M. Gawlik, [w:] Tegoż, Oko Sybilii, Prószyński i S-ka, Warszawa.
Google Scholar

Dick P. K. (2000), Święty spór, tłum. M. Gawlik, [w:] Tegoż, Oko Sybilli, Prószyński i S-ka, Warszawa.
Google Scholar

Dick P. K. (2002), Nul-0, tłum. M. Gawlik, [w:] Tegoż, Czysta gra, Prószyński i S-ka, Warszawa.
Google Scholar

Dick P. K. (2002), Ucieczka, tłum. M. Gawlik, [w:] Tegoż, Czysta gra, Prószyński i S-ka, Warszawa.
Google Scholar

Gomułka J., Palm J. (2021), GOLEM XIV i hierarchia topozoficzna, [w:] Filozoficzny Lem. Wybór tekstów Stanisława Lema i opracowania, F. Kobiela, S. Gomułka (red.), Aletheia, Warszawa.
Google Scholar

Jameson F. (2011), Archeologie przyszłości. Pragnienie zwane utopią i inne fantazje naukowe, tłum. M. Płaza, M. Frankiewicz, A. Miszk, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków.
Google Scholar

Kant I. (1971), Uzasadnienie metafizyki moralności, tłum. M. Wartenberg, PWN, Warszawa.
Google Scholar

Kurzweil R. (2013), Nadchodzi Osobliwość, tłum. E. Chodkowska, A. Nowosielska, Kurhaus Publishing, Warszawa.
Google Scholar

Lem S. (1964), Summa technologiae, Wydawnictwo Literackie, Kraków.
Google Scholar

Lem S. (1971), Nowa Kosmogonia, [w:] Tegoż, Doskonała próżnia, Czytelnik, Warszawa.
Google Scholar

Lem S. (1976), Maska, Wydawnictwo Literackie, Kraków.
Google Scholar

Lem S. (1981), Golem XIV, Wydawnictwo Literackie, Kraków.
Google Scholar

Lem S. (1982), Wizja lokalna, Wydawnictwo Literackie, Kraków.
Google Scholar

Lem S. (1986), Rozprawa, [w:] Tegoż, Opowieści o pilocie Pirxie, Wydawnictwo Literackie, Kraków, Wrocław.
Google Scholar

Lem S. (1989), Fantastyka i futurologia, t. 1, Wydawnictwo Literackie, Kraków.
Google Scholar

Lem S. (2008), Niezwyciężony, Agora, Warszawa.
Google Scholar

Mayer-Schonberger V., Cukier K. (2014), Big data. Rewolucja, która zmieni nasze myślenie, pracę i życie, tłum. M. Głatki, MT Biznes, Warszawa.
Google Scholar

Oramus M. (1987), Biegnący po ostrzu, [w:] Tegoż, Wyposażenie osobiste, Iskry, Warszawa.
Google Scholar

Parker J. A. (1992), (U/od)płciowienie maszyny. „Maska” Stanisława Lema, tłum J. Jarzębski, „Teksty Drugie” 3 (15): 93–108.
Google Scholar

Peake A. (2015), Philip K. Dick. Człowiek, który pamiętał przyszłość, tłum. T. Hornowski, Rebis, Poznań.
Google Scholar

Penrose R. (2021), Nowy umysł cesarza, tłum. P. Amsterdamski, Zysk i S-ka, Poznań.
Google Scholar

Płaza M. (2006), O poznaniu w twórczości Stanisława Lema, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław.
Google Scholar

Popper K. E. (1993), Społeczeństwo otwarte i jego wrogowie, t. 1, tłum. H. Krahelska, PWN, Warszawa.
Google Scholar

Radkowska-Walkowicz M. (2008), Od golema do terminatora. Wizerunki sztucznego człowieka w kulturze, Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne, Warszawa.
Google Scholar

Rothfork J. (1989), Duch w maszynie: „Mortal Engines” Stanisława Lema, [w:] Lem w oczach krytyki światowej, red. J. Jarzębski, Wydawnictwo Literackie, Kraków.
Google Scholar

Rozmowy ze Stanisławem Lemem (rozm. Stanisław Bereś) (1987), Wyd. Literackie, Kraków.
Google Scholar

Stoff A. (1983), Powieści fantastyczno-naukowe Stanisława Lema, PWN, Warszawa, Poznań, Toruń.
Google Scholar

Szpakowska M. (1996), Dyskusje ze Stanisławem Lemem, Wyd. Open, Warszawa.
Google Scholar

Tegmark M. (2019), Życie 3.0. Człowiek w erze sztucznej inteligencji, tłum. T. Krzysztoń, Prószyński i S-ka, Warszawa.
Google Scholar