Wielojęzyczny słownik biblizmów: czy potrzebny? Czy możliwy?

Wojciech Chlebda

Uniwersytet Opolski
https://orcid.org/0000-0001-8242-4808


Abstract

The Bible is a common good of European culture but it has left a slightly different trace
in every national language. In the article it is argued that a multilingual dictionary
of phraseology of biblical origin could help define the common part of this heritage and
its different national parts. Thus the author characterizes three concepts: the corpus
of biblical phraseolgosms, the canon of biblical phraseologisms and the lexicographical
canon of biblical phraseologisms. Using a number of examples from different languages
(mainly from Polish, Russian and German), the author analyses three ways of establishing
a multilingual dictionary of the analysed units: expanding current bilingual dictionaries,
compiling national lexicographic canons of biblical phraseologisms, and an ideographic
dictionary built on the principle: from some common characters, places, images and biblical
motives to their different phraseological derivates in the different languages.


Keywords:

biblical phraseologism, multilingual lexicography, corpus, canon

Bogusławski A. (2008): Semantyka, pragmatyka. Leksykografa głos demarkacyjny. Warszawa.   Google Scholar

Bura R. (2003): Polska, czeska i górnołużycka frazeologia pochodzenia biblijnego a Nowy Testament Jakuba Wujka, Biblia kralicka oraz Nowy Testament Michała Frencla. Kraków.   Google Scholar

Bura R. (2007): Frazeologia w górnołużyckiej Biblii z roku 1728 na tle porównawczym czesko-polskim. „Studia Linguistica Universitatis Iagiellonicae Cracoviensis” 124, s. 41−48.   Google Scholar

Büchmann G. (2003 [1864]): Der große Büchmann. Geflügelte Worte. Knaur.   Google Scholar

Chlebda W. (1997): Biblizmy języka polskiego i rosyjskiego. Koncepcje opisu leksykograficznego. [W:] Współczesny język polski i rosyjski. Konfrontacja przekładowa. Red. A. Bogusławski, J. Mędelska. Warszawa, s. 23−66.   Google Scholar

Chlebda W. (1998): Biblizmy języka rosyjskiego. Koncepcje opisu leksykograficznego. [W:] Biblia w literaturze i folklorze narodów wschodniosłowiańskich. Red. R. Łużny, D. Piwowarska. Kraków, s. 15−33.   Google Scholar

Chlebda W. (2008): O pewnej perspektywie słownikowego opisu biblizmów. [W:] Studia i szkice slawistyczne. T. 9. Red. B. Kodzis. Opole, s. 6783.   Google Scholar

Chlebda W. (2010): Europeizmy frazeologiczne (1). Biblizmy. [W:] Podręczny idiomatykon polsko-rosyjski. T. 5. Red. W. Chlebda. Opole, s. 19−59.   Google Scholar

Chlebda W. (2011): Szkic do obrazu wieży Babel. Perspektywa słownikowo-tekstowa. [W:] My w wieży Babel. Między przekleństwem a błogosławieństwem. Red. M. Cieszkowski, J. Szczepaniak. Bydgoszcz, s. 25−38.   Google Scholar

Chlebda W. (2012): Czy zjednoczona Europa może stworzyć europejski słownik biblizmów? [W:] Sprache im Kulturkontext. Festschrift für Alicja Nagórko. Frankfurt am Main, s. 187−195.   Google Scholar

Chlebda W. (red.) (2013): Podręczny idiomatykon polsko-rosyjski. T. 6. Opole.   Google Scholar

Chlebda W. (red.) (2018): Europa. T. 2. Leksykonu aksjologicznego Słowian i ich sąsiadów. Red. J. Bartmiński. Lublin−Opole.   Google Scholar

Chlebda W., Lewicki R. (1988): Materiały do dwujęzycznego słownika tytułów. „Przegląd Rusycystyczny” 3−4, s. 69−85.   Google Scholar

Chlebda W., Dobrotová I. (red.) (2015): Tematický česko-polsko-ruský a polsko-česko-ruský slovník pohraničí. Tematyczny czesko-polsko-rosyjski i polsko-czesko-rosyjski słownik pogranicza. Opole.   Google Scholar

Dziamska-Lenart G. (2007): Frazeologizmy biblijne w nowych słownikach frazeologicznych. [W:] Język religijny dawniej i dziś. T. 3. Red. P. Bortkiewicz, S. Mikołajczak, M. Rybka. Poznań, s. 205−231.   Google Scholar

Godyń J. (1995): „Od Adama i Ewy zaczynać”. Mały słownik biblizmów języka polskiego. Warszawa.   Google Scholar

Hauck R. (1997): „Ангел” в чешской, русской и немецкой фразеологии. [W:] Problemy frazeologii europejskiej. T. 2: Frazeologia i religia. Red. A. M. Lewicki, W. Chlebda. Warszawa, s. 309−319.   Google Scholar

Koziara S. (2001): Frazeologia biblijna w języku polskim. Kraków.   Google Scholar

Koziara S. (2009): Tradycyjne biblizmy a nowe polskie przekłady Pisma Świętego (ujęcie filologiczno-normatywne). Kraków.   Google Scholar

Koziara S. (2012): Tradycyjna frazeologia biblijna a nowe przekłady Pisma Świętego w języku polskim (na przykładzie tłumaczeń Ewangelii św. Mateusza). [W:] Problemy frazeologii europejskiej. T. 9. Red. A. M. Lewicki. Lublin, s. 9−22.   Google Scholar

Koziara S. (2015): Szkice z polskiej frazeologii biblijnej. Łask.   Google Scholar

Krajcarz M. (2012): O różnicach pomiędzy niderlandzkimi i polskimi frazeologizmami pochodzenia biblijnego. [W:] Problemy frazeologii europejskiej. T. 9. Red. A. M. Lewicki. Lublin, s. 23−50.   Google Scholar

Krauss H. (2001): Skrzydlate słowa biblijne. Tłum. P. Pachciarek. Warszawa.   Google Scholar

Lewicki A. M. (2003): Studia z teorii frazeologii. Łask.   Google Scholar

Lewicki R. (2002): Христианство. Русско-польский словарь. Chrześcijaństwo. Słownik rosyjsko-polski. Warszawa.   Google Scholar

Oleśkiewicz A. (2007): Europa języków. Związki frazeologiczne o proweniencji biblijnej i antycznej w europejskiej wspólnocie słownikowej. Kraków.   Google Scholar

Ouředník P. (1994): Aniž jest co nového pod sluncem. Praha.   Google Scholar

Popławski E. (2014): Frazemy z biblijnymi nazwami osobowymi w gwarach polskich. Kraków.   Google Scholar

Rajnochová N. (2009): Из опыта работы над русско-чешским словарем библеизмов. (Проблема несоответствия библейских текстов). [W:] „Wort – Text – Zeit”. Phraseologische Einheiten in traditionellen und neuen wissenschaftlichen Paradigmen. „Greifswalder Beiträge zur Slawistik” IX, s. 85−86.   Google Scholar

Rutkowski M. (2012): Słownik metafor i konotacji nazw własnych. Olsztyn.   Google Scholar

Schäfer H. (2004): Biblische Redensarten und Sprichwörter. Hünfelden.   Google Scholar

Sendek R. (2007): Studia z frazeologii bułgarskiej i macedońskiej. Kraków.   Google Scholar

Sikorska E. (1979): Polska i angielska frazeologia pochodzenia biblijnego. „Prace Filologiczne” 29, s. 67−84.   Google Scholar

Sosiński M. (2009): Fraseología comparada del polaco y del español. Warszawa.   Google Scholar

Stĕpanova L. (2004): Česká a ruská frazeologie. Diachronní aspekty. Olomouc.   Google Scholar

Szpila G. (2014): Znajomość przysłów wśród polskich studentów – minimum paremiologiczne. „Literatura Ludowa”, s. 87−101.   Google Scholar

Walter H., Mokienko V. (2009): Deutsch-russisches Wörterbuch biblischer Phraseologismen. Mit historisch-etimologischen Kommentaren. Greifswald.   Google Scholar

Walter H., Komorowska E., Krzanowska A. et al. (2010): Deutsch-polnisches Wörterbuch biblischer Phraseologismen mit historisch-etimologischen Kommentaren. Szczecin−Greifswald.   Google Scholar

Zowczak M. (2013): Biblia ludowa. Interpretacje wątków biblijnych w kulturze ludowej. Toruń.   Google Scholar

Жолобова А. О. (2005): Фразеологические единицы библейского происхождения в английском, испанском и русском языках. Online: , dostęp: 21.03. 2020.   Google Scholar

Колесов В.В. (1994): Славянорусский и церковнославянский в древних переводах Евангелия. [W:] Переводы Библии и их значение в развитии духовной культуры славян. Санкт-Петербург, s. 23−30.   Google Scholar

Лилич Г. А., Мокиенко В. М., Степанова Л. И. (1993): Библеизмы в русском, чешском и словацком литературных языках. „Вестник Санкт-Петербургского государственного университета”. Серия 2, вып. 3. № 16, s. 51−59.   Google Scholar

Мокиенко В. М., Лилич Г. А., Трофимкина О. И. (2010): Толковый словарь библейских выражений и слов. Москва.   Google Scholar

Степанова Л. (1997): К вопросу о библейских неологизмах. [W:] Problemy frazeologii europejskiej. T. 2: Frazeologia i religia. Red. A. M. Lewicki, W. Chlebda. Warszawa, s. 137−143.   Google Scholar


Published
2020-07-29

Cited by

Chlebda, W. (2020). Wielojęzyczny słownik biblizmów: czy potrzebny? Czy możliwy?. Papers in Linguistics, 22(3), 5–24. https://doi.org/10.31648/pj.5703

Wojciech Chlebda 
Uniwersytet Opolski
https://orcid.org/0000-0001-8242-4808



License

Creative Commons License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.

Access to the electronic edition of the journal is open (open access). It does not require any fees, logging in or providing personal data. Every person, regardless of race, gender, sexual orientation, ethnic origin, nationality, faith or political opinion, may read articles published in "Prace Językoznawcze", download versions of texts in PDF file format, identical to the printed version, and submit for publication texts of their authorship, concerning linguistic issues and meeting editorial substantive and editorial requirements and academic ethical standards binding in science.

Authors of texts may place PDF files with their texts or the entire issue of a journal on scientific Internet portals, indicating the source of the text. The number of PDF files to be used is unlimited. It is forbidden to use the texts commercially or to derive material benefits from them. The Editorial Board has the right to publish the received texts in printed and electronic editions and to disseminate their entirety as well as abstracts and keywords on the website of the journal, the publishing platform of the University of Warmia and Mazury, in printed editions and in Internet scientific databases.