Fortune-telling and Magical Practices in the Light of Early Christian Synod Documents and State Statutes of the First Christian Emperors (IV-VI Centuries)


Abstract

Christians of the late antiquity, despite the growing role of Christianity and its recognition as a state religion, lived in a world that still abounded in various forms of pagan worship. Pagan divination and numerous magical practices still had excellent conditions for development. Cultural and religious human activity, despite state and church bans, naturally maintained the need to try, using special means and techniques, to learn about the future or influence the fate and course of events. The situation was conducive to the fact that Christians did not live in isolation but coexisted with pagans in the Roman Empire. This publication presents a detailed analysis of the provisions of synods from the 4th to the middle of the 6th century regarding divination and magical practices. The analysis in this matter was subject to canons promulgated in Elvira (306), Arles (314), Laodicea in Phrygia (end of the 4th century), Saliq in Seleucia-Ktezyfonie (410), Ireland (456–465), Vannes in Brittany (461–491), Gaul ( around 475–485), Agde (506), Orleans (511), Eleuze (551), twice again in Seleucia-Ktezyfonie (544) and (554) and in Braga (572) and Narbon (589). In order to present the subject more fully, the imperial legislation promulgated in religious matters by the first Christian Roman emperors, ranging from Constantine to Arkadiusz, was also discussed. First of all, the laws included in Book 16 of the Teodozian Code were analyzed. In this context, imperial edicts published in 341, 381, 385, 392, 395 and 396 were cited.


Keywords

divination; magic; synod; Roman law; early Christianity; Roman Empire; ancient history divination; magic; synod; Roman law; early Christianity; Roman Empire; ancient history

Baron Arkadiusz, 2013, Magia i czary w Konstytucjach Apostolskich, w: Ożóg Monika, Widok Norbert (red.), 2013, Zabobony, czary i magia w Kościele starożytnym, Re¬dakcja Wydawnictw Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Opolskiego, Opole, s. 75–95.

Canones ex orientalium patrum synodis (Canones Martini), 1950, Claude W. Barlow (ed.), Martini Episcopi Bracarensis Opera Omnia, New Haven, s. 123–144.

Cochrane Charles N., 1960, Chrześcijaństwo i kultura antyczna, Instytut Wydawniczy Pax, Warszawa.

Code Thédosien XVI, 2002, ed. Theodor. Mommsen, Paul Meyer, Paul Krüger, trad. Jean Rougé, Roland Delmaire, t. 1, SCh 497, Les Éditions du Cerf, Paris.

Codex Iustinianus, 1954, w: Corpus Iuris Civilis, ed. Paul Krüger, t. 2, Weidmann, Berlin.

De Bruyn Theodore, 2008, Appeals to Jesus as the One ‘Who Heals Every Illness and Every Infirmity’ (Matt 4,23; 9,35) in Amulets in Late Antiquity, w: Lorenzo Di Tom¬maso and Lucian Turcescu (ed.), The Reception and Interpretation of the Bible in Late Antiquity: Proceedings of the Montréal Colloquium in Honour of Charles Kan¬nengiesser, 11–13 October 2006, Brill, Leiden, s. 65–81.

Dębiński Antoni, 1990, Ustawodawstwo karne rzymskich cesarzy chrześcijańskich w sprawach religijnych, Redakcja Wydawnictw Katolickiego Uniwersytetu Lubel¬skiego, Lublin.

Dokumenty synodów od 381 do 431 roku, 2010, Baron Arkadiusz, Pietras Henryk (oprac.), t. IV, Wydawnictwo WAM, Kraków.

Dokumenty synodów od 431 do 504 roku, 2011, Baron Arkadiusz, Pietras Henryk (oprac.), t. VI, Wydawnictwo WAM, Kraków.

Dokumenty synodów od 50 do 381 roku, 2006, Baron Arkadiusz, Pietras Henryk (oprac.), t. I, Wydawnictwo WAM, Kraków.

Dokumenty synodów od 506 do 553 roku, 2014, Baron Arkadiusz, Pietras Henryk (oprac.), t. VIII, Wydawnictwo WAM, Kraków.

Encyklopedia PWM, Hasło: Magia, https://encyklopedia.pwn.pl/szukaj/magia.html (dostep: 07.01.2020),

Encyklopedia PWN, Hasło: Wróżbiarstwo, https://encyklopedia.pwn.pl/encyklopedia/ wróżbiarstwo.html (dostęp: 7.01.2020).

Ensslin Wilhelm, 1948, La politica ecclesiastica dell’ imperatore Teodosio agli inizi del suo governo, Nuovo Didaskaleion, nr 2, s. 5–26.

Ensslin Wilhelm, 1953, Die Religionspolitik des Kaisers Teodosius der Grossen, Verlag der Bayerischen Akademie der Wissenschaften, München.

Euzebiusz z Cezarei, 2007, Życie Konstantyna, tłum. Teresa Wnętrzak, ŹMT, nr 44, Wydawnictwo WAM, Kraków.

Gaudemet Jean, 1947, La législation religieuse de Constantin, Revue d’Histoire de l’ Eglise de France, nr 33, s. 25–61.

Hermiasz Sozomen, 1980, Historia Kościoła, tłum. Stefan Kazikowski, Instytut Wy¬dawniczy Pax, Warszawa.

Jaczynowska Maria i inni, 2004, Historia Starożytna, Wydawnictwo Trio, Warszawa.

Jurewicz Oktawiusz, Winniczuk Lidia, 1968, Starożytni Grecy i Rzymianie w życiu prywatnym i państwowym, PWN, Warszawa.

Kracik Jan, 2012, Chrześcijaństwo kontra magia. Historyczne perypetie, Wydawnictwo M, Kraków.

Labourt Jérôme, 1904, Le christianisme dans l`Empire Perse sous la dynastie Sassani¬de (221–632), Paris.

Laktancjusz, 1933, De mortibus persecutorum, tłum. Jan Czuj, w: Laktancjusz, Pisma wybrane. De mortibus persecutorum, Epitome, De ira Dei, J. Jachowski-Księgarnia Uniwersytecka, Poznań.

Lippolt Adolf, 1968, Teodosius der Grosse und seine Zeit, Kohlhammer, Stuttgart.

Marcin z Bragi, 2008, Statuty Synodów odbywanych przez Ojców Wschodnich, tłum. M. Rola, w: Dzieła, Kęty, s. 310–351.

Mommsen Thedor, 1899, Römisches Straftrecht, Duncker & Humblot, Leipzig.

Monaca Mariangela, 2002, Disposizioni dei concili gallici contro magia e divinazione. Chierici maghi ed indovini (sec. V–VI), w: I concili della cristianità occidentale: sec¬oli III–V, Studia Ephemeridis Augustinianum, 78, s. 117–143.

Naumowicz Józef i inni (red.), (2009), Chrześcijanie w świecie późnego antyku, Wydaw¬nictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego, Warszawa.

Ożóg Monika, Pietras Henryk, 2013, Praktyki magiczne w aktach synodalnych – zarys problematyki, w: Ożóg Monika, Widok Norbert (red.), Zabobony, czary i magia w Kościele starożytnym, Redakcja Wydawnictw Wydziału Teologicznego Uniwersy¬tetu Opolskiego, Opole, s. 97–117.

Ożóg Monika, Widok Norbert (red.), 2013, Zabobony, czary i magia w Kościele starożyt¬nym, Redakcja Wydawnictw Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Opolskiego, Opole.

Piechocka-Kłos Maria, 2010, Prawodawstwo cesarskie i kościelne wobec kultu pogań¬skiego w IV–VI wieku, Studio Poligrafii Komputerowej „SQL”, Olsztyn.

Price R. M., 1993, Pluralism and the Religious Tolerance in the Empire of the Fourth Century, Studia Patristica, nr 24, s. 184–188.

Tytus Liwiusz, 1971, Dzieje Rzymu od założenia miasta. Księgi VI–X, tłum. Andrzej Kościółek, Ossolineum, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk.

Wierciński Andrzej, 2000, Magia i religia. Szkice z antropologii religii, Zakład Wydaw¬niczy Nomos, Kraków.

Wipszycka Ewa, 1994, Kościół w świecie późnego antyku, Państwowy Instytut Wydaw¬niczy, Warszawa.

Wiśniewski Robert, 2009, Chrześcijanie i wróżbiarstwo w późnej starożytności, w: Józef Naumowicz (red.), Chrześcijanie w świecie późnego antyku, Wydawnictwo Uniwer¬sytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego, Warszawa, 69–79.

Wiśniewski Robert, 2013, Wróżbiarstwo chrześcijańskie w późnym antyku czyli jak poznać przyszłość i nie utracić zbawienia, Wydawnictwo Naukowe Sub Lupa, War¬szawa.

Wygralak Paweł, 2011, Stanowisko Kościoła wobec idolatrii i magii na terenach Galii i Hiszpanii w późnej starożytności chrześcijańskiej (VI–VII w.), Wydawnictwo Uni¬wersytetu im. Adama Mickiewicza, Wydział Teologiczny, Poznań.

Wygralak Paweł, 2013, Zło magii w pastoralnych wskazaniach Ojców Kościoła, Vox Patrum, t. 59, nr 33, s. 303–316.

Wypustka Andrzej, 2001, Magia antyczna, Ossolineum, Wrocław.

Published
2020-12-31

Cited by

Piechocka-Kłos, M. (2020). Fortune-telling and Magical Practices in the Light of Early Christian Synod Documents and State Statutes of the First Christian Emperors (IV-VI Centuries). Studia Warmińskie, 57, 361–382. https://doi.org/10.31648/sw.5340

Maria Piechocka-Kłos 
https://orcid.org/0000-0002-5909-5521