Kryteria przyznania pomocy prawnej z urzędu w polskich procedurach sądowych
Abstrakt
W tekście przedstawia się problematykę pomocy prawnej z urzędu, upatrując w niej instytucję mającą m.in. na celu zniwelowanie różnic wynikających ze statusu materialnego stron wybranych postępowań sądowych, to jest postępowania cywilnego, postępowania karnego a także postępowania w sprawach o wykroczenia. We wszystkich tych trzech procedurach instytucja pomocy prawnej przybiera postać pomocy świadczonej przez pełnomocnika (postępowanie cywilne) lub pełnomocnika i obrońcy (postępowanie: karne i w sprawach o wykroczenia), przy czym dwie ostatnie nie mogą być stosowane zamiennie, bo obrońca jest pomocnikiem prawnym przypisanym do osoby oskarżonego (obwinionego). Każda z trzech procedur uzależnia przyznanie pomocy prawnej z urzędu od spełnienia określonego warunku lub warunków, przy czym tylko procedura karna rezygnuje z kryterium celowościowego. W tekście poddano krytyce brak progów dochodowych, uznając to za okoliczność utrudniającą kontrolę decyzji odmawiającej przyznanie tytułowej pomocy.
Słowa kluczowe:
pełnomocnik, obrońca, postępowania sądowe, prawo ubogich, celowość pomocy prawnej z urzędu, dobro wymiaru sprawiedliwościBibliografia
Bekrycht T., Analiza terminów „stosunek społeczny” a „stosunek prawny”, „Filozofia Publiczna i Edukacja Demokratyczna” 2015, nr 1. Google Scholar
Cieślak M., Polska procedura karna. Podstawowe założenia teoretyczne, Warszawa 1973 oraz Warszawa 1984 Google Scholar
Daniluk D., Prawo do nieodpłatnej pomocy prawnej w świetle konstytucyjnej zasady równości, „Przegląd Prawa Konstytucyjnego” 2023, nr 2. Google Scholar
Jasiński W., Prawo do obrony w znowelizowanym postępowaniu przygotowawczym [w:] M. Kolendowska – Matejczuk, K. Szwarc (red.) Prawo do obrony w postępowaniu penalnym. Wybrane aspekty, Warszawa 2014. Google Scholar
Gołąb S., O pełnomocnikach w procesie cywilnym, Warszawa 1938, s. 4 Google Scholar
Grajewski J., Steinborn S., Komentarz do art. 43 [w:] L. K. Paprzycki (red.), J. Grajewski, S. Steinborn, Komentarz aktualizowany do art. 1-424 Kodeksu postępowania karnego, LEX 2015. Google Scholar
Grzegorczyk T., Obrońca w postępowaniu przygotowawczym, Łódź 1988. Google Scholar
Gudowski J., Pełnomocnictwo procesowe na tle podziału prawa na prywatne i publiczne, „Polski Proces Cywilny” 2011, nr 1. Google Scholar
Gudowski J. Komentarz do art. 86 [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Tom I. Postępowanie rozpoznawcze. Artykuły 1-124, T. Ereciński (red.), LEX 2023. Google Scholar
Kleina D., Przymus adwokacki, „Palestra” 1926, nr 1. Google Scholar
Kruszyński P., Istota i skutki prawne sprzeczności interesów oskarżonych reprezentowanych przez tego samego obrońcę w postępowaniu karnym, „Prokuratura i Prawo” 2020, nr 9. Google Scholar
Kwiatkowski Z., Prawo do sądu w demokratycznym państwie prawnym, „Ius Novum” 2019, nr 2. Google Scholar
Nowicki M. A., R.D. przeciwko Polsce - wyrok ETPC z dnia 18 grudnia 2001 r., skargi nr 29692/96 i 34612/97, [w:] M.A. Nowicki, Nowy Europejski Trybunał Praw Człowieka. Wybór orzeczeń 1999-2004, Kraków 2005. Google Scholar
Nowicki M. A., Komentarz do art. 6 [w:] Komentarz do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności [w:] Wokół Konwencji Europejskiej. Komentarz do Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, LEX 2021. Google Scholar
Pietrzak M., Prawo do obrony w pierwszych chwilach postępowania karnego [w:] M. Kolendowska – Matejczuk, K. Szwarc (red.) Prawo do obrony w postępowaniu penalnym. Wybrane aspekty, Warszawa 2014. Google Scholar
Stefański R. A., Komentarz do art. 81 [w:] R.A. Stefański, S. Zabłocki, Kodeks postępowania karnego. Tom I. Komentarz do art. 1-166, , LEX 2017. Google Scholar
Stroiński A., Przeobrażenia idei sprawiedliwości społecznej. Część II: Sprawiedliwość społeczna jako sprawiedliwość wyrównawcza, „Roczniki Filozoficzne” 2018, tom LXVI, nr 1. Google Scholar
Paluszkiewicz H., Komentarz do art. 107 [w:] Kodeks postępowania karnego. Komentarz, K. Dudka (red.), LEX 2023. Google Scholar
Posnow W., Komentarz do art. 80a [w:] Kodeks postępowania karnego. Komentarz, J. Skorupka (red.), Warszawa 2015. Google Scholar
Radwan M., Komentarz do art. 1129 [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz aktualizowany. Tom II. Art. 478-1217, M. Manowska (red.), LEX 2022. Google Scholar
Sowiński P.K., Sprzeczność interesów oskarżonych jako przesłanka wyłączająca możliwość wspólnej ich obrony (art. 85 k.p.k.), cz. I, „Palestra” 2008, nr 10 oraz cz. II, „Palestra” 2009, nr 1 – 2. Google Scholar
Sowiński P.K., Uprawnienia składające się na prawo oskarżonego do obrony. Uwagi na tle czynności oskarżonych oraz organów procesowych, Rzeszów 2012. Google Scholar
Stasiak J., Komentarz do art. 117 [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Koszty sądowe w sprawach cywilnych. Dochodzenie roszczeń w postępowaniu grupowym. Przepisy przejściowe. Komentarz do zmian. Tom I i II, T. Zembrzuski (red.), LEX 2020. Google Scholar
Steinborn S., Komentarz do 80a [w:] J. Grajewski, P. Rogoziński, S. Steinborn (red.) Kodeks postępowania karnego. Komentarz do wybranych przepisów, LEX 2016. Google Scholar
Sławicki P., Postępowanie klauzulowe. Art. 776–795 k.p.c. Komentarz, LEX 2020. Google Scholar
Świecki D., Komentarz do art. 526 [w:] B. Augustyniak, K. Eichstaedt, M. Kurowski, D. Świecki (red.) Kodeks postępowania karnego. Tom II. aktualizowany, LEX 2023. Google Scholar
Waltoś S., Proces karny. Zarys systemu, Warszawa 2002. Google Scholar
Waltoś S., Hofmański P., Proces karny. Zarys systemu, Warszawa 2016. Google Scholar
Wojdała M., Pomoc prawna z urzędu w procesie cywilnym. Przesłanki wyznaczenia pełnomocnika procesowego. Komentarz do postanowienia Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 30 grudnia 2013 roku, III AUz 485/13, „Acta Iuris Stetinensis” 2014, nr 8. Google Scholar
Zabłocki S., Komentarz do art. 438 [w:] R. A. Stefański, S. Zabłocki, Kodeks postępowania karnego. Tom IV. Komentarz do art. 425–467, LEX 2021. Google Scholar
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
