Gaslighting jako forma przemocy psychicznej

Marta Romańczuk-Grącka

Wydział Prawa i Administracji, Uniwersytet Warmińsko-Mazurski


Abstrakt

Spośród różnych form manipulacji psychologicznej można wyodrębnić szczególną jej postać pod nazwą gaslighting rozumianą jako osłabienie funkcji poznawczych i poczucia kontroli nad wydarzeniami poprzez wywołanie u innej osoby przekonania, że nie może ufać własnej pamięci, czy percepcji. Klasyczną postacią tej praktyki jest wmawianie innej osobie choroby psychicznej, przy czym osoba ta nie uruchamia procesów obronnych i nabiera takiego przekonania.Celem artykułu jest jej prezentacja, wyjaśnienie oraz uzasadnienie przyporządkowania gaslightingu do form przemocy psychicznej w ujęciu kryminologicznym. Opracowanie ma charakter interdyscyplinarny odnoszący się do interakcji pomiędzy gaslighterem a jego pokrzywdzonym i przedstawia typowy przebieg tego zjawiska. Stanowi również próbę odpowiedzi na pytanie: Jaki jest zakres aktualnych środków reakcji prawnokarnej w celu przeciwdziałania tego typu przejawom przemocy? Autorka formułuje wniosek o braku potrzeby osobnej kryminalizacji tego zjawiska i potrzebie jego oceny z perspektywy aktualnie dostępnych środków reakcji prawnokarnej. Zwraca również uwagę na konieczność kształtowania świadomości prawnej społeczeństwa w zakresie przeciwdziałania poszczególnym przejawom przemocy psychicznej.


Słowa kluczowe:

psychomanipulacja, znęcanie się, zaburzenia poznawcze, środki reakcji prawnokarnej

Abramson K., Turning Up the Lights on Gaslighting, „Philosophical Perspectives” 2014, nr 28   Google Scholar

Ackerman R.J., Pickering S.E., Zanim będzie za późno – przemoc i kontrola w rodzinie, Gdańsk 2002   Google Scholar

Ahern K., Institutional Betrayal and Gaslighting, „J Perinat Neonat Nurs” 2018, vol. 38   Google Scholar

Archer J., Browne K.D., Concepts and approaches to the study of aggression, [w:] Human aggression: naturalistic approaches, J. Archer, K.D. Browne (red.), London 1989   Google Scholar

Badura-Madej W., Dobrzyńska-Mesterhazy A., Przemoc w rodzinie. Interwencja kryzysowa i psychoterapia, Kraków 2000   Google Scholar

Baumgartner E., Obywatelstwo z przeszkodami, Warszawa 2009   Google Scholar

Betz J., Violence: Garver's definition and Deweyan correction, „Ethicks” 1977, nr 87   Google Scholar

Beerbohm E., Davis R., Gaslighting Citizens, https://scholar.harvard.edu/files/beerbohm/files/eb_rd_gaslighting_citizens_apsa_2018_v1_1_0.pdf, s. 5.   Google Scholar

Błachut J., Gaberle A., Krajewski K., Kryminologia, 2006   Google Scholar

Cabalski M., Przemoc stosowana przez kobiety, Impuls, Kraków 2017   Google Scholar

Chrzczonowicz P., Sekty destrukcyjne. Wybrane zagadnienia prawne, kryminologiczne i społeczne, Toruń 2013   Google Scholar

Ciesielska M., Rodzaje, formy i cykl przemocy w rodzinie, „Zeszyty Naukowe Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej im Witelona w Legnicy” 2014, nr 12,   Google Scholar

Evans P.,The Verbally Abusive Relationship: How to Recognize it and How to Respond, Wyd. 2nd. Holbrook, Mass.: Adams Media Corporation, 1996   Google Scholar

Gadomska H., Gaslighting. Najokrutniejsza i najbardziej wyrafinowana forma przemocy, https://www.focus.pl/artykul/najsubtelniejsza-i-najokrutniejsza-forma-przemocy-gaslighting-to-pojecie-lepiej-znac, (31.03.2021).   Google Scholar

Hołyst B., Kryminologia, Warszawa 2009   Google Scholar

Helios J., Jedlecka W., Współczesne oblicza przemocy. Zagadnienia wybrane, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2017   Google Scholar

Imbusch P., Der Gewaltbegriff, [w:] Internationales Handbuch der Gewaltforschung, W. Heitmeyer, J. Hagan (red.), Wiesbaden 2002   Google Scholar

Jabłoński J., Kusek J., Hanuszewicz W., Przemoc i jej różnorodne formy, http://trijar.republika.pl/przem_form.html (31.03.2021).   Google Scholar

Knapp D. R., Fanning the Flames: Gaslighting as a tacticof psychological abuse and criminal prosecution, „Albany Law Review”, 2020, vol 83.1   Google Scholar

Krajewski K., O pojęciu przemocy w kryminologii, „Studia Kryminologiczne, Kryminalistyczne i Penitencjarne” 1988, XIX   Google Scholar

Kubala-Kulpińska A., Gaslighting - przemoc, której nie widać, „Głos Pedagogiczny” 2019, nr 107   Google Scholar

Kucewicz K., Gaslighting - o przemocy emocjonalnej w związku, http://kobieta.onet.pl/zdrowie/porady-ekspertow/psycholog/gaslighting-o-przemocy-emocjonalnej-w-zwiazku/nvql1bf (dostęp 31.03.2021)   Google Scholar

Miecznikowski G., Gaslighting – najokrutniejsza forma przemocy, https://grzegorzmiecznikowski.pl/gaslighting-najokrutniejsza-forma-przemocy/, (31.03.2021).   Google Scholar

Newman G. R., Understanding violence, Philadelphia 1979   Google Scholar

Nunner-Winkler G., Psychische Gewalt, „Berliner Forum Gewaltprävention” 2007, nr 29   Google Scholar

Pasowicz B., Wysocka-Pelczyk M., Przemoc – problemy definicyjne. Agresja i przemoc we współczesnym świecie, Kraków 1998   Google Scholar

Pełka-Sługocka M.D., Sługocki L., Przestępstwa przy użyciu przemocy popełniane przez kobiety, „Studia Kryminologiczne, Kryminalistyczne i Penitencjarne” PWN 1983, nr 13   Google Scholar

Ratajczak A., Przemoc jako przestępstwo oraz jako sposób sprawowania władzy, „Gazeta Sądowa” 2000, nr 9   Google Scholar

Ratajczak M., Co warto wiedzieć o przemocy psychicznej? http://www.smigiel.pl/files/upload/file/2013/Przem_psych_art2013.pdf (dostęp 31.03.2021).   Google Scholar

Romańczuk-Grącka M., Kryminologiczne aspekty sekt destrukcyjnych, Olsztyn 2008,   Google Scholar

Romańczuk-Grącka M., Powody i zakres kryminalizacji utrudniania korzystania z zajmowanego lokalu mieszkalnego – art. 191 § 1a k.k., „Studia Prawnoustrojowe” 2018, nr 41   Google Scholar

Romańczuk-Grącka M., Pojęcie i funkcje przymusu psychicznego w prawie karnym, Warszawa 2020, s. 239-240.   Google Scholar

Schneider H.J., Przemoc w szkole, „Zdrowie Psychiczne” 1992, nr 1-2   Google Scholar

Schneider H.J., Zysk z przestępstwa. Środki masowego przekazu a zjawiska kryminalne, Warszawa 1992   Google Scholar

Schnizlein J., Misbrauchte Seele, „News” 2017, nr 25   Google Scholar

Spear A.D., Epistemic dimensions of gaslighting: peer-disagreement, self-trust, and epistemic injustice, „Inquiry: An Interdisciplinary Journal of Philosophy”, 2019, s. 1–24, DOI:10.1080/0020174X.2019.1610051   Google Scholar

Stark C.A., Gaslighting, Misogyny, and Psychological Oppression, „The Monist,” 2019, vol. 102   Google Scholar

Sweet P. L., The Sociology of Gaslighting, „American Sociological Review” 2019, vol. 84 (5)   Google Scholar

Szostak M., Sekty destrukcyjne. Studium metodologiczno-kryminalistyczne, Kraków 2001   Google Scholar

Woźniakowska-Fajst D., Stalking i inne formy przemocy emocjonalnej. Studium kryminologiczne, Warszawa 2019   Google Scholar

Zagzebski L., Epistemic Authority: A Theory of Trust, Authority, and Autonomy in Belief, Oxford University Press, Oxford 2012   Google Scholar

Zarębska-Piotrowska D., Psychomanipulacja – grupy sychomanipulacyjne. Przyczyny. Mechanizmy. Skutki. Wybrane zagadnienia, ekspertyza, Biuro Studiów i Ekspertyz Kancelarii Sejmu, Warszawa 1999   Google Scholar

Pobierz


Opublikowane
2021-05-22

Cited By /
Share

Romańczuk-Grącka, M. (2021). Gaslighting jako forma przemocy psychicznej. Studia Prawnoustrojowe, (52). https://doi.org/10.31648/sp.6614

Marta Romańczuk-Grącka 
Wydział Prawa i Administracji, Uniwersytet Warmińsko-Mazurski