W kwestii prawdziwości dzieł sztuki


Abstrakt

W niniejszym artykule rozważam możliwość orzekania prawdy i fałszu (cech prawdziwości i fałszywości) o wytworach aktywności artystycznej człowieka, czyli dziełach  sztuki. Rozważania te zawierają trzy ograniczenia: (1) w polu moich zainteresowań pozostają przede wszystkim literackie dzieła sztuki; (2) chodzi mi przede wszystkim o czysto poznawczy sens prawdy i fałszu, w szczególności, możliwość aplikacji tzw. klasycznej definicji prawdy; (3) za podstawę swoich rozważań (a co najmniej ich punkt wyjścia) biorę przede wszystkim ustalenia wypływające z rozważań fenomenologów, w szczególności: W. Stróżewskiego, R. Ingardena, M. Heideggera i E. Husserla. Ustalenia te pozwalają mi ostatecznie przyjąć, iż dzieła sztuki nie mogą być wprawdzie nosicielami prawdy klasycznie pojętej (ta bowiem jest własnością sądów sensu stricte), ale są i mogą być siedliskiem „prawdy jako manifestacji” (veritas ut manifestatio).

Słowa kluczowe

prawda; sąd; quasi-sąd; obiektywność; ontyczna obiektywność; transcendencja,; dzieło sztuki

Arystoteles (1988),O duszy, przeł. P. Siwek, Biblioteka Klasyków Psychologii, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.

Arystoteles (2000), Τα μετα τα φυσικα. Metaphysica. Metafizyka, t. I, przeł. T. Żeleźnik, redakcja naukowa A. Maryniarczyk, Wydawnictwo KUL, Lublin.

Dębowski J. (2011), Prawda w fenomenologii, [w:] Prawda, D. Leszczyński (red.), Seria „Studia Systematica”, I, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław: 77–97.

Dębowski J. (2015), O obiektywności prawdy i jej podstawach ontycznych, „Zagadnienia Naukoznawstwa” 2 (204): 111–124.

Dummett M (1978), Realism, [w:] idem, Truth and Other Enigmas, Duckworth, London: 145–165.

Heidegger M. (2005), Bycie i czas, przeł. B. Baran, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa. Husserl E. (1929), Formale und transzendentale Logik, „Jahrbuch für Philosophie und phänomenologische Forschung”, I, Halle (Saale).

Husserl E. (1975), Idee czystej fenomenologii i fenomenologicznej filozofii. Księga pierwsza, przeł. D. Gierulanka, PWN, Warszawa.

Ingarden R. (1957a), O różnych rozumieniach «prawdziwości» w dziele sztuki, [w:] idem, Studia z estetyki, t. I, PWN, Warszawa: 373–389.

Ingarden R. (1957b), O tak zwanej «Prawdzie» w literaturze, [w:] idem, Studia z estetyki, Tom I, PWN, Warszawa: 393–439.

Ingarden R. (1971), Rozważania dotyczące zagadnienia obiektywności, [w:] idem, U podstaw teorii poznania. Część pierwsza, PWN, Warszawa: 451–490.

Ingarden R (1987)., Spór o istnienie świata, t. II, Ontologia formalna, Część I, Forma i istota, oprac. i przeł. D. Gierulanka, Wyd. III zmienione, PWN, Warszawa.

Ingarden R. (1988), O dziele literackim. Badania z pogranicza ontologii, teorii języka i filozofii literatury, przeł. M. Turowicz, PWN, Warszawa.

Krąpiec M.A. (1984), Metafizyka. Zarys teorii bytu, Wyd. III, Redakcja Wydawnictw KUL, Lublin.

Stróżewski W. (2013), Logos, wartość, miłość, Wydawnictwo „Znak”, Kraków. Tomasz z Akwinu (2003), Summa contra gentiles. Prawdy wiary chrześcijańskiej w dyskusji z poganami, innowiercami i błądzącymi, t. I, przeł. Z. Włodek, W. Zega, Poznań.

Woleński J. (2005), Epistemologia. Poznanie, prawda, wiedza, realizm, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
Pobierz

Opublikowane : 2018-12-20


Dębowski, J. (2018). W kwestii prawdziwości dzieł sztuki. Humanistyka I Przyrodoznawstwo, (24), 455-469. https://doi.org/10.31648/hip.2625

Józef Dębowski  jozef.debowski@uwm.edu.pl
Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie, Wydział Humanistyczny  Polska
https://orcid.org/0000-0003-2456-5797




Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne 4.0 Międzynarodowe.

Teksty zaproponowane do "Humanistyki i Przyrodoznawstwa" nie powinny być nigdzie wcześniej publikowane. Wraz z przesłaniem tekstu redakcji Autor akceptuje, że w momencie zakwalifikowania tekstu do publikacji nasze czasopismo będzie stosowało licencję the Creative Commons Attribution (CC BY-NC). Na podstawie tej licencji autorzy zgadzają się, że ich prace mogą być zgodnie z prawem ponownie wykorzystywane do jakichkolwiek celów, za wyjątkiem celów komercyjnych, bez konieczności uzyskania uprzedniej zgody ze strony autora lub wydawcy. Każdy może prace te czytać, pobierać, kopiować, drukować, rozpowszechniać oraz przetwarzać, pod warunkiem poprawnego oznaczenia autorstwa oraz oryginalnego miejsca publikacji. Autorzy zachowują prawa autorskie do swoich utworów bez żadnych innych ograniczeń. Pełna informacja na temat licencji CC BY-NC

Oświadczenie autora do pobrania