Ewolucja odpowiedzialności karnej za samowolę budowlaną w polskim prawie budowlanym
Abstrakt
Samowola budowlana, jako zjawisko prawne została po raz pierwszy uregulowana w polskim ustawodawstwie na początku XX wieku. Wraz z rozwojem urbanizacji i wzrostem znaczenia ładu przestrzennego, ustawodawca dostrzegł potrzebę kontroli nad procesem inwestycyjnym.
W początkowym okresie sprawca samowoli budowlanej ponosił odpowiedzialność karną wyłącznie na gruncie prawa wykroczeniowego, co oznaczało łagodniejszy reżim odpowiedzialności – najczęściej w postaci grzywny lub aresztu. Z czasem, w odpowiedzi na rosnącą skalę nielegalnych inwestycji oraz potrzebę skuteczniejszego egzekwowania prawa, ustawodawca zdecydował się na zaostrzenie sankcji. Samowola budowlana przestała być traktowana wyłącznie, jako wykroczenie – kwalifikowaną ją, po spełnieniu określonych w ustawie wymogów, również jako przestępstwo, stając się nim wyłącznie od 1994 roku. Od 2020 roku samowola budowlana, z uwagi na przyjęcie, iż stanowi ona czyn o stosunkowo niskiej szkodliwości społecznej, jest wykroczeniem.
Celem artykułu jest przedstawienie zmian legislacyjnych i ustalenie, czy odpowiedzialność karna za samowolę budowlaną jest uzależniona od uprzedniego wydania decyzji administracyjnej przez organ nadzoru budowlanego.
We wnioskach wskazać należy, pomimo zmian w kwalifikacji prawnej czynu, w doktrynie i orzecznictwie utrzymuje się pogląd, że odpowiedzialność karna (obecnie wykroczeniowa) za popełnienie samowoli budowlanej nie jest uzależniona od wydania decyzji administracyjnej. Okoliczności popełnienia samowoli budowlanej mogą być przedmiotem zarówno postępowania administracyjnego, jak i postępowania w sprawie o wykroczenia. Postępowania te są względem siebie autonomiczne. Różnię się sankcjami, jakie ponosi sprawca popełnienia samowoli budowlanej oraz funkcją oddziaływania na określone stany faktyczne.
Słowa kluczowe:
prawo budowlane, samowola budowlana, przestępstwo samowoli budowlanej, wykroczenie samowoli budowlanejBibliografia
Bar L., Radziszewski E., Kodeks budowlany, Wyd. Prawnicze, Warszawa 1999. Google Scholar
Biliński T., Prawo budowlane wczoraj i dziś, „Przegląd Budowlany” 2009. Google Scholar
Bojarski M., Radecki W., Pozakodeksowe przepisy karne z komentarzem, Profi, Warszawa 1992. Google Scholar
Bojarski M., Radecki W., Pozakodeksowe przepisy o przestępstwach i wykroczeniach z komentarzem. Suplement pierwszy (zmiany i uzupełnienia z lat 1992–1995), Profi, Warszawa 1996. Google Scholar
Bojarski M., Radecki W., Przewodnik po pozakodeksowym prawie karnym, Wyd. UWr, Wrocław 1999. Google Scholar
Cherka M., Grecki W., Samowola budowlana w polskim prawie budowlanym, 2013, Lex. Google Scholar
Gliniecki A. (red.), Prawo budowlane. Komentarz, LexisNexis, Warszawa 2012. Google Scholar
Jędrzejewski S., Glosa do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 12 grudnia 1996 roku, sygn. akt II SA/Wr 236/96, OSP 1997, Nr 11, poz. 202. Google Scholar
Jędrzejewski S., Postępowanie administracyjne w procesie budowlanym. Księga pamiątkowa profesora Eugeniusza Ochendowskiego, TNOiK, Toruń 1999. Google Scholar
Kisilowska H. (red.), Prawo budowlane z umowami w działalności inwestycyjnej. Komentarz, LexisNexis, Warszawa 2008. Google Scholar
Kulesza E., Słoniński J., Prawo budowlane, PWN, Warszawa–Poznań 1978. Google Scholar
Kurzępa B., Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 9 grudnia 2016 roku, sygn. akt IV KK 398/16, „Prokuratura i Prawo” 2017, nr 4. Google Scholar
Kurzępa B., Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 25 czerwca 1996 roku, V KKN 43/96, „Prokuratura i Prawo” 1998, nr 1. Google Scholar
Kurzępa B., Prawo budowlane. Komentarz prawny do ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane, Tarbonus, Warszawa 1996. Google Scholar
Kurzępa B., Prawo budowlane – aspekty prawnokarne, „Prokuratura i Prawo” 2021, nr 5. Google Scholar
Niewiadomski Z. (red.), Prawo budowlane. Komentarz, C.H. Beck, Warszawa 2011. Google Scholar
Panek M., Legalizacja samowoli budowlanej w ustawie z 13.02.2020 r. o zmianie ustawy Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw, „Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego” 2020, nr 11. Google Scholar
Plucińska-Filipowicz A. (red.), Prawo budowlane. Komentarz, 2024, Lex. Google Scholar
Radecki W., Sommer J., Stoga K., Zwierzchowski A., Ustawa Prawo budowlane. Komentarz, Kolonia Limited, Wrocław 1998. Google Scholar
Sakowicz A., Zbieg odpowiedzialności wykroczeniowej i administracyjnej w Prawie budowlanym, „Samorząd Terytorialny” 2022, nr 3. Google Scholar
Siegień J., Prawo budowlane. Komentarz, C.H. Beck, Warszawa 2000. Google Scholar
Stefański R.A., Przegląd uchwał Izby Karnej Sądu Najwyższego w zakresie prawa karnego materialnego, prawa karnego wykonawczego i prawa wykroczeń za 2001 rok, „Wojskowy Przegląd Prawniczy” 2002, nr 1. Google Scholar
Sypniewski D. (red.), Prawo budowlane. Komentarz, 2025, Lex. Google Scholar
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
