Niejasność przedmiotu ochrony w przestępstwach przeciwko porządkowi publicznemu – problemy interpretacyjne i zagrożenia dla paradygmatu prawa karnego
Abstrakt
Przestępstwa przeciwko porządkowi publicznemu funkcjonują w ramach odrębnego rozdziału części szczególnej kodeksu karnego konsekwentnie, od czasu kodeksu karnego z 1932 r. Można więc powiedzieć, że ten rozdział ma ugruntowaną historię. Jednocześnie, konsekwentnie, po chwilę obecną wskazuje się w piśmiennictwie, że podobieństwo typizacji zamieszczonych w tym rozdziale jest wątpliwe i głównym czynnikiem je spajającym jest to, że nie dało się ich objąć innym rodzajowym przedmiotem ochrony
Celem artykułu jest ustalenie czy porządek publiczny rzeczywiście, z perspektywy dogmatyki prawa karnego, stanowi rodzajowy i indywidualny przedmiot ochrony typizacji rozdziału XXXII kodeksu karnego, jakie dobra prawne są chronione przez te typizacje, a także ocena czy ujmowanie porządku publicznego jako przedmiotu ochrony typizacji karnych stanowi zagrożenie dla paradygmatu prawa karnego opartego na prawach człowieka. W artykule ustalono, iż typizacje rozdziału XXXII kodeksu karnego mogą zostać zaklasyfikowane do następujących czterech kategorii:
- przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu powszechnemu albo bezpieczeństwu państwa,.
- przestępstwa, które mają złożony przedmiot ochrony ale spaja je ochrona spokoju w przestrzeni publicznej,
- przestępstwa będące w istocie szczególnymi, podniesionymi do rangi sprawstwa (w rozumieniu art. 18 §1 k.k.), przypadkami współdziałania, na gruncie których trudno w ogóle mówić o indywidualnym przedmiocie ochrony.
- przestępstwa, którym brakuje jakiejkolwiek wspólnej przedmiotowej płaszczyzny z innymi czynami objętymi formułą przestępstw przeciwko porządkowi publicznemu, a dobrze odnalazłyby się w innych rozdziałach kodeksu karnego.
Takie ujęcie wpływa na interpretację poszczególnych czynów zabronionych rozdziału XXXII k.k. oraz znacząco zawęża możliwość przyjmowania podobieństwa przestępstw pomiędzy nimi. Dodatkowo de lege ferenda postulować należy uporządkowanie systematyki kodeksu i przeniesienie większości przestępstw rozdziału XXXII k.k. do innych rozdziałów kodeksu karnego, a być może nawet modyfikację regulacji części ogólnej dotyczącej współdziałania (choć ten ostatni postulat wymaga niewątpliwie głębszego namysłu). Rozdział XXXII zredukować można natomiast do przestępstw przeciwko spokojowi w przestrzeni publicznej i tak nazwać.
Słowa kluczowe:
Prawo karne, przestępstwa przeciwko porządkowi publicznemu, przedmiot ochrony, bezpieczeństwo powszechne, spokój publiczny, dobro chronioneBibliografia
Budyn-Kulik M., Kozłowska-Kalisz P., Kulik M., Mozgawa M., Kodeks karny. Komentarz aktualizowany, 2025, Lex. Google Scholar
Fredrich-Michalska I., Stachurska-Marcińczak B. (red.), Nowe kodeksy karne, Wyd. Prawnicze, Warszawa 1997. Google Scholar
Giezek J. (red.), Kodeks karny. Część szczególna. Komentarz, Wolters Kluwer, Warszawa 2021. Google Scholar
Gruszecka D., Ochrona dobra prawnego na przedpolu jego naruszenia. Analiza karnistyczna, Wolters Kluwer, Warszawa 2012. Google Scholar
Grześkowiak A., Wiak K., Kodeks karny. Komentarz, 2024, Legalis. Google Scholar
Hanc J., Sitarz O., Ograbienie zwłok, grobu oraz innego miejsca spoczynku zmarłego (zakres współczesnej kryminalizacji i stopień punitywności w prawie polskim i niemieckojęzycznym), „Czasopismo Prawa Karnego i Nauk Penalnych” 2019, nr 3. Google Scholar
Królikowski M., Sprawiedliwość karania w społeczeństwach liberalnych. Zasada proporcjonalności, C.H. Beck, Warszawa 2005. Google Scholar
Królikowski M., Zawłocki R. (red.), Kodeks karny. Część szczególna, t. 3: Komentarz do artykułów 222–316, 2024, Legalis. Google Scholar
Kubala W., Ochrona porządku publicznego w polskim prawie karnym, Wojskowa Akademia Polityczna im. F. Dzierżyńskiego, Warszawa 1983. Google Scholar
Majewski J. (red.), Kodeks karny. Komentarz, Wolters Kluwer, Warszawa 2024. Google Scholar
Spotowski A., Funkcja niebezpieczeństwa w prawie karnym, PWN, Warszawa 1990. Google Scholar
Staszak A., Sobański P., Ojkofobia i ksenofobia – uwagi o potrzebie prawnokarnej reakcji na zachowania skrajne związane z nienawiścią, „Prokuratura i Prawo” 2024, nr 10. Google Scholar
Stefański R.A., Przestępstwo publicznego nawoływania do popełnienia przestępstwa (art. 255 kk), „Prokuratura i Prawo” 2006, nr 1. Google Scholar
Stefański R.A., Przestępstwo publicznego znieważania grupy ludności lub osoby z powodu dyskryminacyjnego (art. 257 KK), „Prokuratura i Prawo” 2006, nr 6. Google Scholar
Stefański R.A. (red.), Kodeks karny. Komentarz, 2025, Legalis. Google Scholar
Tarapata S., Dobro prawne w strukturze przestępstwa. Analiza teoretyczna i dogmatyczna, Wolters Kluwer, Warszawa 2016. Google Scholar
Wąsek A. (red.), Kodeks karny. Część szczególna, t. 2: Komentarz do artykułów 222–316, C.H. Beck, Warszawa 2006. Google Scholar
Wróbel W., Zoll A. (red.), Kodeks karny. Część szczególna, t. 2, cz. 2: Komentarz do art. 212–277d, Wolters Kluwer, Warszawa 2017. Google Scholar
Zoll A., Okoliczności wyłączające bezprawność czynu, Wyd. Prawnicze, Warszawa 1982. Google Scholar
Zoll A. (red.), Kodeks karny. Część szczególna. Komentarz, t. 2: Komentarz do art. 117–277 kk, Zakamycze, Kraków 2006. Google Scholar
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
