Agencje wykonawcze jako instrument realizacji zadań publicznych a ryzyka nadużyć finansowych – analiza modelu finansowania
Abstrakt
Artykuł podejmuje kompleksową analizę agencji wykonawczych jako odrębnych podmiotów sektora finansów publicznych. Autorka przedstawia genezę i cele powołania agencji, przedstawia podstawy prawne funkcjonowania agencji, wskazuje na ich hybrydowy model finansowania oraz omawia ograniczoną autonomię finansową, wynikającą z obowiązujących regulacji prawnych. W artykule poruszono kwestie gospodarowania środkami publicznymi tj. zasady celowości, oszczędności, legalności i efektywności, a także mechanizmom planowania i kontroli wydatków. Szczególną uwagę poświęcono mechanizmom nadzoru, zarówno wewnętrznego, jak i zewnętrznego oraz problemom ujawnianym przez kontrole NIK i OLAF, w tym przypadkom niegospodarności i braku przejrzystości. Analiza ukazuje napięcie między teoretycznym modelem działania a rzeczywistą praktyką zarządzania środkami publicznymi, zachęcając do refleksji nad potrzebą zmian systemowych i legislacyjnych. Celem artykułu jest wskazanie potrzeby reformy modelu funkcjonowania agencji wykonawczych, zwłaszcza w zakresie nadzoru i sprawozdawczości finansowej. Autorka postuluje wprowadzenie jednolitych standardów raportowania, centralnego rejestru projektów oraz obowiązkowych audytów dla przedsięwzięć wysokiego ryzyka. Podkreśla również rolę narzędzi cyfrowych w zwiększaniu przejrzystości i efektywności działania agencji, a także konieczność doprecyzowania przepisów dotyczących odpowiedzialności za gospodarowanie środkami publicznymi.
Słowa kluczowe:
Prawo finansów publicznych, agencje wykonawcze, finanse publiczne, nadzór instytucjonalny, model hybrydowy finansowania, przejrzystość finansowa, nadużycia finansowe, odpowiedzialność podmiotów sektora publicznegoBibliografia
Arrowsmith S., The purpose of the EU procurement directives: ends, means and the implications for national regulatory space for commercial and horizontal procurement policies, „Cambridge Yearbook of European Legal Studies” 2012, vol. 14. Google Scholar
Dębowska-Romanowska T., Cechy ustawy budżetowej i budżetu w świetle art. 219 Konstytucji RP, „Państwo i Prawo” 2000, nr 5. Google Scholar
Dzwonkowski H., Gołębiowski G. (red.), Ustawa o finansach publicznych. Komentarz prawno-finansowy, Wyd. Sejmowe, Warszawa 2014. Google Scholar
Hofmann M., Stoykov S., OLAF – 20 years of protecting the financial interests of the EU, „Eucrim” 2019, nr 4. Google Scholar
Jarzęcka-Siwik E., Skwarka B., Najwyższa Izba Kontroli. Komentarz do ustawy o Najwyższej Izbie Kontroli, Difin, Warszawa 2024. Google Scholar
Kaczurak-Kozak M., Finansowe aspekty funkcjonowania agencji wykonawczych w Polsce, „Studia Administracji i Bezpieczeństwa” 2024, nr 16. Google Scholar
Kosikowski C., Ustawa o finansach publicznych. Komentarz, LexisNexis, Warszawa 2011. Google Scholar
Lipiec-Warzecha L., Ustawa o finansach publicznych, Wolters Kluwer, Warszawa 2011. Google Scholar
Ofiarski Z. (red.), Ustawa o finansach publicznych. Komentarz, 2021, Lex. Google Scholar
Owsiak S., Finanse publiczne. Teoria i praktyka, Wyd. Nauk. PWN, Warszawa 2013. Google Scholar
Sitek M., Agencje wykonawcze. W poszukiwaniu nowych narzędzi zarządzania (governance) integracją w Unii Europejskiej, „Journal of Modern Science” 2016, t. 2(29). Google Scholar
Smoleń P. (red.), Ustawa o finansach publicznych. Komentarz, C.H. Beck, Warszawa 2012. Google Scholar
Starzyńska W., The public procurement and innovativeness of economy. The perspective of buying agencies in Poland, „Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska. Sectio H – Oeconomia” 2018, t. 52, nr 4. Google Scholar
Wakuła M., Standaryzacja rachunkowości budżetowej, „Finanse, Rynki Finansowe, Ubezpieczenia” 2016, nr 2(80). Google Scholar
Walczak P., Kontrola zarządcza, [w:] W. Lachiewicz (red.), Finanse publiczne. Praktyka stosowania nowej ustawy o finansach publicznych i aktów wykonawczych, C.H. Beck, Warszawa 2010. Google Scholar
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
