Sztuczna inteligencja w kontroli zarządczej jednostek samorządu terytorialnego w Polsce – analiza szans i wyzwań prawnych
Abstrakt
Opracowanie stanowi analizę wyzwań prawnych jakie pojawiają się w związku z zyskującymi popularność narzędziami sztucznej inteligencji wykorzystywanymi przez jednostki samorządu terytorialnego. Celem artykułu jest wskazanie instrumentów używanych na szczeblu samorządowym oraz ocena szans i zagrożeń związanych z wykorzystywaniem algorytmów podczas czynności kontrolnych. Omówiono pojęcie i cechy tzw. godnej zaufania sztucznej inteligencji jako fundamentu jej powszechnego zastosowania w czynnościach kontrolnych. W opracowaniu wykorzystano następujące metody badawcze: metodę dogmatyczno-prawną, na podstawie analizy materiału normatywnego, raportów, sprawozdań, literatury przedmiotu polskiej i zagranicznej. Dokonano analizy regulacji, które mają wpływ na kształtowanie użycia sztucznej inteligencji w finansach samorządowych. W celach porównawczych przeanalizowane zostały także dane publikowane przez organy Unii Europejskiej i instytucje międzynarodowe. Podjęte rozważania mają pozwolić na ukazania potencjału AI, ale również niezbędnych zmian legislacyjnych, aby stosowanie nowych technologii gwarantowało bezpieczeństwo. Konkluzja rozważań sprowadza się do wskazania, że wprowadzenie rozwiązań angażujących sztuczną inteligencję w proces kontroli zarządczej może przyczynić się do efektywniejszego dysponowania środkami publicznymi oraz poprawy jakości realizowanych zadań przez jednostki samorządu terytorialnego, jednak wyłącznie przy zapewnieniu wsparcia wykwalifikowanych kontrolerów, którzy nie mogą zostać zastąpieni przez algorytmy.
Słowa kluczowe:
prawo finansów publicznych, sztuczna inteligencja, kontrola zarządcza, jednostki samorządu terytorialnego, transformacja cyfrowaBibliografia
Blicharz J., Zacharko L., Wdrażanie technologii sztucznej inteligencji w administracji publicznej – kilka refleksji, [w:] P. Lisowski (red.), Administracja publiczna wobec procesów zmian w XXI wieku. Księga jubileuszowa profesora Jerzego Korczaka, WPAiE UWr, Wrocław 2024, DOI: 10.34616/150469. Google Scholar
Dote R.P., Artificial intelligence: preparing for the future of audit, [https://www.intosaijournal.org/journal-entry/artificial-intelligence-preparing-for-the-future-of-audit](https://www.intosaijournal.org/journal-entry/artificial-intelligence-preparing-for-the-future-of-audit). Google Scholar
Dziwisz S., Profesjonalny osąd i sceptycyzm zawodowy, „Kontrola Państwowa” 2024, nr 1, DOI: 10.53122/ISSN.0452-5027/2024.1.02. Google Scholar
Elm-Larsen R., Krytyczne badanie organizacji i funkcjonowania NOK, „Kontrola Państwowa” 2022, nr 3, DOI: 10.53122/ISSN.0452-5027/2022.1.21. Google Scholar
Jagielski J., Kontrola administracji publicznej, Wolters Kluwer, Warszawa 2018. Google Scholar
Jasińska K., Trenowanie sztucznej inteligencji a naruszenie praw autorskich. Aspekty dowodowe, „Prawo i Więź” 2024, nr 4(47), DOI: 10.36128/priw.vi47.796. Google Scholar
Kaczyńska A., Kańduła S., Przybylska J., Transformacja cyfrowa z punktu widzenia samorządu terytorialnego – wybrane zagadnienia, „Nierówności Społeczne a Wzrost Gospodarczy” 2021, nr 65, DOI: 10.15584/nsawg.2021.1.2. Google Scholar
Kolasa G.Z., Sztuczna inteligencja (AI) vs. ochrona danych osobowych (RODO) – jak zapewnić zgodność rozwiązań AI z podstawowymi mechanizmami systemu ochrony danych osobowych w ramach Unii Europejskiej?, „Acta Iuridica Resoviensia” 2024, nr 44(126), DOI: 10.15584/actaires.2024.1.7. Google Scholar
Malec N., Sztuczna inteligencja a bezpieczeństwo państwa, „Prawo i Bezpieczeństwo” 2024, nr 1, DOI: 10.4467/29567610PIB.24.002.19838. Google Scholar
Michałowski B., Przegalińska A., Poniewierski A., Internet of Things (IoT) i Artificial Intelligence (AI) w Polsce. Jak wykorzystać rewolucję technologiczną Internetu Rzeczy i Sztucznej Inteligencji w rozwoju Polski, Inst. Sobieskiego, Warszawa 2018. Google Scholar
Milczarek E., Milczarek A., Ochrona prawa do prywatności w postępowaniu kontrolnym Najwyższej Izby Kontroli, „Forum Prawnicze” 2023, nr 3(77), DOI: 10.32082/FP.3(77).2023.989. Google Scholar
Milczarek E., Milczarek A., Wykorzystanie sztucznej inteligencji w procesie kontrolnym Najwyższej Izby Kontroli, „Przegląd Prawa Konstytucyjnego” 2025, nr 1, DOI: 10.15804/ppk.2025.01.16. Google Scholar
Najwyższa Izba Kontroli, Standardy i wytyczne kontroli wykonywania zadań na podstawie standardów kontroli INTOSAI i praktyki ISSAI 3000, NIK, Warszawa 2009. Google Scholar
Robaczyński W., Sztuczna inteligencja – przedmiot badań czy podmiot kontrolowany, „Kontrola Państwowa” 2022, nr 6, DOI: 10.53122/ISSN.0452-5027/2022.1.42. Google Scholar
Szpyt K., Bilski A., Wybrane wyzwania prawne i organizacyjne związane z wdrażaniem systemów AI w działalności samorządów terytorialnych, „Prawo i Więź” 2025, nr 1(54), DOI: 10.36128/PRIW.VI54.1048. Google Scholar
Tutaj A., Tutaj J., Innowacje społeczne w JST, [w:] Z. Malara, J. Tutaj (red.), Innowacje a dobrostan społeczeństwa, gospodarki i przedsiębiorstw. Próba pomiaru, Oficyna Wydawn. PWR, Wrocław 2019. Google Scholar
Zalcewicz A., New technologies in the control of public finance and building public confidence in the state, „Białostockie Studia Prawnicze” 2023, vol. 28, nr 2, DOI: 10.15290/bsp.2023.28.02.02. Google Scholar
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
