Dowód z opinii biegłego sądowego z zakresu językoznawstwa w sprawach karnych - analiza orzecznictwa sądów powszechnych
Żaneta Szlachcikowska
Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczyhttps://orcid.org/0000-0002-0726-1102
Abstrakt
Zanim sąd wyda postanowienie o dopuszczeniu dowodu z opinii biegłego językoznawcy, musi ocenić, czy dana okoliczność ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy i, czy do jej stwierdzenia potrzebne są wiadomości specjalne. Dowód z opinii biegłego językoznawcy stanowić może dowód w procesie karnym, w szczególności odnośnie postępowań sądowych, których istotą jest sformułowanie wypowiedzi o określonych cechach, jak np. zniesławienie (art. 212 k.k.), zniewaga (art. 216 k.k.), znieważenie funkcjonariusza (art. 226 § 1 k.k.) i inne. Celem niniejszego artykułu jest analiza orzecznictwa sądów powszechnych w zakresie korzystania z opinii biegłego językoznawcy. Autorka przedstawia przesłanki udziału biegłego językoznawcy w postępowaniu karnym z przywołaniem konkretnych stanów faktycznych, odnośnie których sędzia dopuścił dowód z opinii biegłego. Z drugiej strony, autorka analizuje sprawy, w których organ uznał, że udział biegłego językoznawcy nie będzie konieczny. Analiza orzeczeń zawartych w serwisie SAOS prowadzi do konkluzji, że opinia biegłego językoznawcy jest rzadkim dowodem w sprawie. W przypadku dopuszczenia dowodu z opinii biegłego językoznawcy, okazuje się jednak, że opina ta odgrywała istotną rolę dowodową. Przypadki przekroczenia przez biegłego granic oceny prawnej są incydentalne. Analiza orzecznictwa sądowego dowodzi, że opinie językoznawcze mają charakter wyjątkowy. Zaprezentowany w niniejszym szkicu katalog czynów zabronionych, w których udział biegłego językoznawca wydaje się możliwy, nie jest katalogiem zamkniętym, ponieważ organ procesowy może powołać biegłego językoznawcę w każdym innym postępowaniu, co może rysować obszar kolejnych badań w tym zakresie.
Słowa kluczowe:
prawo, biegły, opinia, dowód, postępowanie sądoweBibliografia
Eichstaedt E., Biegły sądowy dziś i jutro. Rozważania na temat instytucji biegłego sądowego (zagadnienia wybrane), „Przegląd Sądowy” 2025, nr 1. Google Scholar
Jachimowicz M., Kategorie biegłych w postępowaniu karnym, „Problemy Współczesnej Kryminalistyki” 2025, nr 28. Google Scholar
Królikowski M., Zawłocki R. (red.), Kodeks karny. Część szczególna, t. 2: Komentarz do artykułów 117–221, 2023, Legalis. Google Scholar
Kubicka E., Zieliński L., Żurowski S., Język(i) w prawie. Zastosowania językoznawstwa i translatoryki w praktyce prawniczej, Wyd. Nauk. UMK, Toruń 2019. Google Scholar
Kulesza J., Rozstrzyganie kolizji ochrony godności urzędu Prezydenta RP oraz wolności wypowiedzi w orzecznictwie sądowym, [w:] A. Domańska (red.), Zagadnienia prawa konstytucyjnego: Księga jubileuszowa dedykowana profesorowi Krzysztofowi Skotnickiemu w siedemdziesiątą rocznicę urodzin, t. 1, Wyd. UŁ, Łódź 2023. Google Scholar
Kulesza W., Zniesławienie i zniewaga. Ochrona czci i godności osobistej człowieka w polskim prawie karnym – zagadnienia podstawowe, Wyd. Prawnicze, Warszawa 1984. Google Scholar
Liberek J., Graliński F., Przydatność tradycyjnych opisów leksykograficznych w dowodach z opinii biegłego językoznawcy dotyczących znieważenia. Na przykładzie rzeczownika pedał i w kontekście możliwości programu do automatycznego wyszukiwania danych FBL Risercz, [w:] M. Zaśko-Zielińska, K. Kredens (red.), Lingwistyka kryminalistyczna. Teoria i praktyka, Wyd. UWr, Wrocław 2019. Google Scholar
Mozgawa M. (red.), Kodeks karny. Komentarz aktualizowany, 2025, Lex. Google Scholar
Pankalla O., Opinia biegłego sądowego z zakresu językoznawstwa jako środek dowodowy w postępowaniu karnym – praktyka orzecznicza sądów powszechnych, „Poznański Półrocznik Językoznawczy” 2021, nr 1. Google Scholar
Powirska-Bała M., Dowód z opinii biegłego – współczesne trudności i wyzwania na gruncie polskiego procesu karnego, „Studia Prawnoustrojowe” 2023, nr 62. Google Scholar
Sobczak J., Przestępstwa prasowe czy przestępstwa popełniane przez dziennikarzy, „Themis Polska Nova” 2013, nr 2(5). Google Scholar
Stefański R.A., Zabłocki S. (red.), Kodeks postępowania karnego, t. 2: Komentarz do art. 167–296, 2019, Lex. Google Scholar
Szlachcikowska Ż., Słowa, które zniesławiły lub znieważyły – analiza orzecznictwa sądowego, [w:] M. Święcicka, K. Kołatka (red.), Życie słowa – życie w słowie, Wyd. UKW, Bydgoszcz 2022. Google Scholar
Śniechowska N., Biegły i quasi-biegły w polskim postępowaniu karnym. Możliwość korzystania z tzw. opinii prywatnych, „Problemy Współczesnej Kryminalistyki” 2022, nr 26. Google Scholar
Tobor Z., Zeifert M., Korpusy językowe jako narzędzie w procesie tworzenia prawa, „Przegląd Sejmowy” 2023, nr 2. Google Scholar
Wasilewski P., Wolność prasowej wypowiedzi satyrycznej. Studium cywilistyczne na tle porównawczym, Wolters Kluwer, Warszawa 2012. Google Scholar
Witkowska K., Biegły w postępowaniu karnym, „Prokuratura i Prawo” 2013, nr 1. Google Scholar
Woiński M., Wykładnia znamienia „nawoływanie do nienawiści”, „Europejski Przegląd Sądowy” 2025, nr 6. Google Scholar
Żbikowski A., U genezy Jedwabnego. Żydzi na Kresach Północno-Wschodnich II Rzeczypospolitej, wrzesień 1939 – lipiec 1941, Wyd. ŻIH, Warszawa 2006. Google Scholar
Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy
https://orcid.org/0000-0002-0726-1102
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
