Znaczenie doświadczenia kary pozbawienia wolności w percepcji mieszkańców ośrodków pomocy postpenitencjarnej
Katarzyna Lenart-Kłoś
Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła IIhttps://orcid.org/0000-0001-6429-6152
Abstrakt
Kara pozbawienia wolności pełni nie tylko funkcję izolacyjną, lecz także oddziałuje na tożsamość, biografię oraz przyszłe wybory osób ją odbywających. Percepcja doświadczenia izolacji więziennej może stanowić istotny czynnik determinujący proces readaptacji oraz ryzyko powrotu do przestępczości.
Celem artykułu jest analiza subiektywnego znaczenia kary pozbawienia wolności w narracjach byłych osadzonych, ze szczególnym uwzględnieniem wątków żalu, refleksji nad przeszłymi czynami oraz postrzegania okresu izolacji penitencjarnej. Analizie poddano badania własne – wywiady pogłębione przeprowadzone w sześciu ośrodkach pomocy postpenitencjarnej w Polsce z byłymi skazanymi korzystającymi ze wsparcia mieszkaniowego w postaci miejsca w domu stacjonarnym prowadzonym przez organizacje pozarządowe.
Badania jakościowe ujawniły dwa zasadnicze obszary interpretacji doświadczenia więzienia. Pierwszy dotyczy postrzegania zakładu karnego jako przestrzeni destrukcji życia lub – przeciwnie – szansy na przemianę i nowy początek. Drugi obszar odnosi się do wyrażania żalu za popełnione przestępstwo lub pobyt w izolacji, bądź braku takiej refleksji.
Zróżnicowane perspektywy wskazują na konieczność indywidualizacji oddziaływań penitencjarnych i postpenitencjarnych, wzmacniania konstruktywnych narracji oraz budowania odpowiedzialności. Sam brak żalu nie musi przesądzać o recydywie, podobnie jak negatywna ocena izolacji nie wyklucza zmiany − dla części badanych więzienie stanowiło impuls do przerwania ciągu uzależnienia, bezdomności czy działalności przestępczej. Sposób interpretacji pobytu w zakładzie karnym wydaje się kluczowy dla projektowania skutecznej reintegracji społecznej.
Słowa kluczowe:
prawo karne wykonawcze, kodeks karny wykonawczy, kara pozbawienia wolności, cele kary pozbawienia wolności, percepcja kary przez byłych skazanych, ośrodki pomocy postpenitencjarnejBibliografia
Aresti A., Eatough V., Brooks-Gordon B., Doing time after time: an interpretative phenomenological analysis of reformed ex-prisoners’ experiences of self-change, identity and career opportunities, „Psychology, Crime & Law” 2010, nr 16(3). Google Scholar
Cieślak M., Polskie prawo karne. Zarys systemowego ujęcia, Wyd. Prawnicze, Warszawa 1995. Google Scholar
Cole Green E., Johnson E.I., Prerelease expectations, post-release experiences, and risk for reincarceration among incarcerated U.S. fathers, „Journal of Offender Rehabilitation” 2024, nr 63(2). Google Scholar
Doekhie J., Dirkzwager A., Nieuwbeerta P., Early attempts at desistance from crime: prisoners’ prerelease expectations and their postrelease criminal behavior, „Journal of Offender Rehabilitation” 2017, nr 56(7). Google Scholar
Felczak J., Wilamowska B., Czynniki psychologiczne i kryminologiczne a ograniczenie szkód społecznych przestępstwa. Między zasobami a optymizmem, Wyd. SGH, Warszawa 2025. Google Scholar
Grześkowiak A., Funkcje kary w świetle projektów zmian kodeksu karnego, [w:] A. Dębiński, A. Grześkowiak, K. Wiak (red.), Ius et lex. Księga jubileuszowa ku czci profesora Adama Strzembosza, Wyd. KUL, Lublin 2002. Google Scholar
Hołyst B., Bariery resocjalizacji penalnej, [w:] B. Hołyst (red.), Problemy współczesnej penitencjarystyki w Polsce, t. 1, Wyd. Prawnicze, Warszawa 1984. Google Scholar
Jan Paweł II, Wspólna troska o ochronę praw osoby ludzkiej. Przemówienie do uczestników Międzynarodowej Konferencji Dyrektorów Zarządów Zakładów Karnych z dn. 26 listopada 2004 r., „L’Osservatore Romano” (wyd. polskie) 2005, nr 2. Google Scholar
Lenart-Kłoś K., Nowicka J., Satysfakcja z pracy i poczucie sensu pracy u więźniów, „Resocjalizacja Polska” 2020, nr 20. Google Scholar
Mydłowska B., Pierzchała K., Deprywacyjny charakter organizacji wolnego czasu w więzieniu, „Resocjalizacja Polska” 2020, nr 20. Google Scholar
Niewiadomska I., Fel S., Realizacja zasady sprawiedliwości w karaniu przestępców, „Zeszyty Naukowe KUL” 2020, nr 59(3). Google Scholar
Nikołajew J., Izolacja oraz prawa i obowiązki skazanych odbywających karę pozbawienia wolności w zakładach karnych zamkniętych, o których mowa w art. 90 Kodeksu karnego wykonawczego, „Studia Prawnoustrojowe” 2020, nr 49. Google Scholar
Nugent B., Schinkel M., The pains of desistance, „Criminology & Criminal Justice” 2016, nr 17. Google Scholar
Peleg-Koriat I., Weimann-Saks D., The role of proneness to guilt and shame among people in custody in promoting restorative justice processes, „Criminal Justice and Behavior” 2020, nr 48(7). Google Scholar
Postulski K., Kodeks karny wykonawczy. Komentarz, Wolters Kluwer, Warszawa 2014. Google Scholar
Rapley T., Interviews, [w:] C. Seale, G. Gobo, J.F. Gubrium, D. Silverman (red.), Qualitative research practice, Sage Publications, London 2004. Google Scholar
Rutakumwa R., Mugisha J.O., Bernays S. i in., Conducting in-depth interviews with and without voice recorders: a comparative analysis, „Qualitative Research” 2019, nr 20(5). Google Scholar
Saunders P., Sim J., Kingstone T. i in., Saturation in qualitative research: exploring its conceptualization and operationalization, „Quality & Quantity” 2018, nr 52(4). Google Scholar
Solt A., Life imprisonment without parole: results of a longitudinal study in Hungary. Kara dożywotniego pozbawienia wolności bez możliwości warunkowego zwolnienia: wyniki badania longitudalnego na Węgrzech, „Archives of Criminology” 2024, nr 46(2). Google Scholar
Szczepanik R., Znaczenie doświadczenia pobytu w więzieniu dla dynamiki karier przestępczych recydywistów. Perspektywa interakcyjna, „Archiwum Kryminologii” 2019, vol. 41(1). Google Scholar
Tangney J.P., Stuewig J., Mashek D., Hastings M., Assessing jail inmates’ proneness to shame and guilt. Feeling bad about the behavior or the self?, „Criminal Justice and Behavior” 2011, nr 38(7). Google Scholar
Walters G.D., Lifestyle theory, [w:] G. Bruinsma, D. Weisburd (red.), Encyclopedia of criminology and criminal justice, Springer, New York 2014. Google Scholar
Warr M., Crime and regret, „Emotion Review” 2015, nr 8(3). Google Scholar
Van Stokkom B., Moral emotions in restorative justice conferences. Managing shame, designing empathy, „Theoretical Criminology” 2002, nr 6(3). Google Scholar
Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II
https://orcid.org/0000-0001-6429-6152
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
