Roboty ziemne czy wydobywanie kopalin?
Abstrakt
Przedmiotem artykułu jest rozwinięcie argumentacji G. Lubeńczuka przedstawionej w artykule „Obowiązek uzyskiwania koncesji na wykonywanie działalności w zakresie wydobywania kopalin ze złóż a odłączenie kopaliny od złoża w związku z robotami budowlanymi” (Studia Prawnoustrojowe 70, 2025, s. 231-247).
Zasadą jest, że wydobywanie kopaliny ze złoża wymaga uzyskania koncesji. Wyjątki, nie mają dużego znaczenia praktycznego i można je pominąć. Szczegóły dotyczące koncesjonowania mogą natomiast być dość sporne. Nie ma ustawowej definicji „kopaliny” ani jej „wydobywania”., a definicja „złoża” może być przedmiotem zróżnicowanej interpretacji. Wiadomo natomiast, że w trakcie wykonywania prac ziemnych, zwłaszcza polegających na wykopach (np. w celach budowlanych) dochodzi do odłączania kopalin od ich naturalnych nagromadzeń.
Uzyskanie koncesji na wydobywanie kopalin ze złóż jest niezwykle czasochłonne i wymaga znacznych nakładów finansowych, a zależnie od rodzaju kopaliny oraz lokalizacji jej złoża musi być poprzedzone licznymi rozstrzygnięciami (decyzjami zezwalającymi jej poszukiwanie i rozpoznanie, w sprawie środowiskowych uwarunkowań, zatwierdzenia dokumentacji geologicznej, uchwałą rady gminy w sprawie planu zagospodarowania przestrzennego itp.). Nic więc dziwnego, że wielu inwestorów podejmuje próby omijania tych wymagań. Częstym zjawiskiem staje się nielegalne wydobywanie kopalin (zwłaszcza kruszyw). Wykonywanie takiej działalności jest zagrożone opłatą podwyższoną (w istocie administracyjną kara pieniężną). Powstaje więc pytanie, czy każde odłącznie kopaliny od jej naturalnego nagromadzenia wymaga koncesji, a zwłaszcza czy dotyczy to również robót ziemnych (wykopów) powstających w innych celach (budowlanych, związanych z gospodarką wodną itd.). Orzecznictwo sądów administracyjnych jest w tych sprawach dość rygorystyczne i wychodzi z założenia, że każde odłączenie kopaliny od jej naturalnego nagromadzenia stanowi jej wydobywanie. Jeżeli odbywa się ono bez koncesji, istnieje obowiązek nałożenia wspomnianej opłaty.
Z tego rodzaju oceną trudno się zgodzić. O tym, czy zamiarem inwestora jest wydobywanie kopaliny ze złoża, czy wykonywanie robót ziemnych, powinien przesądzać rzeczywisty zamiar prowadzącego taką działalność.
Słowa kluczowe:
prawo geologiczne i górnicze, kopaliny i ich złoża, nielegalne górnictwo, wykopy budowlane, koncesje górniczeBibliografia
Czampas J., Zmiany znaczenia opłaty eksploatacyjnej dla budżetów gmin górniczych województwa śląskiego, „Finanse Komunalne” 2014, nr 3. Google Scholar
Bundesberggesetz vom 13. August 1980, BGBl. I S. 1310. Google Scholar
Danecka D., Radecki W., Ustawa o odpadach. Komentarz, Wolters Kluwer, Warszawa 2022. Google Scholar
Dobrowolski G. (red.), Gospodarowanie geologicznymi zasobami środowiska w świetle zasady zrównoważonego rozwoju. Zagadnienia prawne, Wyd. UŚ, Katowice 2018, https://www.kpgios.us.edu.pl/images/pliki/Dobrowolski_Gospodarowanie_geologicznymi_zasobami_srodowiska_w_swietle_zasady.pdf. Google Scholar
Glapa W., Korzeniowski J.I., Mały leksykon górnictwa odkrywkowego, Wydawnictwa i Szkolenia Górnicze Burnat & Korzeniowski, Wrocław 2005. Google Scholar
Kaźmierska-Patrzyczna A., Gospodarowanie zasobami geosfery, [w:] M. Górski (red.), Prawo ochrony środowiska, Wolters Kluwer, Warszawa 2021. Google Scholar
Lipiński A., Komentarz do art. 21 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. Prawo geologiczne i górnicze, „Prawne Problemy Górnictwa i Ochrony Środowiska” 2019, nr 2. Google Scholar
Lipiński A., Koncesje z Prawie geologicznym i górniczym, Wyd. Geologiczne, Warszawa 2025. Google Scholar
Lipiński A., Legislacyjne problemy Prawa geologicznego i górniczego, „Państwo i Prawo” 2023, z. 3. Google Scholar
Lipiński A., Odpowiedzialność właściciela nieruchomości za prowadzone na niej nielegalne roboty geologiczne – glosa krytyczna do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16.05.2021 (II GSK 1195/20), „Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego” 2022, nr 4. Google Scholar
Lipiński A., Z problematyki nielegalnego wydobywania kopalin, [w:] B. Rakoczy, M. Szalewska, K. Karpus (red.), Prawne aspekty gospodarowania zasobami środowiska. Korzystanie z zasobów środowiska, TNOiK, Toruń 2014. Google Scholar
Mikosz R., Orzecznictwo sądowoadministracyjne w sprawach dotyczących wydobywania kopalin, „Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego” 2010, nr 5–6. Google Scholar
Murzydło J., Wydobywanie kopalin bez wymaganej koncesji a inna działalność związana z wydobywaniem kopalin, „Przegląd Geologiczny” 2022, nr 1. Google Scholar
Nieć M., Złoże-kopalina-surowiec mineralny. Podstawowe terminy geologii gospodarczej, złożowej i potrzeba ich uwzględnienia w przepisach prawa geologicznego i górniczego, „Przegląd Geologiczny” 2010, nr 8. Google Scholar
Olszewski J.J. (red.), Leksykon górniczy, Wyd. Śląsk, Katowice 1989. Google Scholar
Rzeczycki T., Płytkie pokłady węgla w Wałbrzychu nadal są eksploatowane, „Biuletyn Górniczy” 2023, nr 7–9. Google Scholar
Skorupka S., Auderska H., Łempicka Z. (red.), Mały słownik języka polskiego, PWN, Warszawa 1969. Google Scholar
Szamałek K., O potrzebie definicji kopaliny, „Górnictwo Odkrywkowe” 2002, nr 2–3. Google Scholar
Szamałek K., Wprowadzone a pożądane zmiany w prawie geologicznym i górniczym, „Gospodarka Surowcami Mineralnymi” 2008, z. 4. Google Scholar
Szamałek K., Zglinicki K., Analiza krytyczna rozporządzenia Ministra Środowiska w sprawie dokumentowania złoża kopaliny, „Górnictwo Odkrywkowe” 2008, nr 3. Google Scholar
Szuflicki M., Malon A., Tymiński M. (red.), Bilans zasobów złóż kopalin w Polsce wg stanu na 31.XII 2024, Państwowy Instytut Badawczy – Państwowy Instytut Geologiczny, Warszawa 2025. Google Scholar
Schwarz H., Prawo geologiczne i górnicze. Komentarz, t. 1, Salome sp. z o.o., Wrocław 2013. Google Scholar
Tomczyk G., Rów melioracyjny to nie wydobycie kopalin. Konieczna zmiana prawa górniczego, [www.farmer.pl/prawo/przepisy-i-regulacje/row-melioracyjny-to-nie-wydobycie-kopalin-konieczna-zmiana-prawa-gorniczego,92376.html](http://www.farmer.pl/prawo/przepisy-i-regulacje/row-melioracyjny-to-nie-wydobycie-kopalin-konieczna-zmiana-prawa-gorniczego,92376.html). Google Scholar
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
