Zmiany w stosowaniu koncepcji bezpiecznego kraju trzeciego w związku z wdrażaniem unijnego paktu o migracji i azylu
Abstrakt
Koncepcja bezpiecznego kraju trzeciego (koncepcja BKT) umożliwia państwom członkowskim Unii Europejskiej (UE) uznanie wniosku o udzielenie azylu za niedopuszczalny, jeżeli wnioskodawca może otrzymać skuteczną ochronę w państwie trzecim uznawanym za bezpieczne. W ostatniej dekadzie złożoność procedur oraz rozbieżne interpretacje przepisów w poszczególnych państwach członkowskich UE znacznie ograniczały praktyczną możliwość wykorzystywania tej koncepcji. W odpowiedzi na te wyzwania zasady stosowania koncepcji BKT zostały zmodyfikowane w ramach Paktu o migracji i azylu (przyjętego w maju 2024 r.) oraz propozycji Komisji z maja 2025, zawierającej systemową reformę jej stosowania. Artykuł ma na celu analizę projektowanych zmian w zakresie stosowania koncepcji BKT oraz ocenę ich wpływu na efektywność procedur azylowych, w tym przyspieszenie rozpatrywania wniosków o ochronę międzynarodową oraz odciążenie krajowych systemów recepcyjnych. Podjęto w nim również refleksję nad obawami dotyczącymi ochrony praw podstawowych jednostki. Skupiono się zwłaszcza na potencjalnych zagrożeniach dla zasady non-refoulement oraz prawa do rzetelnego procesu i skutecznego środka odwoławczego w obliczu nowych regulacji prawnych.
Słowa kluczowe:
prawo unijne, Unia Europejska, prawo azylowe, Pakt o migracji i azylu, koncepcja bezpiecznego kraju trzeciego, reforma, zasada non- refoulementBibliografia
Achermann A., Gattiker M., Safe third countries: European developments, „International Journal of Refugee Law” 1995, vol. 7, nr 1. Google Scholar
Carrera S., Colombi D., Assessing the impacts of the 2025 returns and safe countries European Commission’s Proposals, https://left.eu/issues/assessing-the-impacts-of-the-2025-returns-and-safe-countries-european-commissions-proposals/. Google Scholar
Costello C., Safe country? Says who?, „International Journal of Refugee Law” 2016, vol. 28, nr 4. Google Scholar
Costello C., The asylum procedures directive and the proliferation of safe country practices: deterrence, deflection and the dismantling of international protection?, „European Journal of Migration and Law” 2005, vol. 7, nr 1. Google Scholar
Friedery R., The European Commission’s proposed revision of the safe third country concept: changing approaches in a changing environment, „Quarterly on Refugee Problems” 2025, vol. 64, z. 3. Google Scholar
Goodwin-Gill G.S., Safe country, says who?, „International Journal of Refugee Law” 1992, vol. 4, nr 2. Google Scholar
Hunt C.M., The safe country of origin concept in European asylum law: past, present and future, „International Journal of Refugee Law” 2014, vol. 26, nr 4. Google Scholar
John-Hopkins M., The emperor’s new safe country concepts: a UK perspective on sacrificing fairness on the altar of efficiency, „International Journal of Refugee Law” 2009, vol. 21, nr 2. Google Scholar
Kosińska A., Koncepcja europejskiego państwa bezpiecznego i jej wpływ na ochronę praw podstawowych obywateli państw trzecich, [w:] T. Sieniow (red.), Migracje powrotowe: nauka i praktyka, Wyd. KUL, Lublin 2015. Google Scholar
Markiewicz-Stanny J., Nowy Pakt o migracji i azylu – pomiędzy spójnością a fragmentacją prawa, „Europejski Przegląd Sądowy” 2025, nr 2. Google Scholar
Martenson H., McCarthy J., In general, no serious risk of persecution: safe country of origin practices in nine European states, „Journal of Refugee Studies” 1998, vol. 11, nr 3. Google Scholar
Mouzourakis M., The concept of ‘safe third country’ legal standards & implementation in the Greek Asylum System, PRO ASYL and Refugee Support Aegean (RSA), https://rsaegean.org/wp-content/uploads/2024/02/PROASYL_RSA_SafeThirdCountry-1.pdf. Google Scholar
Osso B.N., Unpacking the safe third country concept in the European Union: borders, legal spaces, and asylum in the shadow of externalization, „International Journal of Refugee Law” 2023, vol. 35, z. 3. Google Scholar
Peers S., Asylum Pact 2.0: the EU moves towards more stringent rules on ‘safe third countries’ and ‘safe countries of origin’, https://eulawanalysis.blogspot.com/2025/12/asylum-pact-20-eu-moves-towards-more.html. Google Scholar
Peers S., Towards a Euro-Rwanda policy? The proposed new EU asylum law rules on ‘safe third countries’, https://eulawanalysis.blogspot.com/2025/05/towards-euro-rwanda-policy-proposed-new.html. Google Scholar
Peers S., The new EU asylum laws, part 7: the new regulation on asylum procedures, https://eulawanalysis.blogspot.com/2024/04/the-new-eu-asylum-laws-part-7-new.html. Google Scholar
Raptis Z., Rethinking solutions: the role of third-country agreements in Europe’s migration crisis, ELIAMEP, Working Paper 2025, nr 3, https://www.eliamep.gr/en/rethinking-solutions-the-role-of-third-country-agreements-in-europes-migration-crisis/. Google Scholar
Strąk K., Wspólny system powrotów Unii Europejskie – ku zwiększeniu skuteczności powrotów obywateli państw trzecich. Analiza porównawcza postępowania w zakresie powrotów na podstawie dyrektywy 2008/115 i projektu rozporządzenia ustanawiającego wspólny system powrotów (COM(2025) 101), „Prawo i Więź” 2025, nr 5(58). Google Scholar
Szymańska J., Unijny kurs na powroty oraz eksternalizację zarządzania migracją, „Biuletyn PISM” 2025, nr 86(3089), https://www.pism.pl/publikacje/unijny-kurs-na-powroty-oraz-eksternalizacje-zarzadzania-migracja. Google Scholar
Thym D., Expert opinion on legal requirements for safe third countries in asylum law and practical implementation options, https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=4867211. Google Scholar
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
