Powiastka "Szczęście z biedą w parze idą" Lucjana Siemieńskiego wobec baśni "Kalosze szczęścia" Hansa Christiana Andersena

Grzegorz Igliński

doi:10.31648/pl.10539

Opublikowane: 2025-10-30

Nr 13 (2025)

Powiastka "Szczęście z biedą w parze idą" Lucjana Siemieńskiego wobec baśni "Kalosze szczęścia" Hansa Christiana Andersena

Grzegorz Igliński

Prace Literaturoznawcze

Dział: Interpretacje

https://doi.org/10.31648/pl.10539

Abstrakt

W artykule podjęto próbę oceny – na podstawie analizy porównawczej – stopnia zależności utworu Lucjana Siemieńskiego Szczęście z biedą w parze idą od baśni Hansa Christiana Andersena Kalosze szczęścia. Z przeprowadzonego zestawienia wynika, że Siemieński nie zmienia ogólnej wymowy oryginału. Modyfikacje zachodzą przede wszystkim w sferze fabularnej, a nie ideowej. Pod tym względem tekst sprawia wrażenie swoistej hybrydy. Niektóre fragmenty można bezsprzecznie uznać za tłumaczenie. Zdanie po zdaniu odpowiada temu, które figuruje w oryginale. W innych miejscach mamy do czynienia z parafrazowaniem oryginału. Siemieński przejmuje pomysł Andersena (na przykład typ postaci, rodzaj marzenia), ale zmienia przebieg zdarzeń, przedstawia niejako własną wersję wypadków, opowiada tę samą historię inaczej. Czasem tworzy nowy epizod, który nie ma odpowiednika w oryginale, a czasem nie uwzględnia jakiegoś epizodu, który w tym oryginale występuje. Pomija wszystkie cztery wiersze umieszczone w baśni Andersena, a więc unika rozwiązania „utwór w utworze”.

Siemieński stara się uatrakcyjnić tekst i uczynić bliższym szerokiemu kręgowi polskich odbiorców. Przejawem tego jest „polonizowanie” treści, czyli nadawanie światu przedstawionemu polskiego kolorytu oraz humorystyczny wydźwięk niektórych fragmentów utworu. Dzieło Siemieńskiego to w sumie wariacja Kaloszy szczęścia.

Słowa kluczowe:

Lucjan Siemieński, Hans Christian Andersen, baśń, przekład, analiza porównawcza

Inne teksty tego samego autora

Grzegorz Igliński, Brzęcząca i migocząca rzeczywistość. Owady w "Panu Tadeuszu" Adama Mickiewicza , Prace Literaturoznawcze: Nr 9 (2021)
Grzegorz Igliński, W blasku słonecznym i w milczeniu. Fauniczność przyrody w sonecie Kazimierza Przerwy-Tetmajera , Prace Literaturoznawcze: Nr 5 (2017)
Grzegorz Igliński, Antyczni bożkowie leśni na polskiej ziemi. Na przykładzie wiersza Wacława Rolicza-Liedera Ja jestem satyr i dzieła Jacka Malczewskiego Hołd sztuce i muzie , Prace Literaturoznawcze: Nr 7 (2019)
Grzegorz Igliński, Fauniczna gra przeciwieństw. Inspiracje böcklinowskie w wierszu Wieczór wiosenny Zofii Gordziałkowskiej , Prace Literaturoznawcze: Nr 6 (2018)
Grzegorz Igliński, Miniaturowe romantyczne bestiarium. Robactwo i owady w twórczości Romana Zmorskiego , Prace Literaturoznawcze: Nr `10 (2022)
Grzegorz Igliński, Piękno i śmierć. Herodiada Stéphane’a Mallarmégo a Baśń parku jesiennego Leopolda Staffa , Prace Literaturoznawcze: Nr 3 (2015)
Grzegorz Igliński, Przewartościowanie tradycji ezopowej w bajkach Juliana Ejsmonda Konik polny i mrówka oraz Pszczoła i gołąb , Prace Literaturoznawcze: Nr 1 (2013)
Grzegorz Igliński, Nuty smutku wśród uroków natury. Pan w trzcinie Arnolda Böcklina i Zofii Gordziałkowskiej , Prace Literaturoznawcze: Nr 4 (2016)
Grzegorz Igliński, Święta Genowefa i fauny. Marmur Jana Kasprowicza – poemat o trwałości prawd i naturze ludzkiej , Prace Literaturoznawcze: Nr 8 (2020)
Grzegorz Igliński, "Trzeba cnoty i miłości". Robactwo, moralność i natura w twórczości Edwarda Żeligowskiego , Prace Literaturoznawcze: Nr 11 (2023)

1 2 > >>

Pobierz pliki

PDF

Zasady cytowania

Igliński, G. (2025). Powiastka "Szczęście z biedą w parze idą" Lucjana Siemieńskiego wobec baśni "Kalosze szczęścia" Hansa Christiana Andersena. Prace Literaturoznawcze, (13), 239–267. https://doi.org/10.31648/pl.10539

Cited by / Share

Bibliografia

Źródła
Google Scholar

Andersen Hans Christian (1898), Bajki i opowiadania, tł. N. Z. i T., nakładem Redakcyi „Gazety Polskiej”, Warszawa.
Google Scholar

Andersen Hans Christian (1901), Nowe powieści czarodziejskie Andersena, spolszczyła Maria Glotz, t. 2, [w.n.], Warszawa.
Google Scholar

Andersen Hans Christian (1923), Nowy wybór bajek Andersena, spolszczyła Wanda Młodnicka, il. Władysław Witwicki, H. Altenberg – G. Seyfarth – E. Wende i S-ka, Lwów.
Google Scholar

Andersen Hans Christian (1931), Baśnie, wg oryg. duń. przeł. Stefania Beylinówna i Stanisław Sawicki, wstęp napisała Stefania Beylinówna, t. 1, Wydawnictwo Jakuba Mortkowicza, Warszawa – Kraków.
Google Scholar

Andersen Hans Christian (1933), Kalosze szczęścia, [w.n.], Warszawa.
Google Scholar

Andersen Hans Christian (1938), Bajki, przeł. Marceli Tarnowski, z il. Mariana Walentynowicza, Wydawnictwo J. Przeworskiego, Warszawa.
Google Scholar

Andersen Hans Christian (1985), Baśnie, tł. Stefania Beylin, Jarosław Iwaszkiewicz, wstęp i red. Jarosława Iwaszkiewicza, sprawdzili z oryginałem Stanisław Sawicki, Anna Sokołowska, przypisy oprac. Anna Staniewska, t. 1, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa.
Google Scholar

Andersen Hans Christian (1990), H. C. Andersens Eventyr, bd. 1, kritisk udgivet efter de originale Eventyrhæfter med Varianter ved Erik Dal, C. A. Reitzel, København. Arkiv for Dansk Litteratur: https://tekster.kb.dk/text/adl-texts-hcaeventyr01val-root [dostęp: 30.03.2024].
Google Scholar

Andersen Hans Christian (2006), Baśnie i opowieści, przeł. Bogusława Sochańska, t. 1: 1830–1850, Media Rodzina, Poznań.
Google Scholar

Andersen Hans Christian (2014), Dzienniki 1825–1875, wybór, przekł. i oprac. Bogusława Sochańska, Media Rodzina, Poznań.
Google Scholar

Boccaccio Giovanni (1983), Dekameron, przeł. Edward Boyé, tekst poprawił, uzupełnił i przedmową oparzył Mieczysław Brahmer, t. 1, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa.
Google Scholar

Cervantes Miguel de (1976), Nowele przykładne, przeł. Zofia Karczewska-Markiewicz i Zdzisław Milner, posł. opatrzyła Zofia Karczewska-Markiewicz, t. 2, Wydawnictwo Literackie, Kraków.
Google Scholar

Schopenhauer Arthur (1995), Świat jako wola i przedstawienie, przeł. i komentarzem opatrzył Jan Garewicz, t. 2, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
Google Scholar

Siemieński Lucjan (1881a), Dzieła Lucyana Siemieńskiego, t. 6: Muzamerit – Wieczornice, nakładem i drukiem Józefa Ungra, Warszawa.
Google Scholar

Siemieński Lucjan (1881b), Dzieła Lucyana Siemieńskiego, t. 7: Wieczornice, nakładem i drukiem Józefa Ungra, Warszawa.
Google Scholar

Siemieński Lucjan (1882), Dzieła Lucyana Siemieńskiego, t. 8: Wieczornice – Mozaika – Brodziński – Okruchy, nakładem i drukiem Józefa Ungra, Warszawa.
Google Scholar

Słowacki Juliusz (1956), Dzieła wszystkie, pod red. Juliusza Kleinera, t. 9, Zakład im. Ossolińskich – Wydawnictwo, Wrocław.
Google Scholar

Opracowania
Google Scholar

Beszczyńska-Ulicka Zofia (1997), Andersen dziś – jego wpływ i znaczenie, w: Andersen – baśń wobec świata. Materiały z sesji literackiej, Gdańsk, 21–22 kwietnia 1995 roku, oprac. red. tekstów Maryla Hempowicz, Nadbałtyckie Centrum Kultury, Gdańsk: 59–64.
Google Scholar

Brzozowska Zdzisława (1970), Andersen w Polsce. Historia recepcji wydawniczej, Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo, Wrocław – Warszawa – Kraków.
Google Scholar

Burzka-Janik Małgorzata (2016), „Ars moriendi” w „Baśniach” Hansa Christiana Andersena, w: Bibliotheca mundi. Studia bibliologiczne ofiarowane Janowi Leończukowi, red. nauk. Jarosław Ławski i Łukasz Zabielski, Wydział Filologiczny Uniwersytetu w Białymstoku. Katedra Badań Filologicznych „Wschód–Zachód”; Książnica Podlaska im. Łukasza Górnickiego, Białystok: 735–756.
Google Scholar

D. n. (1854), Najnowsze dzieła. „Wieczornice” przez Lucyjana Siemieńskiego tom 2. i 3., „Nowiny”, t. 1, nr 45: 406–407.
Google Scholar

Guźlak Gerard (2008), O szczęściu w baśniach Andersena, w: Wokół Andersena. W dwusetną rocznicę urodzin, pod red. Anny Ciciak, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, Szczecin: 54–66.
Google Scholar

Hahn Wiktor (1933), Nowela Boccaccia „Sokół” i powiastka Lucjana Siemieńskiego „Sarneczka”, „Pamiętnik Literacki”, R. 30, z. 1: 98–99.
Google Scholar

Jakitowicz Maria (1997), Człowiek, natura i kultura w baśniach Andersena, w: Andersen – baśń wobec świata. Materiały z sesji literackiej, Gdańsk, 21–22 kwietnia 1995 roku, oprac. red. tekstów Maryla Hempowicz, Nadbałtyckie Centrum Kultury, Gdańsk: 18–25.
Google Scholar

Janion Maria (1955), Lucjan Siemieński, poeta romantyczny, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa.
Google Scholar

Janion Maria (1975), Lucjan Siemieński 1807–1877, bibliografię zestawiła Maria Grabowska, w: Obraz literatury polskiej XIX i XX wieku, seria 3: Literatura krajowa w okresie romantyzmu 1831–1863, t. 1, zespół red. Maria Janion, Bogdan Zakrzewski, Maria Dernałowicz, Wydawnictwo Literackie, Kraków: 687–727.
Google Scholar

Jastrzębska-Golonka Danuta (2011), Konceptualizacja świata przedstawionego w języku najnowszego przekładu tekstów Hansa Christiana Andersena, Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego, Bydgoszcz.
Google Scholar

Krzyżanowski Julian (1932), Z motywów wędrownych u Siemieńskiego. Zza kulis „Wieczornic”, „Ruch Literacki”, R. 7, nr 6: 161–167.
Google Scholar

Łowmiańska Maria (1933), Hrehory Ościk i jego zdrada w roku 1580, w: Księga pamiątkowa Koła Historyków Słuchaczy Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie. 1923–1933, Wilno: 32–51.
Google Scholar

Markiewicz Henryk, Romanowski Andrzej (1990), Skrzydlate słowa, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa.
Google Scholar

Młodnicka Wanda (1923), [Wstęp], w: Nowy wybór bajek Andersena, spolszczyła Wanda Młodnicka, il. Władysław Witwicki, H. Altenberg – G. Seyfarth – E. Wende i S-ka, Lwów: 3–6.
Google Scholar

Ogłoza Ewa (2014), Wokół opowieści Hansa Christiana Andersena. O radości czytania, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice.
Google Scholar

Samborska-Kukuć Dorota (2013), Polska proza fabularna na łamach „Czasu” w latach 1848–1900. Rekonesans, „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Historicolitteraria”, t. 13: 150–167.
Google Scholar

Sochańska Bogusława (2014), „Jestem jak woda, wszystko mną porusza, wszystko się we mnie przegląda”, w: Andersen Hans Christian, Dzienniki 1825–1875, wybór, przekł. i oprac. Bogusława Sochańska, Media Rodzina, Poznań: V–XLVI.
Google Scholar

Sochańska Bogusława (2017), Historia polskiej recepcji przekładowej baśni i opowieści Hansa Christiana Andersena, w: Andersenowskie inspiracje w literaturze i kulturze polskiej, pod red. Hanny Ratusznej, Marzenny Wiśniewskiej, Violetty Wróblewskiej, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń: 11–38.
Google Scholar

Szafran Józef (1927), Siemieński a Cervantes, „Ruch Literacki”, R. 2, nr 7: 193–197.
Google Scholar

Szujski Józef (1864), Dzieje Polski podług ostatnich badań, t. 3: Królowie wolno obrani, cz. 1: r. 1572–1668, nakładem Karola Wilda, Lwów.
Google Scholar

Ślósarska Joanna (1997), Kreacja przedmiotu w baśniach H. Ch. Andersena, w: Andersen – baśń wobec świata. Materiały z sesji literackiej, Gdańsk, 21–22 kwietnia 1995 roku, oprac. red. tekstów Maryla Hempowicz, Nadbałtyckie Centrum Kultury, Gdańsk: 26–31.
Google Scholar

Wullschläger Jackie (2005), Andersen. Życie baśniopisarza, przeł. Maryna Ochab, fragmenty utworów, listów i dzienników H. Ch. Andersena w przekł. Bogusławy Sochańskiej, Wydawnictwo W.A.B., Warszawa.
Google Scholar