A living symbol of splendour: The image of Vilnius University in the memory of Poles in the Northwestern Governorates, in the light of Witold Małcużyński’s Memoir
Maria Korybut-Marciniak
University of Warmia and Mazury in OlsztynAbstract
The article analyzes how Vilnius University (1803-1832) functioned as a figure of memory for Poles in the Northwestern Governorates of the Russian Empire after its suppression in 1832. The primary source is the manuscript memoir of Witold Małcużyński, which records the recollections of his father, Stanisław – a graduate of a teachers’ seminary and later a schoolteacher. The study combines ego-document analysis with microhistory and cultural memory studies, juxtaposing the narrative with the context of Russification following the uprisings of 1830/31 and 1863/64. Based on the manuscript memoir, it reconstructs the channels through which the memory of Vilnius University was transmitted (family storytelling, teachers’ milieus) as well as the repertoire of images of the university that sustained communal identity into the early twentieth century. The analysis indicates that this memory functioned as a symbolic resource and a point of reference for Poles in the Northwestern Governorates amid intensifying repressions by the partitioning power.
Keywords:
Vilnius University, Northwestern Governorates, russification, ego-documents, Witold Małcużyński, Polish Eastern BorderlandsReferences
Bartnicka, K. (1971), Polskie szkolnictwo artystyczne na przełomie XVIII i XIX wieku (1764- -1831). Wrocław. Google Scholar
Bartnicka, K. (2000), Absolwenci Uniwersytetu Wileńskiego z lat 1831-1832, [w:] Rozprawy z Dziejów Oświaty XXXIX, 29-46. Google Scholar
Beauvois, D. (1974), Adam Jerzy Czartoryski jako kurator wileńskiego okręgu naukowego, [w:] Przegląd Historyczny LXV/1, 61-83. Google Scholar
Beauvois, D. (1991), Szkolnictwo polskie na ziemiach litewsko-ruskich 1803-1832, t. 1. Rzym | Lublin. Google Scholar
Bieliński, J. (1899-1900), Uniwersytet Wileński (1579-1831), t. I. Kraków. Google Scholar
Bieliński, J. (1910), Szubrawcy w Wilnie (1817-1822). Zarys historyczny. Wilno. Google Scholar
Borowczyk, J. (2003), Rekonstrukcja procesu filomatów i filaretów, 1823-1824: historia śledztwa przeciw uczestnikom konspiracji studenckich i młodzieżowych w Wilnie oraz w Wileńskim Okręgu Naukowym. Poznań. Google Scholar
Brensztejn, Z. (1929), Filomata w Krożach (Jan Sobolewski) 1821-1823. Wilno. Google Scholar
Chmielowski, P. (1897), A. Mickiewicz – zarys biograficzno-literacki, t. 1. Warszawa. Google Scholar
Domańska, E. (2002), Wprowadzenie: p amięć, etyka i historia. Angloamerykańska teoria historiografii lat dziewięćdziesiątych, [w:] Domańska, E. (red.), Pamięć, etyka i historia. Angloamerykańska teoria historiografii lat dziewięćdziesiątych. Poznań, 13-27. Google Scholar
Giżycki, J. (1885), Spis szkół w grodzieńskiej guberni na początku XIX wieku. Poznań. Google Scholar
Ilgiewicz, H. (2005), Wileńskie towarzystwa i instytucje naukowe w XIX wieku. Toruń. Google Scholar
Kamińska, J. (2012), Universitas Vilnensis 1793-1803. Od Szkoły Głównej Wielkiego Księstwa Litewskiego do Imperatorskiego Uniwersytetu Wileńskiego. Warszawa. Google Scholar
Kleiner, J. (1995), Mickiewicz. Dzieje Gustawa, t. 1. Lublin. Google Scholar
Klimus, E. (2024), Bunt młodych w XIX-wiecznym Wilnie. Fragment z dziejów Towarzystwa Filomatów, [w:] Przegląd Wschodnioeuropejski XV (1), 21-30. Google Scholar
Konarski, S. (1974), Małcużyński Witold Konstanty, [w:] Polski Słownik Biograficzny, t. XIX. Wrocław etc., 428. Google Scholar
Korotyński, W. (1913), Ś.p. Witold Małcużyński, [w:] Kurier Warszawski XXXVI, 3-4. Google Scholar
Korybut-Marciniak, M. (2011), Vilniaus Labdarybės Draugija XIX a. primojoje pusėje. Olsztyn. Google Scholar
Kozłowska-Studnicka, J. (1929), Likwidacja Uniwersytetu Wileńskiego w świetle korespondencji urzędowej, [w:] Księga pamiątkowa ku uczczeniu CCCL rocznicy założenia i X wskrzeszenia Uniwersytetu Wileńskiego. T. 1: Z dziejów dawnego Uniwersytetu. Wilno, 405-419. Google Scholar
Lvia (1832), Metryka chrztu Witolda Konstantego Małcużyńskiego. Lietuvos Valstybės Istorijos Archyvas, f. 604, inw. 45, vol. 39. Google Scholar
Lvia (bd.), Witold Małcużyński: Wspomnienia. Lietuvos Valstybės Istorijos Archyvas, f. 1135, inw. 21, vol. 132. Google Scholar
Małcużyński, W. (1884), Posiadłości rodziny Kochanowskich w ziemi radomskiej: podług rejestrów poborowych z lat 1569, 1576 i 1577, [w:] Biblioteka Warszawska 2, 161-171. Google Scholar
Małcużyński, W. (1900), Rozwój terytorialny miasta Warszawy. Warszawa. Google Scholar
Małcużyński, W. (1902), Kilka kartek statystyki skarbowej z XVI w., [w:] Ekonomista I, 17. Google Scholar
Małcużyński, W. (1915), Szkice do dziejów skarbowości polskiej. Z teki pośmiertnej Witolda Małcużyńskiego, [w:] Ekonomista XV, 49-92. Google Scholar
Małcużyński, W. (1913), [w:] Tygodnik Ilustrowany VII, 133. Google Scholar
Massonius, P. M. (2005), Dzieje Uniwersytetu Wileńskiego 1781-1832. Notatki z wykładów w roku akademickim 1924/1925 (oprac. Supruniuk, A. | Supruniuk, M. A.). Toruń. Google Scholar
Mościcki, H. (1910), Zniesienie Uniwersytetu Wileńskiego, [w:] Biblioteka Warszawska II (2), 232-262. Google Scholar
Skwarczyński, Z. (1961), Kazimierz Kontrym. Towarzystwo Szubrawców. Dwa studia. Łódź. Google Scholar
Supruniuk, A. (2018/2019), Alma Mater Vilnensis. Okoliczności wskrzeszenia Uniwersytetu Stefa¬na Batorego w Wilnie, [w:] Archiwum Emigracji. Studia – szkice – dokumenty XXVI-XXVII (1-2), 112-136. Google Scholar
Szmyt, A. (2016), Russia’s educational policy aimed at the Poles and the Polish territories annexed during the reign of tsar Alexander I, [w:] Przegląd Wschodnioeuropejski VII (1), 11-28. Google Scholar
Szmyt, A. (2021), Struktura szkolnictwa w imperium rosyjskim na początku XIX wieku. Zarys problemu, [w:] Przegląd Wschodnioeuropejski XII (1), 21-33. Google Scholar
Tur, L. (1903), Uniwersytet Wileński i jego znaczenie. Lwów. Google Scholar
Wereda, D. (2018), Działalność bazylianów w Brześciu Litewskim w XVII-XIX wieku, [w:] Roczni¬ki Humanistyczne LXVI (2), 125-129. Google Scholar
Zasztowt, L. (1997), Kresy 1832-1864. Szkolnictwo na ziemiach litewskich i ruskich dawnej Rzeczypospolitej. Warszawa. Google Scholar
Zawadzka, D. (2019), Filomaci w pamięci narodowej i regionalnej – na przykładzie podlaskich członków towarzystw wileńskich, [w:] Polonistyka. Innowacje IX, 15-33. Google Scholar
Żytkowicz, L. (1938), Rządy Repnina na Litwie 1794-1797. Wilno. Google Scholar
University of Warmia and Mazury in Olsztyn
Most read articles by the same author(s)
- Maria Korybut-Marciniak, „Notaty pamiętnikowe” Antoniego Łazarowicza (1819-1905) – świadectwo Polaka w „rosyjskim mundurze” , Przegląd Wschodnioeuropejski: Vol. 11 No. 1 (2020): Przegląd Wschodnioeuropejski
Similar Articles
- Aleksander Kiklewicz, Aigerim Akasheva, On the ethno-cultural specificity of color names: Kazakh ⱪonyr ‘brown’ vs. Polish brązowy ‘brown’ , Przegląd Wschodnioeuropejski: Vol. 16 No. 1 (2025): East European Review
- Bibigul Almurzaeva, Orynkul Shunkeeva, Altnay Zhaytapova, Creation of educational-information technopark as means of socialization of rural schoolboys , Przegląd Wschodnioeuropejski: Vol. 8 No. 1 (2017): East European Review
- Krzysztof Waliszewski, Anna Warchlewska, Selected countries of Eastern and Central Europe in the face of challenges of modern financial technologies (on the example of Robo-Advice) , Przegląd Wschodnioeuropejski: Vol. 12 No. 2 (2021): East European Review
- Sławomir Sobieraj, The political context of Tadeusz Miciński’s works. The Polish case and Russia in the era of the Great War , Przegląd Wschodnioeuropejski: Vol. 14 No. 2 (2023): East European Review
- Zdeněk Pikhart, Pavel Procházka, Impact of dividends and capital intensity of labour on real wages in post-communist economies , Przegląd Wschodnioeuropejski: Vol. 14 No. 2 (2023): East European Review
- Elżbieta Klimus, Teenage rebellion in the 19th century in Vilnius. A fragment of the history of the Philomath society , Przegląd Wschodnioeuropejski: Vol. 15 No. 1 (2024): East European Review
- Mileusha Khabutdinova, Rezeda Mukhametshina, Sławomir Mrożek at the Tatar stage: the metamorphoses of Polish stage , Przegląd Wschodnioeuropejski: Vol. 8 No. 2 (2017): East European Review
- Roman Jurkowski, Udział polskich ziemian z Mińszczyzny w pracach rady nadzwyczajnej do spraw związanych z potrzebami gospodarki rolnej w Rosji w latach 1902-1903 , Przegląd Wschodnioeuropejski: Vol. 12 No. 1 (2021): East European Review
- Zbigniew Klimiuk, Conditions of economic development and foreign trade of the countries of Central and Eastern Europe in the interwar period (1918-1939) , Przegląd Wschodnioeuropejski: Vol. 12 No. 1 (2021): East European Review
- Piotr Olechowski, General consulate of the Republic of Poland in Kiev under the magnifying glass Soviet of secret service in April 1938 , Przegląd Wschodnioeuropejski: Vol. 8 No. 2 (2017): East European Review
<< < 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 > >>
You may also start an advanced similarity search for this article.
