A living symbol of splendour: The image of Vilnius University in the memory of Poles in the Northwestern Governorates, in the light of Witold Małcużyński’s Memoir
Maria Korybut-Marciniak
University of Warmia and Mazury in OlsztynAbstract
The article analyzes how Vilnius University (1803-1832) functioned as a figure of memory for Poles in the Northwestern Governorates of the Russian Empire after its suppression in 1832. The primary source is the manuscript memoir of Witold Małcużyński, which records the recollections of his father, Stanisław – a graduate of a teachers’ seminary and later a schoolteacher. The study combines ego-document analysis with microhistory and cultural memory studies, juxtaposing the narrative with the context of Russification following the uprisings of 1830/31 and 1863/64. Based on the manuscript memoir, it reconstructs the channels through which the memory of Vilnius University was transmitted (family storytelling, teachers’ milieus) as well as the repertoire of images of the university that sustained communal identity into the early twentieth century. The analysis indicates that this memory functioned as a symbolic resource and a point of reference for Poles in the Northwestern Governorates amid intensifying repressions by the partitioning power.
Keywords:
Vilnius University, Northwestern Governorates, russification, ego-documents, Witold Małcużyński, Polish Eastern BorderlandsReferences
Bartnicka, K. (1971), Polskie szkolnictwo artystyczne na przełomie XVIII i XIX wieku (1764- -1831). Wrocław. Google Scholar
Bartnicka, K. (2000), Absolwenci Uniwersytetu Wileńskiego z lat 1831-1832, [w:] Rozprawy z Dziejów Oświaty XXXIX, 29-46. Google Scholar
Beauvois, D. (1974), Adam Jerzy Czartoryski jako kurator wileńskiego okręgu naukowego, [w:] Przegląd Historyczny LXV/1, 61-83. Google Scholar
Beauvois, D. (1991), Szkolnictwo polskie na ziemiach litewsko-ruskich 1803-1832, t. 1. Rzym | Lublin. Google Scholar
Bieliński, J. (1899-1900), Uniwersytet Wileński (1579-1831), t. I. Kraków. Google Scholar
Bieliński, J. (1910), Szubrawcy w Wilnie (1817-1822). Zarys historyczny. Wilno. Google Scholar
Borowczyk, J. (2003), Rekonstrukcja procesu filomatów i filaretów, 1823-1824: historia śledztwa przeciw uczestnikom konspiracji studenckich i młodzieżowych w Wilnie oraz w Wileńskim Okręgu Naukowym. Poznań. Google Scholar
Brensztejn, Z. (1929), Filomata w Krożach (Jan Sobolewski) 1821-1823. Wilno. Google Scholar
Chmielowski, P. (1897), A. Mickiewicz – zarys biograficzno-literacki, t. 1. Warszawa. Google Scholar
Domańska, E. (2002), Wprowadzenie: p amięć, etyka i historia. Angloamerykańska teoria historiografii lat dziewięćdziesiątych, [w:] Domańska, E. (red.), Pamięć, etyka i historia. Angloamerykańska teoria historiografii lat dziewięćdziesiątych. Poznań, 13-27. Google Scholar
Giżycki, J. (1885), Spis szkół w grodzieńskiej guberni na początku XIX wieku. Poznań. Google Scholar
Ilgiewicz, H. (2005), Wileńskie towarzystwa i instytucje naukowe w XIX wieku. Toruń. Google Scholar
Kamińska, J. (2012), Universitas Vilnensis 1793-1803. Od Szkoły Głównej Wielkiego Księstwa Litewskiego do Imperatorskiego Uniwersytetu Wileńskiego. Warszawa. Google Scholar
Kleiner, J. (1995), Mickiewicz. Dzieje Gustawa, t. 1. Lublin. Google Scholar
Klimus, E. (2024), Bunt młodych w XIX-wiecznym Wilnie. Fragment z dziejów Towarzystwa Filomatów, [w:] Przegląd Wschodnioeuropejski XV (1), 21-30. Google Scholar
Konarski, S. (1974), Małcużyński Witold Konstanty, [w:] Polski Słownik Biograficzny, t. XIX. Wrocław etc., 428. Google Scholar
Korotyński, W. (1913), Ś.p. Witold Małcużyński, [w:] Kurier Warszawski XXXVI, 3-4. Google Scholar
Korybut-Marciniak, M. (2011), Vilniaus Labdarybės Draugija XIX a. primojoje pusėje. Olsztyn. Google Scholar
Kozłowska-Studnicka, J. (1929), Likwidacja Uniwersytetu Wileńskiego w świetle korespondencji urzędowej, [w:] Księga pamiątkowa ku uczczeniu CCCL rocznicy założenia i X wskrzeszenia Uniwersytetu Wileńskiego. T. 1: Z dziejów dawnego Uniwersytetu. Wilno, 405-419. Google Scholar
Lvia (1832), Metryka chrztu Witolda Konstantego Małcużyńskiego. Lietuvos Valstybės Istorijos Archyvas, f. 604, inw. 45, vol. 39. Google Scholar
Lvia (bd.), Witold Małcużyński: Wspomnienia. Lietuvos Valstybės Istorijos Archyvas, f. 1135, inw. 21, vol. 132. Google Scholar
Małcużyński, W. (1884), Posiadłości rodziny Kochanowskich w ziemi radomskiej: podług rejestrów poborowych z lat 1569, 1576 i 1577, [w:] Biblioteka Warszawska 2, 161-171. Google Scholar
Małcużyński, W. (1900), Rozwój terytorialny miasta Warszawy. Warszawa. Google Scholar
Małcużyński, W. (1902), Kilka kartek statystyki skarbowej z XVI w., [w:] Ekonomista I, 17. Google Scholar
Małcużyński, W. (1915), Szkice do dziejów skarbowości polskiej. Z teki pośmiertnej Witolda Małcużyńskiego, [w:] Ekonomista XV, 49-92. Google Scholar
Małcużyński, W. (1913), [w:] Tygodnik Ilustrowany VII, 133. Google Scholar
Massonius, P. M. (2005), Dzieje Uniwersytetu Wileńskiego 1781-1832. Notatki z wykładów w roku akademickim 1924/1925 (oprac. Supruniuk, A. | Supruniuk, M. A.). Toruń. Google Scholar
Mościcki, H. (1910), Zniesienie Uniwersytetu Wileńskiego, [w:] Biblioteka Warszawska II (2), 232-262. Google Scholar
Skwarczyński, Z. (1961), Kazimierz Kontrym. Towarzystwo Szubrawców. Dwa studia. Łódź. Google Scholar
Supruniuk, A. (2018/2019), Alma Mater Vilnensis. Okoliczności wskrzeszenia Uniwersytetu Stefa¬na Batorego w Wilnie, [w:] Archiwum Emigracji. Studia – szkice – dokumenty XXVI-XXVII (1-2), 112-136. Google Scholar
Szmyt, A. (2016), Russia’s educational policy aimed at the Poles and the Polish territories annexed during the reign of tsar Alexander I, [w:] Przegląd Wschodnioeuropejski VII (1), 11-28. Google Scholar
Szmyt, A. (2021), Struktura szkolnictwa w imperium rosyjskim na początku XIX wieku. Zarys problemu, [w:] Przegląd Wschodnioeuropejski XII (1), 21-33. Google Scholar
Tur, L. (1903), Uniwersytet Wileński i jego znaczenie. Lwów. Google Scholar
Wereda, D. (2018), Działalność bazylianów w Brześciu Litewskim w XVII-XIX wieku, [w:] Roczni¬ki Humanistyczne LXVI (2), 125-129. Google Scholar
Zasztowt, L. (1997), Kresy 1832-1864. Szkolnictwo na ziemiach litewskich i ruskich dawnej Rzeczypospolitej. Warszawa. Google Scholar
Zawadzka, D. (2019), Filomaci w pamięci narodowej i regionalnej – na przykładzie podlaskich członków towarzystw wileńskich, [w:] Polonistyka. Innowacje IX, 15-33. Google Scholar
Żytkowicz, L. (1938), Rządy Repnina na Litwie 1794-1797. Wilno. Google Scholar
University of Warmia and Mazury in Olsztyn
Most read articles by the same author(s)
- Maria Korybut-Marciniak, „Notaty pamiętnikowe” Antoniego Łazarowicza (1819-1905) – świadectwo Polaka w „rosyjskim mundurze” , Przegląd Wschodnioeuropejski: Vol. 11 No. 1 (2020): Przegląd Wschodnioeuropejski
Similar Articles
- Janina Sawicka, Mariola Szewczyk-Jarocka, Anna Nowacka, Financial aspects of unregistered employment in Poland and other Eastern European countries , Przegląd Wschodnioeuropejski: Vol. 12 No. 2 (2021): East European Review
- Dominika Izdebska-Długosz, Statistical analysis of the Polish-Ukrainian interlanguage – the most difficult points of Polish inflection for Ukrainian speakers , Przegląd Wschodnioeuropejski: Vol. 14 No. 2 (2023): East European Review
- Magdalena Żmijkowska, The image of the migration crisis on the Polish-Belarusian border in the polish opinion weeks “Newsweek”, “Wprost” and “Sieci” in 2021-2022 , Przegląd Wschodnioeuropejski: Vol. 16 No. 2 (2025): East European Review
- Ewa Banasiewicz-Ossowska, Migrations of Polish Jews from the Soviet Union to Lower Silesia after World War II in the accounts of their participants , Przegląd Wschodnioeuropejski: Vol. 15 No. 2 (2024): East European Review
- Klaudia Jagusiak, Contemporary challenges to Poland’s security in the context of Russian activities in the region of Central and Eastern Europe , Przegląd Wschodnioeuropejski: Vol. 14 No. 2 (2023): East European Review
- Mikołaj Banaszkiewicz, The reception of the newspaper ‘Novoe Vremya’ (1868-1871) in the Russian Empire. A contribution to the history of press reception in the era of great reforms , Przegląd Wschodnioeuropejski: Vol. 13 No. 1 (2022): East European Review
- Marta Sara Stempień, Far-right terrorism in Eastern Europe , Przegląd Wschodnioeuropejski: Vol. 16 No. 2 (2025): East European Review
- Dominika Izdebska-Długosz, Ukrainians on their own errors in Polish language – an example of statistical analysis of data in glottodidactic exploratory research , Przegląd Wschodnioeuropejski: Vol. 8 No. 2 (2017): East European Review
- Grzegorz Jasiński, Soviets against the Union of Armed Struggle and the Home Army 1939-1945 , Przegląd Wschodnioeuropejski: Vol. 14 No. 1 (2023): East European Review
- Adam Adrian Ostanek Ostanek, For the inviolability of borders. The Polish-Soviet political dispute over the shape of the eastern border of Poland after World War II , Przegląd Wschodnioeuropejski: Vol. 14 No. 1 (2023): East European Review
<< < 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 > >>
You may also start an advanced similarity search for this article.
