Żywy symbol świetności – obraz Uniwersytetu Wileńskiego w pamięci Polaków guberni północno-zachodnich w świetle pamiętnika Witolda Małcużyńskiego
Maria Korybut-Marciniak
University of Warmia and Mazury in OlsztynAbstrakt
The article analyzes how Vilnius University (1803-1832) functioned as a figure of memory for Poles in the Northwestern Governorates of the Russian Empire after its suppression in 1832. The primary source is the manuscript memoir of Witold Małcużyński, which records the recollections of his father, Stanisław – a graduate of a teachers’ seminary and later a schoolteacher. The study combines ego-document analysis with microhistory and cultural memory studies, juxtaposing the narrative with the context of Russification following the uprisings of 1830/31 and 1863/64. Based on the manuscript memoir, it reconstructs the channels through which the memory of Vilnius University was transmitted (family storytelling, teachers’ milieus) as well as the repertoire of images of the university that sustained communal identity into the early twentieth century. The analysis indicates that this memory functioned as a symbolic resource and a point of reference for Poles in the Northwestern Governorates amid intensifying repressions by the partitioning power.
Słowa kluczowe:
Vilnius University, Northwestern Governorates, russification, ego-documents, Witold Małcużyński, Polish Eastern BorderlandsBibliografia
Bartnicka, K. (1971), Polskie szkolnictwo artystyczne na przełomie XVIII i XIX wieku (1764- -1831). Wrocław. Google Scholar
Bartnicka, K. (2000), Absolwenci Uniwersytetu Wileńskiego z lat 1831-1832, [w:] Rozprawy z Dziejów Oświaty XXXIX, 29-46. Google Scholar
Beauvois, D. (1974), Adam Jerzy Czartoryski jako kurator wileńskiego okręgu naukowego, [w:] Przegląd Historyczny LXV/1, 61-83. Google Scholar
Beauvois, D. (1991), Szkolnictwo polskie na ziemiach litewsko-ruskich 1803-1832, t. 1. Rzym | Lublin. Google Scholar
Bieliński, J. (1899-1900), Uniwersytet Wileński (1579-1831), t. I. Kraków. Google Scholar
Bieliński, J. (1910), Szubrawcy w Wilnie (1817-1822). Zarys historyczny. Wilno. Google Scholar
Borowczyk, J. (2003), Rekonstrukcja procesu filomatów i filaretów, 1823-1824: historia śledztwa przeciw uczestnikom konspiracji studenckich i młodzieżowych w Wilnie oraz w Wileńskim Okręgu Naukowym. Poznań. Google Scholar
Brensztejn, Z. (1929), Filomata w Krożach (Jan Sobolewski) 1821-1823. Wilno. Google Scholar
Chmielowski, P. (1897), A. Mickiewicz – zarys biograficzno-literacki, t. 1. Warszawa. Google Scholar
Domańska, E. (2002), Wprowadzenie: p amięć, etyka i historia. Angloamerykańska teoria historiografii lat dziewięćdziesiątych, [w:] Domańska, E. (red.), Pamięć, etyka i historia. Angloamerykańska teoria historiografii lat dziewięćdziesiątych. Poznań, 13-27. Google Scholar
Giżycki, J. (1885), Spis szkół w grodzieńskiej guberni na początku XIX wieku. Poznań. Google Scholar
Ilgiewicz, H. (2005), Wileńskie towarzystwa i instytucje naukowe w XIX wieku. Toruń. Google Scholar
Kamińska, J. (2012), Universitas Vilnensis 1793-1803. Od Szkoły Głównej Wielkiego Księstwa Litewskiego do Imperatorskiego Uniwersytetu Wileńskiego. Warszawa. Google Scholar
Kleiner, J. (1995), Mickiewicz. Dzieje Gustawa, t. 1. Lublin. Google Scholar
Klimus, E. (2024), Bunt młodych w XIX-wiecznym Wilnie. Fragment z dziejów Towarzystwa Filomatów, [w:] Przegląd Wschodnioeuropejski XV (1), 21-30. Google Scholar
Konarski, S. (1974), Małcużyński Witold Konstanty, [w:] Polski Słownik Biograficzny, t. XIX. Wrocław etc., 428. Google Scholar
Korotyński, W. (1913), Ś.p. Witold Małcużyński, [w:] Kurier Warszawski XXXVI, 3-4. Google Scholar
Korybut-Marciniak, M. (2011), Vilniaus Labdarybės Draugija XIX a. primojoje pusėje. Olsztyn. Google Scholar
Kozłowska-Studnicka, J. (1929), Likwidacja Uniwersytetu Wileńskiego w świetle korespondencji urzędowej, [w:] Księga pamiątkowa ku uczczeniu CCCL rocznicy założenia i X wskrzeszenia Uniwersytetu Wileńskiego. T. 1: Z dziejów dawnego Uniwersytetu. Wilno, 405-419. Google Scholar
Lvia (1832), Metryka chrztu Witolda Konstantego Małcużyńskiego. Lietuvos Valstybės Istorijos Archyvas, f. 604, inw. 45, vol. 39. Google Scholar
Lvia (bd.), Witold Małcużyński: Wspomnienia. Lietuvos Valstybės Istorijos Archyvas, f. 1135, inw. 21, vol. 132. Google Scholar
Małcużyński, W. (1884), Posiadłości rodziny Kochanowskich w ziemi radomskiej: podług rejestrów poborowych z lat 1569, 1576 i 1577, [w:] Biblioteka Warszawska 2, 161-171. Google Scholar
Małcużyński, W. (1900), Rozwój terytorialny miasta Warszawy. Warszawa. Google Scholar
Małcużyński, W. (1902), Kilka kartek statystyki skarbowej z XVI w., [w:] Ekonomista I, 17. Google Scholar
Małcużyński, W. (1915), Szkice do dziejów skarbowości polskiej. Z teki pośmiertnej Witolda Małcużyńskiego, [w:] Ekonomista XV, 49-92. Google Scholar
Małcużyński, W. (1913), [w:] Tygodnik Ilustrowany VII, 133. Google Scholar
Massonius, P. M. (2005), Dzieje Uniwersytetu Wileńskiego 1781-1832. Notatki z wykładów w roku akademickim 1924/1925 (oprac. Supruniuk, A. | Supruniuk, M. A.). Toruń. Google Scholar
Mościcki, H. (1910), Zniesienie Uniwersytetu Wileńskiego, [w:] Biblioteka Warszawska II (2), 232-262. Google Scholar
Skwarczyński, Z. (1961), Kazimierz Kontrym. Towarzystwo Szubrawców. Dwa studia. Łódź. Google Scholar
Supruniuk, A. (2018/2019), Alma Mater Vilnensis. Okoliczności wskrzeszenia Uniwersytetu Stefa¬na Batorego w Wilnie, [w:] Archiwum Emigracji. Studia – szkice – dokumenty XXVI-XXVII (1-2), 112-136. Google Scholar
Szmyt, A. (2016), Russia’s educational policy aimed at the Poles and the Polish territories annexed during the reign of tsar Alexander I, [w:] Przegląd Wschodnioeuropejski VII (1), 11-28. Google Scholar
Szmyt, A. (2021), Struktura szkolnictwa w imperium rosyjskim na początku XIX wieku. Zarys problemu, [w:] Przegląd Wschodnioeuropejski XII (1), 21-33. Google Scholar
Tur, L. (1903), Uniwersytet Wileński i jego znaczenie. Lwów. Google Scholar
Wereda, D. (2018), Działalność bazylianów w Brześciu Litewskim w XVII-XIX wieku, [w:] Roczni¬ki Humanistyczne LXVI (2), 125-129. Google Scholar
Zasztowt, L. (1997), Kresy 1832-1864. Szkolnictwo na ziemiach litewskich i ruskich dawnej Rzeczypospolitej. Warszawa. Google Scholar
Zawadzka, D. (2019), Filomaci w pamięci narodowej i regionalnej – na przykładzie podlaskich członków towarzystw wileńskich, [w:] Polonistyka. Innowacje IX, 15-33. Google Scholar
Żytkowicz, L. (1938), Rządy Repnina na Litwie 1794-1797. Wilno. Google Scholar
University of Warmia and Mazury in Olsztyn
Inne teksty tego samego autora
- Maria Korybut-Marciniak, „Notaty pamiętnikowe” Antoniego Łazarowicza (1819-1905) – świadectwo Polaka w „rosyjskim mundurze” , Przegląd Wschodnioeuropejski: Tom 11 Nr 1 (2020): Przegląd Wschodnioeuropejski
Podobne artykuły
- Piotr Olechowski, Konsulat generalny Rzeczypospolitej Polskiej w Kijowie pod lupą radzieckich służb specjalnych w kwietniu 1938 r. , Przegląd Wschodnioeuropejski: Tom 8 Nr 2 (2017): Przegląd Wschodnioeuropejski
- Karol Sacewicz, Rozważania o rewolucji. Antykomunistyczne piśmiennictwo w II Rzeczypospolitej o bolszewickich dążeniach zorganizowania buntu mas. Zarys problemu , Przegląd Wschodnioeuropejski: Tom 16 Nr 2 (2025): Przegląd Wschodnioeuropejski
- Tomasz Gajownik, Polityka państw bałtyckich wobec Rzeczypospolitej Polskiej i III Rzeszy na przełomie marca i kwietnia 1939 roku w ocenie wileńskiej ekspozytury oddziału II Sztabu Głównego Wojska Polskiego , Przegląd Wschodnioeuropejski: Tom 9 Nr 1 (2018): Przegląd Wschodnioeuropejski
- Michaił Kotin, Patrycja Montusiewicz, Modalność deontyczna w angielskiej, polskiej i rosyjskiej wersji powszechnej deklaracji praw człowieka , Przegląd Wschodnioeuropejski: Tom 13 Nr 1 (2022): Przegląd Wschodnioeuropejski
- Dominika Izdebska-Długosz, Analiza statystyczna polsko-ukraińskiego interjęzyka – najtrudniejsze miejsca polskiej fleksji dla osób ukraińskojęzycznych , Przegląd Wschodnioeuropejski: Tom 14 Nr 2 (2023): Przegląd Wschodnioeuropejski
- Wiesława Lizińska, Roman Kisiel, Alina Danileviča, Bezpośrednie inwestycje zagraniczne w krajach Europy Środkowo-Wschodniej w warunkach niestabilności , Przegląd Wschodnioeuropejski: Tom 16 Nr 2 (2025): Przegląd Wschodnioeuropejski
- Yuriy Serebriansky, Language distinctions in Russophone groups of the Polish segment of Facebook , Przegląd Wschodnioeuropejski: Tom 15 Nr 1 (2024): Przegląd Wschodnioeuropejski
- Jacek Poniedziałek, Eastern and Central European ethnicism in light of Western studies on nation and nationalism , Przegląd Wschodnioeuropejski: Tom 13 Nr 1 (2022): Przegląd Wschodnioeuropejski
- Janina Sawicka, Mariola Szewczyk-Jarocka, Anna Nowacka, Financial aspects of unregistered employment in Poland and other Eastern European countries , Przegląd Wschodnioeuropejski: Tom 12 Nr 2 (2021): Przegląd Wschodnioeuropejski
- Mikołaj Banaszkiewicz, Odbiór gazety „Nowoje Wriemia” (1868-1871) w Rosji. Przyczynek do dziejów recepcji prasy w epoce wielkich reform , Przegląd Wschodnioeuropejski: Tom 13 Nr 1 (2022): Przegląd Wschodnioeuropejski
<< < 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 > >>
Możesz również Rozpocznij zaawansowane wyszukiwanie podobieństw dla tego artykułu.
