Archaic and anachronistic Ukrainisms in the Polish language
Agnieszka Piela
University of Silesia in KatowiceAbstract
The article aims primarily to characterize the chronologically marked Ukrainisms present in the Polish language. Its material base is the latest register of Ukrainisms drawn up in 2023 by Kraków linguist Adam Fałowski. The excerpted material shows the richness of historical linguistic forms, but it is difficult to determine a reliable number of the described borrowings because, among other things, only part of the examined vocabulary has remained semantically unchanged since its first attestation in Polish sources. The article focuses both on direct Ukrainian borrowings and words whose borrowing was mediated by the Ukrainian language (mainly orientalisms), for example, basałyk, bułat, czajka, horda, hreczkosiej, kociuba, kołczan, oczajdusza, szaławiła. The analysed words are an interesting linguistic document of life in distant ages. The realities of bygone days recorded in them reflect the centuries-old historical and cultural connections between Poland and Ukraine.
Keywords:
archaisms and anachronisms, Polish-Ukrainian language contacts, Ukrainisms, historical and contemporary Polish language, semantics, linguistic borrowingReferences
Bańko, M. (red.) (2010), Wielki słownik wyrazów obcych PWN. Warszawa. Google Scholar
Boryś, W. (2005), Słownik etymologiczny języka polskiego. Kraków. Google Scholar
Dubisz, S. (2003), Słownictwo pochodzenia ukraińskiego we współczesnej polszczyźnie, [w:] Poradnik Językowy 1, 3-12. Google Scholar
Fałowski, A. (1995), Wyrazy ukraińskie w najnowszej leksykografii polskiej, [w:] Krakowskie Zeszyty Ukrainoznawcze 3-4, 209-239. Google Scholar
Fałowski, A. (2016), W sprawie najdawniejszych zapożyczeń wschodniosłowiańskich w języku polskim, [w:] LingVaria 2, 137-156. Google Scholar
Fałowski A. (2018), Wschodniosłowiańskie zapożyczenia leksykalne w języku staropolskim, [w:] Greń, Z. (red.), Z Polskich Studiów Slawistycznych. T. 2: Językoznawstwo: Prace na XVI Międzynarodowy Kongres Slawistów w Belgradzie 2018. Poznań, 20-40. Google Scholar
Fałowski A. (2021), Staropolskie zapożyczenia leksykalne z języków ruskich w ujęciu Stanisława Urbańczyka, [w:] Bednarczuk, L. | Boryś, W. | Stachowski, M. (red.), Księga pamiątkowa Profesora Stanisława Urbańczyka w 110. rocznicę urodzin. Kraków, 113-123. Google Scholar
Fałowski, A. (2023), Ile jest słów pochodzenia ukraińskiego we współczesnej polszczyźnie ogólnej, [w:] LingVaria 1, 63-72. Google Scholar
Gajda, S. (1999), Współczesna polska rzeczywistość i jej badanie, [w:] Miodek, J. | Zaśko-Zielińska, M. | Borkowski, I. (red.), Mowa rozświetlona myślą. Świadomość normatywno-stylistyczna współczesnych Polaków. Wrocław, 8-15. Google Scholar
Hrabec, S. (1949), Elementy kresowe w języku niektórych pisarzy polskich XVI i XVII w. Toruń. Google Scholar
Kleszczowa, K. (2010), Rola słowotwórstwa w przejmowaniu i stabilizacji pożyczek (na przykładzie polskich ukrainizmów), [w:] Klymenko, N. F. | Karpilovs’koyi, Ye. A. (eds.), Vidobrazhennya istoriyi ta kul’tury narodu v slovotvorenni. Kyyiv, 110-119. Google Scholar
Kurcz, I. | Lewicki, A. | Sambor, J. et al. (1974-1977), Słownictwo współczesnego języka polskiego. Listy frekwencyjne, t. 1-5. Warszawa. Google Scholar
Kuroczycki, T. | Rzepka, W. | Walczak, B. (1983), O zapożyczeniach leksykalnych z języka ukraińskiego we współczesnej polszczyźnie pisanej, [w:] Basaj, M. i in. (red.), Z Polskich Studiów Slawistycznych. Seria VI: Językoznawstwo: Prace na IX Międzynarodowy Kongres Slawistów w Kijowie 1983. Warszawa, 227-234. Google Scholar
Kurzowa, Z. (2007), Ze studiów nad polszczyzną kresową. Wybór prac. Kraków. Google Scholar
Łesiów, M. (1989), Wzajemne oddziaływanie polsko-ukraińskie w średniowieczu, [w:] Kłoczowski, J. (red.), Między Wschodem a Zachodem, Kultura umysłowa. T. 1. Warszawa, 41-52. Google Scholar
Łesiów, M. (1992), Problematyka polsko-ukraińskich powiązań językowych, [w:] Bartmiński, J. | Łesiów, M. (red.), Między Wschodem a Zachodem. Cz. IV: Zjawiska językowe na pograniczu polsko-ruskim. Lublin, 85-99. Google Scholar
Łesiów, M. (1995), Zagadnienia polsko-ukraińskich wzajemnych stosunków językowych, [w:] Łesiów, M. | Sajewicz, M. (red.), Rozprawy slawistyczne: Studia z językoznawstwa słowiań¬skiego. T. 10. Lublin, 245-258. Google Scholar
Minikowska, T. (1980), Wyrazy ukraińskie w polszczyźnie literackiej XVI w. Warszawa | Poznań | Toruń. Google Scholar
Piela, A. (2020), Kłopotliwe kwalifikatory chronologiczne w słownikach języka polskiego, [w:] Język Polski 3, 58-72. Google Scholar
Piela, A. (2023a), Nearby Ukraine... Choronyms related to Ukraine in Polish phraseology, [w:] Acta Universitatis Lodziensis. Folia Linguistica 57, 89-102. Google Scholar
Piela, A. (2023b), Nazwy miejscowe Kresów Wschodnich w zapomnianej polskiej frazeologii, [w:] Język Polski 3, 101-113. Google Scholar
Rembiszewska, D. K. | Siatkowski, J. (2018), Pogranicze polsko-wschodniosłowiańskie. Studia wyrazowe. Warszawa. Google Scholar
Rembiszewska, D. K. | Siatkowski, J. (2021), Pogranicze polsko-wschodniosłowiańskie. Studia wyrazowe. Cz. 2. Warszawa. Google Scholar
Rytter, G. (1992), Wschodniosłowiańskie zapożyczenia leksykalne w polszczyźnie XVII wieku. Łódź. Google Scholar
SJPDor: Doroszewski, W. (red.) (1958-1969), Słownik języka polskiego, t. 1-11. Warszawa. Google Scholar
SW: Karłowicz, J. | Kryński, A. | Niedźwiedzki, W. (red.) (1900-1927), Słownik języka pol¬skiego, t. 1-8. Warszawa. Google Scholar
SWil: Zdanowicz, A. [i in.] (1861), Słownik języka polskiego, t. 1-2. Wilno. Google Scholar
Szymczak, M. (red.) (1978-1981), Słownik języka polskiego, t. 1-3. Warszawa. Google Scholar
Tokarski, J. (red.) (1972), Słownik wyrazów obcych. Warszawa. Google Scholar
Urbańczyk, S. (1963), Charakterystyka staropolskich zapożyczeń wyrazowych z języka ukraińskiego, [w:] Milewski, T. | Safarewicz, J. | Sławski, F. (red.), Studia linguistica in honorem Thaddaei Lehr-Spławiński. Warszawa, 437-444. Google Scholar
USJP: Dubisz, S. (red.) (2003), Uniwersalny słownik języka polskiego, t. 1-4. Warszawa. Google Scholar
Walczak, B. (1982), Z zagadnień etymologizacji zapożyczeń romańskich w języku polskim, [w:] Tokarski, J. (red.) Język – teoria – dydaktyka. Materiały V Konferencji Młodych Języko¬znawców-Dydaktyków, Nowa Wieś Szlachecka, 16-17 maja 1980 r. Kielce, 172-194. Google Scholar
Walczak, B. (1992), Granice między jednostkami leksykalnymi rodzimymi i obcego pochodzenia, [w:] Markowski, A. (red.), Opisać słowa. Materiały Ogólnopolskiej sesji naukowej w rocznicę śmierci Profesor Danuty Buttler. „Teoretyczne i metodologiczne zagadnienia leksykologii”. Warszawa 4-5 marca 1992 r. Warszawa, 222-232. Google Scholar
Walczak, B. (1999), Zarys dziejów języka polskiego. Wrocław. Google Scholar
Walczak, B. (2003), Wpływy ruskie w polskim języku literackim, [w:] Bakuła, B. (red.), Polska – Ukraina. Partnerstwo kultur. Poznań, 19-31. Google Scholar
Witkowski, W. (2013), Jeszcze raz o najdawniejszych zapożyczeniach ruskich (wschodniosłowiańskich) w języku polskim, [w:] Rocznik Slawistyczny LXII, 159-167. Google Scholar
WSJP PAN: Żmigrodzki, P. (red.) (2007-), Wielki słownik języka polskiego PAN, [w:] http://www. wsjp.pl (accessed: 25.10.2024). Google Scholar
University of Silesia in Katowice
Similar Articles
- Magdalena Żmijkowska, The image of the migration crisis on the Polish-Belarusian border in the polish opinion weeks “Newsweek”, “Wprost” and “Sieci” in 2021-2022 , Przegląd Wschodnioeuropejski: Vol. 16 No. 2 (2025): East European Review
- Olga Ivanishcheva, Endangered-language dictionaries from the perspective of the dictionary maker and speech community , Przegląd Wschodnioeuropejski: Vol. 8 No. 2 (2017): East European Review
- Mariusz Korzeniowski, Polacy w Kijowie wobec Rządu Tymczasowego (marzec – lipiec 1917 r.) , Przegląd Wschodnioeuropejski: Vol. 10 No. 2 (2019): Przegląd Wschodnioeuropejski Tom 10 Nr 2 (2019)
- Elena Marinova, Conflict between the Norn and Codification in the Period of Language Instability (a case Study of New Indeclinable Nouns of Russian Language) , Przegląd Wschodnioeuropejski: Vol. 10 No. 2 (2019): Przegląd Wschodnioeuropejski Tom 10 Nr 2 (2019)
- Tetyana Petrova, Melioration Terminology in Ukrainian Scientific Picture of the World , Przegląd Wschodnioeuropejski: Vol. 10 No. 2 (2019): Przegląd Wschodnioeuropejski Tom 10 Nr 2 (2019)
- Mikołaj Banaszkiewicz, The reception of the newspaper ‘Novoe Vremya’ (1868-1871) in the Russian Empire. A contribution to the history of press reception in the era of great reforms , Przegląd Wschodnioeuropejski: Vol. 13 No. 1 (2022): East European Review
- Józef Górniewicz, Cooperation of the University of Warmia and Mazury in Olsztyn with the Ukrainian Pedagogical University in Berdiansk – a short episode from the history of scientific, didactic and cultural exchange , Przegląd Wschodnioeuropejski: Vol. 14 No. 1 (2023): East European Review
- Andrzej Drzewiecki, The maritime dimension of the Polish-Soviet military cooperation in the years 1945-1989 , Przegląd Wschodnioeuropejski: Vol. 13 No. 2 (2022): East European Review
- Sławomir Sobieraj, Tadeusz Miciński, Polish Theatre and Poles in Moscow in 1915-1918 (on the Margin of the Poet’s Wartime Journalism) , Przegląd Wschodnioeuropejski: Vol. 14 No. 1 (2023): East European Review
- Marta Noińska, Values in the New Year’s addresses of Polish, Russian and German leaders in the years 2012-2015 , Przegląd Wschodnioeuropejski: Vol. 8 No. 2 (2017): East European Review
<< < 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 > >>
You may also start an advanced similarity search for this article.
