„Notaty pamiętnikowe” Antoniego Łazarowicza (1819-1905) – świadectwo Polaka w „rosyjskim mundurze”
“Notaty pamiętnikowe” of Antoni Łazarowicz (1819-1905) – Pole’s testimony in the “Russian uniform”
Maria Korybut-Marciniak
Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w OlsztynieAbstrakt
Memoirs “Notaty pamiętnikowe” of Antoni Łazarowicz (1819-1905), preserved in the manuscript in the Lithuanian Library of the Academy of Sciences Wróblewscy in Vilnius constitute a unique document. Their author, a civil servant in Vilnius, discovers his true attitude to the tsarist authorities in his diary. This interesting source shows the other face of a tsar official. It is also a valuable account of the living conditions of Borderland Intelligence in the 19th century.
Słowa kluczowe:
Diaries of the 19th-centurys Vilnius officials literature Polish intelligentsia under partitionBibliografia
LMAVB, f. 318-27526: Lietuvos Mokslu Akademijos Vrublevskis Biblioteka (LMAVB): fond 318-27526, Metryka chrztu Antoniego Wincentego Łazarowicza.
LMAVB, f. 151-86: Lietuvos Mokslu Akademijos Vrublevskis Biblioteka, fond 151-86, Z atestatu Antoniego Łazarowicza (Władysława Telińskiego).
LMAVB, f. 9-2222: Lietuvos Mokslu Akademijos Vrublevskis Biblioteka, fond 9 – 2222, Antoni Łazarowicz, Notaty pamiętnikowe.
LVIA 1856: Lietuvos Valstybės Istorijos Archyvas, fond 1135, opis 20, dzieło 97, List Antoniego Łazarowicza do Artura Dolińskiego, 24 lipca 1856.
LVIA 1861: Lietuvos Valstybės Istorijos Archyvas, fond 1135, opis 20, dzieło 98, List Antoniego
Łazarowicza do Artura Dolińskiego, 14 czerwca 1861.
LVIA 1863-1865: Lietuvos Valstybės Istorijos Archyvas, fond 525, opis 15, dzieło 603, Majątek Pryciuny Karola Mongina, 1863-1865.
Boniecki, A. (1901), Herbarz polski, t. XV. Warszawa.
Doliński, A. (2014), Między Wilnem a Petersburgiem. Pamiętniki Artura Dolińskiego. Olsztyn.
Lelewel, P. (1966), Pamiętnik i diariusz domu naszego. Wrocław.
Łazarowicz, A. (1876), Opis dzienny Szkół wileńskich, Akademii i Uniwersytetu oraz diariusz znaczniejszych wypadków w Wilnie od roku 1781 po rok 1824. Wilno.
Studnicki, W. (1923), Rok 1863. Wyroki śmierci [cz. II]: Spis przestępców politycznych skazanych w guberniach: wileńskiej, kowieńskiej, grodzieńskiej, mińskiej, witebskiej, mohylowskiej i augustowskiej […]. Wilno.
Tekieliński, W. [Łazarowicz, A.] (1879), Elementarz ułożony podług najlepszych wzorów i własnych pomysłów autora. Wilno.
Tekieliński, W. [Łazarowicz, A.] (1894), Elementarz najnowszy, czyli nauka postępowego czytania dla małych i nieco już doroślejszych dziatek. Lublin.
Bazylow, L. (1984), Polacy w Petersburgu. Wrocław etc.
Gajewski, M. (2002), Nasze podwileńskie ojczyzny. Wilno.
Jackiewicz, M. (1991), Zapomniany literat wileński. W: Znad Wilii. XXII/49, 5.
Jackiewicz, M. (1993), Wileńska Rossa. Olsztyn.
Janion, M./Żmigrodzka, M. (2001), Romantyzm i historia. Gdańsk.
Jaśkiewicz, L. (2009), Sprawa pomnika Murawiowa „Wieszatiela” w Wilnie. W: Przegląd Historyczny. LXXXVII/3, 531-539.
Jogėla, V. (2009), Vilniaus vizitiečių vienuolyno uždarymas. W: Lietuvių katalikų mokslo akademijos metraštis. XXXII, 113-133.
Jurowski, R. (2011), W krzywym zwierciadle. Próba krytycznego spojrzenia na ziemian kresowych przez pryzmat ich wspomnień i pamiętników. W: Przegląd Wschodnioeuropejski. II, 13-34.
Korybut-Marciniak, M. (2016a), Kariery urzędnicze mieszkańców ziem litewsko-białoruskich w aparacie administracyjnym Cesarstwa Rosyjskiego w XIX wieku. W: Bykowa, T./Górak, A./Smyk, G. (red.), Dzieje biurokracji, VI. Lublin, 395-410.
Korybut-Marciniak, M. (2016b), Romuald Łazarowicz (1811-1878) – carski urzędnik, zakonnik, kapłan. W: Echa Przeszłości. XVII, 113-138.
Korybut-Marciniak, M. (2017), Antoni Łazarowicz (1819-1905) – carski urzędnik, literat, kolekcjoner. W: Niepodległość i Pamięć. XXIV/3, 55-96.
Korybut-Marciniak, M. (2018), „Widać z listów, że nas kochasz…”. Portrety kobiet w świetle korespondencji rozproszonej rodziny kresowej. W: Kita, J./Korybut-Marciniak, M. (red.), Życie prywatne Polaków w XIX wieku. Prywatne światy zamknięte w listach. Łódź/Olsztyn, 127-148.
Kurczewski, J. (1912), Biskupstwo Wileńskie. Wilno.
Łaniec, S. (1999), Zygmunt Sierakowski. Olsztyn.
Mazan-Jakubowska, M. (2015), Szkoła w Łukini na Kowieńszczyźnie: przyczynek do dziejów tajnej oświaty na ziemiach zabranych przed I wojną światową. W: Przegląd Wschodnioeuropejski. VI/1, 55-70.
Prašmantaitė, A. (2006), Biskup wileński Stanisław Krasiński w powstaniu styczniowym – między lojalizmem a patriotyzmem. W: Komunikaty Warmińsko-Mazurskie. I, 95-105.
Prašmantaitė, A. (2013), Wspomnienia bp. Stanisława Adama Krasińskiego: między rękopisem a publikacją. W: Folia Historica Cracoviensia. XIX, 297-316.
Romanowski, A. (2003), Pozytywizm na Litwie. Polskie życie kulturalne na ziemiach litewsko-białorusko-inflanckich w latach 1864-1904. Kraków.
Samborska-Kukuć, D. (2013), Leona Platera droga do bohaterstwa, z dziejów powstania styczniowego za Dźwiną. W: Prace Naukowe Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie. XIII, 23-33.
Studnicki, W. (1934), Tajne nauczanie na Litwie po roku 1863. Kraków.
Szarkowska, A. (2004), Szkolnictwo guberni grodzieńskiej i w obwodzie białostockim w zaborze rosyjskim (1831-1905). W: Kryńska, E. J. (red.), Funkcja prywatnych szkół średnich w II Rzeczypospolitej. Białystok, 48-57.
Śnieżko, A. (1973), Łazarowicz (Łazarewicz Antoni). W: Polski słownik biograficzny, XVIII. Wrocław etc., 280.
Uziębło, L. (1905), Nestor pisarzy wileńskich. W: Biesiada Literacka. XXI, 367-369.
X. Y. Z. (1889), Kartka z dziejów Kościoła katolickiego w Polsce Rosyjskiej: biskupstwo wileńskie. Kraków.
Załęczny, J. (2013), Syberyjskie losy powstańców styczniowych w świetle ich pamiętników. W: Zesłaniec. Organ Rady Naukowej Związku Sybiraków. LVII, 7-17.
LMAVB, f. 151-86: Lietuvos Mokslu Akademijos Vrublevskis Biblioteka, fond 151-86, Z atestatu Antoniego Łazarowicza (Władysława Telińskiego).
LMAVB, f. 9-2222: Lietuvos Mokslu Akademijos Vrublevskis Biblioteka, fond 9 – 2222, Antoni Łazarowicz, Notaty pamiętnikowe.
LVIA 1856: Lietuvos Valstybės Istorijos Archyvas, fond 1135, opis 20, dzieło 97, List Antoniego Łazarowicza do Artura Dolińskiego, 24 lipca 1856.
LVIA 1861: Lietuvos Valstybės Istorijos Archyvas, fond 1135, opis 20, dzieło 98, List Antoniego
Łazarowicza do Artura Dolińskiego, 14 czerwca 1861.
LVIA 1863-1865: Lietuvos Valstybės Istorijos Archyvas, fond 525, opis 15, dzieło 603, Majątek Pryciuny Karola Mongina, 1863-1865.
Boniecki, A. (1901), Herbarz polski, t. XV. Warszawa.
Doliński, A. (2014), Między Wilnem a Petersburgiem. Pamiętniki Artura Dolińskiego. Olsztyn.
Lelewel, P. (1966), Pamiętnik i diariusz domu naszego. Wrocław.
Łazarowicz, A. (1876), Opis dzienny Szkół wileńskich, Akademii i Uniwersytetu oraz diariusz znaczniejszych wypadków w Wilnie od roku 1781 po rok 1824. Wilno.
Studnicki, W. (1923), Rok 1863. Wyroki śmierci [cz. II]: Spis przestępców politycznych skazanych w guberniach: wileńskiej, kowieńskiej, grodzieńskiej, mińskiej, witebskiej, mohylowskiej i augustowskiej […]. Wilno.
Tekieliński, W. [Łazarowicz, A.] (1879), Elementarz ułożony podług najlepszych wzorów i własnych pomysłów autora. Wilno.
Tekieliński, W. [Łazarowicz, A.] (1894), Elementarz najnowszy, czyli nauka postępowego czytania dla małych i nieco już doroślejszych dziatek. Lublin.
Bazylow, L. (1984), Polacy w Petersburgu. Wrocław etc.
Gajewski, M. (2002), Nasze podwileńskie ojczyzny. Wilno.
Jackiewicz, M. (1991), Zapomniany literat wileński. W: Znad Wilii. XXII/49, 5.
Jackiewicz, M. (1993), Wileńska Rossa. Olsztyn.
Janion, M./Żmigrodzka, M. (2001), Romantyzm i historia. Gdańsk.
Jaśkiewicz, L. (2009), Sprawa pomnika Murawiowa „Wieszatiela” w Wilnie. W: Przegląd Historyczny. LXXXVII/3, 531-539.
Jogėla, V. (2009), Vilniaus vizitiečių vienuolyno uždarymas. W: Lietuvių katalikų mokslo akademijos metraštis. XXXII, 113-133.
Jurowski, R. (2011), W krzywym zwierciadle. Próba krytycznego spojrzenia na ziemian kresowych przez pryzmat ich wspomnień i pamiętników. W: Przegląd Wschodnioeuropejski. II, 13-34.
Korybut-Marciniak, M. (2016a), Kariery urzędnicze mieszkańców ziem litewsko-białoruskich w aparacie administracyjnym Cesarstwa Rosyjskiego w XIX wieku. W: Bykowa, T./Górak, A./Smyk, G. (red.), Dzieje biurokracji, VI. Lublin, 395-410.
Korybut-Marciniak, M. (2016b), Romuald Łazarowicz (1811-1878) – carski urzędnik, zakonnik, kapłan. W: Echa Przeszłości. XVII, 113-138.
Korybut-Marciniak, M. (2017), Antoni Łazarowicz (1819-1905) – carski urzędnik, literat, kolekcjoner. W: Niepodległość i Pamięć. XXIV/3, 55-96.
Korybut-Marciniak, M. (2018), „Widać z listów, że nas kochasz…”. Portrety kobiet w świetle korespondencji rozproszonej rodziny kresowej. W: Kita, J./Korybut-Marciniak, M. (red.), Życie prywatne Polaków w XIX wieku. Prywatne światy zamknięte w listach. Łódź/Olsztyn, 127-148.
Kurczewski, J. (1912), Biskupstwo Wileńskie. Wilno.
Łaniec, S. (1999), Zygmunt Sierakowski. Olsztyn.
Mazan-Jakubowska, M. (2015), Szkoła w Łukini na Kowieńszczyźnie: przyczynek do dziejów tajnej oświaty na ziemiach zabranych przed I wojną światową. W: Przegląd Wschodnioeuropejski. VI/1, 55-70.
Prašmantaitė, A. (2006), Biskup wileński Stanisław Krasiński w powstaniu styczniowym – między lojalizmem a patriotyzmem. W: Komunikaty Warmińsko-Mazurskie. I, 95-105.
Prašmantaitė, A. (2013), Wspomnienia bp. Stanisława Adama Krasińskiego: między rękopisem a publikacją. W: Folia Historica Cracoviensia. XIX, 297-316.
Romanowski, A. (2003), Pozytywizm na Litwie. Polskie życie kulturalne na ziemiach litewsko-białorusko-inflanckich w latach 1864-1904. Kraków.
Samborska-Kukuć, D. (2013), Leona Platera droga do bohaterstwa, z dziejów powstania styczniowego za Dźwiną. W: Prace Naukowe Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie. XIII, 23-33.
Studnicki, W. (1934), Tajne nauczanie na Litwie po roku 1863. Kraków.
Szarkowska, A. (2004), Szkolnictwo guberni grodzieńskiej i w obwodzie białostockim w zaborze rosyjskim (1831-1905). W: Kryńska, E. J. (red.), Funkcja prywatnych szkół średnich w II Rzeczypospolitej. Białystok, 48-57.
Śnieżko, A. (1973), Łazarowicz (Łazarewicz Antoni). W: Polski słownik biograficzny, XVIII. Wrocław etc., 280.
Uziębło, L. (1905), Nestor pisarzy wileńskich. W: Biesiada Literacka. XXI, 367-369.
X. Y. Z. (1889), Kartka z dziejów Kościoła katolickiego w Polsce Rosyjskiej: biskupstwo wileńskie. Kraków.
Załęczny, J. (2013), Syberyjskie losy powstańców styczniowych w świetle ich pamiętników. W: Zesłaniec. Organ Rady Naukowej Związku Sybiraków. LVII, 7-17.
Korybut-Marciniak, M. (2020). „Notaty pamiętnikowe” Antoniego Łazarowicza (1819-1905) – świadectwo Polaka w „rosyjskim mundurze”: “Notaty pamiętnikowe” of Antoni Łazarowicz (1819-1905) – Pole’s testimony in the “Russian uniform”. Przegląd Wschodnioeuropejski, 11(1), 83–93. https://doi.org/10.31648/pw.5972
Maria Korybut-Marciniak
Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie
Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie
Inne teksty tego samego autora
- Maria Korybut-Marciniak, Żywy symbol świetności – obraz Uniwersytetu Wileńskiego w pamięci Polaków guberni północno-zachodnich w świetle pamiętnika Witolda Małcużyńskiego , Przegląd Wschodnioeuropejski: Tom 17 Nr 1 (2026): Przegląd Wschodnioeuropejski
Podobne artykuły
- Vladimir Shaidurov, The Siberian Polonia in the second half of the 19th - early 20th century in the Polish historiography , Przegląd Wschodnioeuropejski: Tom 8 Nr 1 (2017): Przegląd Wschodnioeuropejski
- Dariusz Radziwiłłowicz, Żołnierze 5 Dywizji Strzelców Polskich w bolszewickiej niewoli i ich repatriacja , Przegląd Wschodnioeuropejski: Tom 8 Nr 1 (2017): Przegląd Wschodnioeuropejski
- Milosav Ž. Čarkić, O serbsko-polskich kontaktach (krótki chronologiczny przegląd do końca XIX wieku) , Przegląd Wschodnioeuropejski: Tom 9 Nr 1 (2018): Przegląd Wschodnioeuropejski
- Witold Jarno, Zadania i rozwój wojsk operacyjnych Sił Zbrojnych Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej w pierwszych 15 latach funkcjonowania Układu Warszawskiego , Przegląd Wschodnioeuropejski: Tom 13 Nr 2 (2022): Przegląd Wschodnioeuropejski
- Dariusz Radziwiłłowicz, Armia Czerwona w 1920 roku. Organizacja, stany osobowe, działalność propagandowa ze szczególnym uwzględnieniem frontu polskiego w świetle wybranych źródeł i polskich opracowań wywiadowczych , Przegląd Wschodnioeuropejski: Tom 12 Nr 2 (2021): Przegląd Wschodnioeuropejski
- Adrian Karolak, Działalność Związku Patriotów Polskich w ZSRS w audycjach rozgłośni imienia Tadeusza Kościuszki , Przegląd Wschodnioeuropejski: Tom 8 Nr 1 (2017): Przegląd Wschodnioeuropejski
- Wojciech Marciniak, “An internal matter for the Soviet Union”. The attitude of the Polish Embassy in Moscow towards problems with changing the citizenship of Polish repatriates from the depths of the Soviet Union in 1945 , Przegląd Wschodnioeuropejski: Tom 14 Nr 2 (2023): Przegląd Wschodnioeuropejski
- Mirosława Wielopolska-Szymura, Treści i programy przeznaczone dla ludności ukraińskiej w działalności Polskiego Radia dla Zagranicy oraz Polskiego Radia dla Ukrainy , Przegląd Wschodnioeuropejski: Tom 16 Nr 2 (2025): Przegląd Wschodnioeuropejski
- Jolanta Mędelska, Dziedzictwo dawnej Rzeczypospolitej w języku pierwszego polskiego przekładu poematu „Metai” Kristijonasa Donelaitisa , Przegląd Wschodnioeuropejski: Tom 12 Nr 2 (2021): Przegląd Wschodnioeuropejski
- Larisa Arzhakova, Russian historian A. L. Pogodin about Polish history and Polish question , Przegląd Wschodnioeuropejski: Tom 8 Nr 2 (2017): Przegląd Wschodnioeuropejski
Możesz również Rozpocznij zaawansowane wyszukiwanie podobieństw dla tego artykułu.
