„Notaty pamiętnikowe” Antoniego Łazarowicza (1819-1905) – świadectwo Polaka w „rosyjskim mundurze”
“Notaty pamiętnikowe” of Antoni Łazarowicz (1819-1905) – Pole’s testimony in the “Russian uniform”
Maria Korybut-Marciniak
Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w OlsztynieAbstract
Memoirs “Notaty pamiętnikowe” of Antoni Łazarowicz (1819-1905), preserved in the manuscript in the Lithuanian Library of the Academy of Sciences Wróblewscy in Vilnius constitute a unique document. Their author, a civil servant in Vilnius, discovers his true attitude to the tsarist authorities in his diary. This interesting source shows the other face of a tsar official. It is also a valuable account of the living conditions of Borderland Intelligence in the 19th century.
Keywords:
Diaries of the 19th-centurys Vilnius officials literature Polish intelligentsia under partitionReferences
LMAVB, f. 318-27526: Lietuvos Mokslu Akademijos Vrublevskis Biblioteka (LMAVB): fond 318-27526, Metryka chrztu Antoniego Wincentego Łazarowicza.
LMAVB, f. 151-86: Lietuvos Mokslu Akademijos Vrublevskis Biblioteka, fond 151-86, Z atestatu Antoniego Łazarowicza (Władysława Telińskiego).
LMAVB, f. 9-2222: Lietuvos Mokslu Akademijos Vrublevskis Biblioteka, fond 9 – 2222, Antoni Łazarowicz, Notaty pamiętnikowe.
LVIA 1856: Lietuvos Valstybės Istorijos Archyvas, fond 1135, opis 20, dzieło 97, List Antoniego Łazarowicza do Artura Dolińskiego, 24 lipca 1856.
LVIA 1861: Lietuvos Valstybės Istorijos Archyvas, fond 1135, opis 20, dzieło 98, List Antoniego
Łazarowicza do Artura Dolińskiego, 14 czerwca 1861.
LVIA 1863-1865: Lietuvos Valstybės Istorijos Archyvas, fond 525, opis 15, dzieło 603, Majątek Pryciuny Karola Mongina, 1863-1865.
Boniecki, A. (1901), Herbarz polski, t. XV. Warszawa.
Doliński, A. (2014), Między Wilnem a Petersburgiem. Pamiętniki Artura Dolińskiego. Olsztyn.
Lelewel, P. (1966), Pamiętnik i diariusz domu naszego. Wrocław.
Łazarowicz, A. (1876), Opis dzienny Szkół wileńskich, Akademii i Uniwersytetu oraz diariusz znaczniejszych wypadków w Wilnie od roku 1781 po rok 1824. Wilno.
Studnicki, W. (1923), Rok 1863. Wyroki śmierci [cz. II]: Spis przestępców politycznych skazanych w guberniach: wileńskiej, kowieńskiej, grodzieńskiej, mińskiej, witebskiej, mohylowskiej i augustowskiej […]. Wilno.
Tekieliński, W. [Łazarowicz, A.] (1879), Elementarz ułożony podług najlepszych wzorów i własnych pomysłów autora. Wilno.
Tekieliński, W. [Łazarowicz, A.] (1894), Elementarz najnowszy, czyli nauka postępowego czytania dla małych i nieco już doroślejszych dziatek. Lublin.
Bazylow, L. (1984), Polacy w Petersburgu. Wrocław etc.
Gajewski, M. (2002), Nasze podwileńskie ojczyzny. Wilno.
Jackiewicz, M. (1991), Zapomniany literat wileński. W: Znad Wilii. XXII/49, 5.
Jackiewicz, M. (1993), Wileńska Rossa. Olsztyn.
Janion, M./Żmigrodzka, M. (2001), Romantyzm i historia. Gdańsk.
Jaśkiewicz, L. (2009), Sprawa pomnika Murawiowa „Wieszatiela” w Wilnie. W: Przegląd Historyczny. LXXXVII/3, 531-539.
Jogėla, V. (2009), Vilniaus vizitiečių vienuolyno uždarymas. W: Lietuvių katalikų mokslo akademijos metraštis. XXXII, 113-133.
Jurowski, R. (2011), W krzywym zwierciadle. Próba krytycznego spojrzenia na ziemian kresowych przez pryzmat ich wspomnień i pamiętników. W: Przegląd Wschodnioeuropejski. II, 13-34.
Korybut-Marciniak, M. (2016a), Kariery urzędnicze mieszkańców ziem litewsko-białoruskich w aparacie administracyjnym Cesarstwa Rosyjskiego w XIX wieku. W: Bykowa, T./Górak, A./Smyk, G. (red.), Dzieje biurokracji, VI. Lublin, 395-410.
Korybut-Marciniak, M. (2016b), Romuald Łazarowicz (1811-1878) – carski urzędnik, zakonnik, kapłan. W: Echa Przeszłości. XVII, 113-138.
Korybut-Marciniak, M. (2017), Antoni Łazarowicz (1819-1905) – carski urzędnik, literat, kolekcjoner. W: Niepodległość i Pamięć. XXIV/3, 55-96.
Korybut-Marciniak, M. (2018), „Widać z listów, że nas kochasz…”. Portrety kobiet w świetle korespondencji rozproszonej rodziny kresowej. W: Kita, J./Korybut-Marciniak, M. (red.), Życie prywatne Polaków w XIX wieku. Prywatne światy zamknięte w listach. Łódź/Olsztyn, 127-148.
Kurczewski, J. (1912), Biskupstwo Wileńskie. Wilno.
Łaniec, S. (1999), Zygmunt Sierakowski. Olsztyn.
Mazan-Jakubowska, M. (2015), Szkoła w Łukini na Kowieńszczyźnie: przyczynek do dziejów tajnej oświaty na ziemiach zabranych przed I wojną światową. W: Przegląd Wschodnioeuropejski. VI/1, 55-70.
Prašmantaitė, A. (2006), Biskup wileński Stanisław Krasiński w powstaniu styczniowym – między lojalizmem a patriotyzmem. W: Komunikaty Warmińsko-Mazurskie. I, 95-105.
Prašmantaitė, A. (2013), Wspomnienia bp. Stanisława Adama Krasińskiego: między rękopisem a publikacją. W: Folia Historica Cracoviensia. XIX, 297-316.
Romanowski, A. (2003), Pozytywizm na Litwie. Polskie życie kulturalne na ziemiach litewsko-białorusko-inflanckich w latach 1864-1904. Kraków.
Samborska-Kukuć, D. (2013), Leona Platera droga do bohaterstwa, z dziejów powstania styczniowego za Dźwiną. W: Prace Naukowe Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie. XIII, 23-33.
Studnicki, W. (1934), Tajne nauczanie na Litwie po roku 1863. Kraków.
Szarkowska, A. (2004), Szkolnictwo guberni grodzieńskiej i w obwodzie białostockim w zaborze rosyjskim (1831-1905). W: Kryńska, E. J. (red.), Funkcja prywatnych szkół średnich w II Rzeczypospolitej. Białystok, 48-57.
Śnieżko, A. (1973), Łazarowicz (Łazarewicz Antoni). W: Polski słownik biograficzny, XVIII. Wrocław etc., 280.
Uziębło, L. (1905), Nestor pisarzy wileńskich. W: Biesiada Literacka. XXI, 367-369.
X. Y. Z. (1889), Kartka z dziejów Kościoła katolickiego w Polsce Rosyjskiej: biskupstwo wileńskie. Kraków.
Załęczny, J. (2013), Syberyjskie losy powstańców styczniowych w świetle ich pamiętników. W: Zesłaniec. Organ Rady Naukowej Związku Sybiraków. LVII, 7-17.
LMAVB, f. 151-86: Lietuvos Mokslu Akademijos Vrublevskis Biblioteka, fond 151-86, Z atestatu Antoniego Łazarowicza (Władysława Telińskiego).
LMAVB, f. 9-2222: Lietuvos Mokslu Akademijos Vrublevskis Biblioteka, fond 9 – 2222, Antoni Łazarowicz, Notaty pamiętnikowe.
LVIA 1856: Lietuvos Valstybės Istorijos Archyvas, fond 1135, opis 20, dzieło 97, List Antoniego Łazarowicza do Artura Dolińskiego, 24 lipca 1856.
LVIA 1861: Lietuvos Valstybės Istorijos Archyvas, fond 1135, opis 20, dzieło 98, List Antoniego
Łazarowicza do Artura Dolińskiego, 14 czerwca 1861.
LVIA 1863-1865: Lietuvos Valstybės Istorijos Archyvas, fond 525, opis 15, dzieło 603, Majątek Pryciuny Karola Mongina, 1863-1865.
Boniecki, A. (1901), Herbarz polski, t. XV. Warszawa.
Doliński, A. (2014), Między Wilnem a Petersburgiem. Pamiętniki Artura Dolińskiego. Olsztyn.
Lelewel, P. (1966), Pamiętnik i diariusz domu naszego. Wrocław.
Łazarowicz, A. (1876), Opis dzienny Szkół wileńskich, Akademii i Uniwersytetu oraz diariusz znaczniejszych wypadków w Wilnie od roku 1781 po rok 1824. Wilno.
Studnicki, W. (1923), Rok 1863. Wyroki śmierci [cz. II]: Spis przestępców politycznych skazanych w guberniach: wileńskiej, kowieńskiej, grodzieńskiej, mińskiej, witebskiej, mohylowskiej i augustowskiej […]. Wilno.
Tekieliński, W. [Łazarowicz, A.] (1879), Elementarz ułożony podług najlepszych wzorów i własnych pomysłów autora. Wilno.
Tekieliński, W. [Łazarowicz, A.] (1894), Elementarz najnowszy, czyli nauka postępowego czytania dla małych i nieco już doroślejszych dziatek. Lublin.
Bazylow, L. (1984), Polacy w Petersburgu. Wrocław etc.
Gajewski, M. (2002), Nasze podwileńskie ojczyzny. Wilno.
Jackiewicz, M. (1991), Zapomniany literat wileński. W: Znad Wilii. XXII/49, 5.
Jackiewicz, M. (1993), Wileńska Rossa. Olsztyn.
Janion, M./Żmigrodzka, M. (2001), Romantyzm i historia. Gdańsk.
Jaśkiewicz, L. (2009), Sprawa pomnika Murawiowa „Wieszatiela” w Wilnie. W: Przegląd Historyczny. LXXXVII/3, 531-539.
Jogėla, V. (2009), Vilniaus vizitiečių vienuolyno uždarymas. W: Lietuvių katalikų mokslo akademijos metraštis. XXXII, 113-133.
Jurowski, R. (2011), W krzywym zwierciadle. Próba krytycznego spojrzenia na ziemian kresowych przez pryzmat ich wspomnień i pamiętników. W: Przegląd Wschodnioeuropejski. II, 13-34.
Korybut-Marciniak, M. (2016a), Kariery urzędnicze mieszkańców ziem litewsko-białoruskich w aparacie administracyjnym Cesarstwa Rosyjskiego w XIX wieku. W: Bykowa, T./Górak, A./Smyk, G. (red.), Dzieje biurokracji, VI. Lublin, 395-410.
Korybut-Marciniak, M. (2016b), Romuald Łazarowicz (1811-1878) – carski urzędnik, zakonnik, kapłan. W: Echa Przeszłości. XVII, 113-138.
Korybut-Marciniak, M. (2017), Antoni Łazarowicz (1819-1905) – carski urzędnik, literat, kolekcjoner. W: Niepodległość i Pamięć. XXIV/3, 55-96.
Korybut-Marciniak, M. (2018), „Widać z listów, że nas kochasz…”. Portrety kobiet w świetle korespondencji rozproszonej rodziny kresowej. W: Kita, J./Korybut-Marciniak, M. (red.), Życie prywatne Polaków w XIX wieku. Prywatne światy zamknięte w listach. Łódź/Olsztyn, 127-148.
Kurczewski, J. (1912), Biskupstwo Wileńskie. Wilno.
Łaniec, S. (1999), Zygmunt Sierakowski. Olsztyn.
Mazan-Jakubowska, M. (2015), Szkoła w Łukini na Kowieńszczyźnie: przyczynek do dziejów tajnej oświaty na ziemiach zabranych przed I wojną światową. W: Przegląd Wschodnioeuropejski. VI/1, 55-70.
Prašmantaitė, A. (2006), Biskup wileński Stanisław Krasiński w powstaniu styczniowym – między lojalizmem a patriotyzmem. W: Komunikaty Warmińsko-Mazurskie. I, 95-105.
Prašmantaitė, A. (2013), Wspomnienia bp. Stanisława Adama Krasińskiego: między rękopisem a publikacją. W: Folia Historica Cracoviensia. XIX, 297-316.
Romanowski, A. (2003), Pozytywizm na Litwie. Polskie życie kulturalne na ziemiach litewsko-białorusko-inflanckich w latach 1864-1904. Kraków.
Samborska-Kukuć, D. (2013), Leona Platera droga do bohaterstwa, z dziejów powstania styczniowego za Dźwiną. W: Prace Naukowe Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie. XIII, 23-33.
Studnicki, W. (1934), Tajne nauczanie na Litwie po roku 1863. Kraków.
Szarkowska, A. (2004), Szkolnictwo guberni grodzieńskiej i w obwodzie białostockim w zaborze rosyjskim (1831-1905). W: Kryńska, E. J. (red.), Funkcja prywatnych szkół średnich w II Rzeczypospolitej. Białystok, 48-57.
Śnieżko, A. (1973), Łazarowicz (Łazarewicz Antoni). W: Polski słownik biograficzny, XVIII. Wrocław etc., 280.
Uziębło, L. (1905), Nestor pisarzy wileńskich. W: Biesiada Literacka. XXI, 367-369.
X. Y. Z. (1889), Kartka z dziejów Kościoła katolickiego w Polsce Rosyjskiej: biskupstwo wileńskie. Kraków.
Załęczny, J. (2013), Syberyjskie losy powstańców styczniowych w świetle ich pamiętników. W: Zesłaniec. Organ Rady Naukowej Związku Sybiraków. LVII, 7-17.
Korybut-Marciniak, M. (2020). „Notaty pamiętnikowe” Antoniego Łazarowicza (1819-1905) – świadectwo Polaka w „rosyjskim mundurze”: “Notaty pamiętnikowe” of Antoni Łazarowicz (1819-1905) – Pole’s testimony in the “Russian uniform”. Przegląd Wschodnioeuropejski, 11(1), 83–93. https://doi.org/10.31648/pw.5972
Maria Korybut-Marciniak
Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie
Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie
Most read articles by the same author(s)
- Maria Korybut-Marciniak, A living symbol of splendour: The image of Vilnius University in the memory of Poles in the Northwestern Governorates, in the light of Witold Małcużyński’s Memoir , Przegląd Wschodnioeuropejski: Vol. 17 No. 1 (2026): East European Review
Similar Articles
- Dariusz Tarasiuk, Religious care for Polish refugees in Russia during the First World War , Przegląd Wschodnioeuropejski: Vol. 16 No. 1 (2025): East European Review
- Zbigniew Klimiuk, An economist from Podolia. Jerzy Zdziechowski – biography, views and public activities , Przegląd Wschodnioeuropejski: Vol. 13 No. 2 (2022): East European Review
- Roman Jurkowski, “Dziennik Poznański” and “Kurier Poznański” in the face of the issue of the Polish eastern border during the preliminary negotiations in Riga (September 21 ‒ October 12, 1920) , Przegląd Wschodnioeuropejski: Vol. 14 No. 1 (2023): East European Review
- Wiesław Łach, General Żeligowski’s warfare against Lithuania. Attempts to resolve the conflict by the League of Nations , Przegląd Wschodnioeuropejski: Vol. 12 No. 2 (2021): East European Review
- Zhanerke Shaygozova, Madina Sultanowa, Polish artists in Kazakhstan: with love to the steppe , Przegląd Wschodnioeuropejski: Vol. 12 No. 1 (2021): East European Review
- Mariusz Korzeniowski, The Piłsudski and Petlura pact. The agreement in the light of selected publications from the daily Polish press , Przegląd Wschodnioeuropejski: Vol. 14 No. 2 (2023): East European Review
- Roman Jurkowski, Polish landed gentry in the face of the discussion on the principle of compulsory expropriation of land in the 1st State Duma. The agrarian convention in Warsaw of November 27-30, 1906, and its significance , Przegląd Wschodnioeuropejski: Vol. 13 No. 2 (2022): East European Review
- Wojciech Włodarkiewicz, The Soviet Union’s threat to the military security of the Republic of Poland in the interwar period , Przegląd Wschodnioeuropejski: Vol. 13 No. 1 (2022): East European Review
- Wiesław Łach, The Polish Armed Forces as a part of the United Forces of the Warsaw Pact in the final period of its activity , Przegląd Wschodnioeuropejski: Vol. 14 No. 2 (2023): East European Review
- Yurii Zemskyi, Oleksandr Trygub, The Polish problem in Russian conservative political thought in mid-19th century , Przegląd Wschodnioeuropejski: Vol. 12 No. 1 (2021): East European Review
<< < 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 > >>
You may also start an advanced similarity search for this article.
